Mooiste kerstcadeau voor de vissers? Een Brexit-deal

Reportage In Boulogne-sur-Mer hopen vissers vurig op een handelsdeal met het VK. „Zonder Britse wateren weet ik niet hoe ik ga overleven.”

Franse vissers op de Noordzee. „De vriendschap tussen Franse en Britse vissers is veel ouder dan de Europese Unie. Het zou heel erg jammer zijn als het alsnog fout gaat omdat een akkoord uitblijft.”
Franse vissers op de Noordzee. „De vriendschap tussen Franse en Britse vissers is veel ouder dan de Europese Unie. Het zou heel erg jammer zijn als het alsnog fout gaat omdat een akkoord uitblijft.” Foto Pascal Rossignol / Reuters

‘We gaan er allemaal aan”, zegt Jean Roult moedeloos, terwijl hij toeziet op het klaarmaken van de visnetten in het Napoleondok in de haven van Boulogne-sur-Mer. De 64-jarige Roult is gepensioneerd, maar zijn zoon Ludovic (37) is in zijn voetsporen getreden, en diens zoon is op zijn beurt bijna oud genoeg om ook visser te worden. „Vijf generaties vissers”, zegt vader Roult trots. Hij vraagt zich af hoelang nog.

De Roults hebben pas enkele weken geleden een nieuwe vissersboot van 25 meter te water gelaten; hij is genoemd naar Ludovic en zijn overleden broer Geoffray. Dat nieuws was belangrijk genoeg om de regionale krant te halen. Maar ambachtelijke vissers zoals de Roults zijn een bedreigde soort.

„Als de politici er niet uitkomen en wij mogen straks niet meer in de Britse wateren vissen, dan weet ik niet hoe ik ga overleven”, zegt zoon Ludovic Roult. „40 procent van mijn omzet komt uit Britse wateren.”

De vraag of het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie op de valreep tot een handelsakkoord komen, hangt als een donkere schaduw over Boulogne-sur-Mer, de grootste vissershaven van Frankrijk, waar vijfduizend banen direct afhangen van de visvangst.

Sowieso al een vreselijk jaar

De Britse premier Boris Johnson heeft dinsdag een nieuw voorstel gedaan voor de visserij, het laatste struikelblok in de onderhandelingen: een reductie met 35 procent van de Europese visquota’s in Britse wateren. Dat is een serieuze tegemoetkoming van de Britten, die eerst 60 procent wilden, maar het ligt nog ver af van de 25 procent die EU-onderhandelaar Michel Barnier eerder had genoemd als het laatste bod.

„Het vissen in de Engelse wateren is echt essentieel voor de hele Opaalkust. Zonder een akkoord gaat het heel moeilijk worden”, zegt Bernoit Firmin, woordvoerder van het regionale comité voor de visserij in de regio Hauts-de-France.

Het kantoor van het CRPMEM is gelegen midden in Capécure, de wijk in de haven van Boulogne-sur-Mer waar meer dan 140 bedrijven zijn gevestigd die gelieerd zijn aan de visserij. Het is er ondanks de tijdelijke blokkade van het VK vanwege een besmettelijker coronavariant een af- en aanrijden van vrachtwagens.

Want het gaat in Boulogne-sur-Mer allang niet meer om ambachtelijke vissers zoals de Roults. De Capécure is de laatste decennia uitgegroeid tot het voornaamste visverwerkingscentrum in Europa. Elk jaar wordt hier 380.000 ton vis en zeevruchten ingevoerd, verwerkt en weer uitgevoerd. En de helft daarvan is afkomstig uit Groot-Brittannië, dat op jaarbasis driekwart van zijn vis uitvoert naar de EU.

„De vriendschap tussen de Franse en de Britse vissers is veel ouder dan de EU”, zegt Firmin. „Het zou heel erg jammer zijn als het alsnog fout gaat omdat een akkoord uitblijft.” Hij zucht. „Deze blokkade konden wij er echt niet meer bij hebben. Het is sowieso al een verschrikkelijk jaar geweest door de coronacrisis en de voortslepende onderhandelingen over de Brexit.”

De korte blokkade van al het verkeer uit het VK vanwege de viruspaniek heeft geen directe impact op de visserij. Maar ze zorgt voor vertraging van de export van slecht houdbare zeevruchten naar Frankrijk, juist op een moment dat die de feestdis moeten vullen. En ze is een soort van generale repetitie voor wat komen gaat als op 1 januari de overgangsperiode na de Brexit afloopt, eventueel zonder handelsakkoord.

Frankrijk stelt dat het op alle scenario’s is voorbereid. Er zijn zevenhonderd agenten geworven om in de regio Hauts-de-France de douane- en veterinaire controles te verrichten. Een elektronisch systeem moet helpen de Britse trucks in Capécure in de juiste banen te leiden. „Het worden geen controles zoals in de jaren tachtig”, zei prefect Michel Lalande daarover.

Andere vijanden: les Hollandais

Geweld valt niet helemaal uit te sluiten. De voorzitter van het Normandische visserscomité, Dimitri Rogoff, heeft gedreigd met een blokkade van Calais en andere havens indien de Franse vissers personae non gratae worden in Britse wateren. En Groot-Brittannië wil desnoods oorlogsschepen inzetten om de Franse vissers te weren. Firmin: „Het laatste wat wij willen, is een zeeslag zoals in 2018.”

Hij verwijst naar de Sint-Jakobsschelpoorlog van 2018, toen Britse en Franse vissers voor de kust van Normandië elkaars boten ramden en vuurwerk op elkaar afschoten. De casus belli was toen een reglement dat Franse vissers verbood voor 1 oktober op sint-jakobsschelpen te vissen, terwijl de Britse vissers dat wel mochten.

Zover gaat het deze keer niet komen, denkt Firmin. „De Franse vissers gaan heus geen oorlog ontketenen in het geval van geen akkoord. Maar als wij niet of minder in de Britse wateren mogen vissen dan gaat het wel heel druk worden in de Franse wateren”, zegt Firmin. „En dan dreigt het gevaar van overbevissing.”

De Roults zien nog andere vijanden: les Hollandais. „Het zijn niet de Engelsen, het zijn de Nederlanders die de markt bederven”, zegt Ludovic Roult. Hij doelt op Nederlandse bedrijven zoals Cornelis Vrolijk die met veel grotere vissersboten in Franse en Britse wateren vissen.

Daar is wettelijk niets mis mee; die bedrijven beschikken over vangstquota die ze ooit van Engelse vissers hebben overgenomen. Maar ze maken het voor kleine vissers als de Roults moeilijk om te overleven, zegt vader Jean. „Het zijn de ambachtelijke vissers aan beide kanten van het Kanaal die de prijs betalen.”

Lees ook: Brexit is geslaagd als de viswateren zijn ‘heroverd’