Profiel

Maakt Soderbergh de Oscars weer spannend?

Profiel | Steven Soderbergh De kameleontische Amerikaanse regisseur Steven Soderbergh gaat in 2021 het wat ingedutte Oscargala mede-produceren. Dat is goed nieuws.

Vlogger Alan Krumwiede (Jude Law) verspreidt fake news om geld te verdienen aan een pandemie, in Soderberghs ‘Contagion’.
Vlogger Alan Krumwiede (Jude Law) verspreidt fake news om geld te verdienen aan een pandemie, in Soderberghs ‘Contagion’. Foto Claudette Barius / Warner Bros

De altijd rusteloze, eclectische en productieve filmmaker Steven Soderbergh (1963) was in 2020 veel in het nieuws. Zo werd zijn griezelig accurate besmettingsfilm Contagion (2011) een van de meest gestreamde films rond de eerste lockdown in maart. Onlangs werd bekend dat hij, samen met twee anderen, het Oscargala van 2021 gaat produceren. Tussendoor was Soderbergh voorzitter van de commissie die keek welke maatregelen er genomen moesten worden om veilig de filmproductie te hernemen, schreef hij drie scenario’s en maakte hij een film voor streamingsdienst HBO Max, Let Them All Talk (met Meryl Streep).

Een van de drie scripts die hij schreef, is een vervolg op zijn eerste film Sex, Lies & Videotape (1989). Zijn debuut betekende indertijd het begin van een heropleving van onafhankelijk geproduceerde films, de zogenaamde independents. Soderbergh was 26 toen hij zijn eersteling maakte. Hij kreeg er op het festival van Cannes meteen een Gouden Palm voor en sprak er de woorden „vanaf nu zal het alleen nog maar bergafwaarts gaan”.

Die profetie kwam uit. Zijn vijf volgende, tamelijk experimentele films (waaronder Kafka en Underneath) deden het niet goed aan de kassa.

Pas in 1998 kwam de omslag, het misdaaddrama Out of Sight werd een grote hit. Die film betekende ook de definitieve doorbraak van hoofdrolspeler George Clooney. Met Clooney zette Soderbergh productiehuis Section Eight op, dat zeven jaar lang films financierde die zowel in artistiek opzicht als inhoudelijk gedurfder waren dan menig Hollywoodproduct. Zoals de door Clooney geregisseerde film Good Night, and Good Luck en de vernieuwende animatiefilm A Scanner Darkly van Richard – Boyhood – Linklater.

Tussen cult en commercie

Naast flops als Welcome to Collinwood kent Section Eight ook grote commerciële successen, met name de door Soderbergh gemaakte films rond Danny Ocean (Clooney): Ocean’s Eleven (2001), Twelve (2004)en Thirteen (2007). In diezelfde periode regisseert Soderbergh opvallend experimentele films zoals het met een digitale camera gedraaide Full Frontal (2002) en het met amateur-acteurs gevulde Bubble (2005). Dit laveren tussen cult en commercie tekent Soderbergh, naar eigen zeggen is hij een kameleon. Bubble wordt in 2005 gelijktijdig uitgebracht in bioscoop, op dvd en als betaaltelevisie, indertijd controversieel en vooruitstrevend. Geen wonder dat Soderbergh vijftien jaar later het besluit van HBO Max verdedigt om grote Warner Bros.-titels als Wonder Woman 1984 en The Matrix 4 tijdens de pandemie niet in de bioscoop uit te brengen maar direct op hun streamingplatform te vertonen. (In Europa worden ze wel in de bioscoop uitgebracht.)

Omdat de veelzijdige Soderbergh gruwt van het op safe spelen van Hollywood, met z’n homogene, op een jong publiek gerichte peperdure kaskrakers, trekt hij zich op gezette tijden terug uit de filmwereld. Begin 2013 is hij zwaar gedesillusioneerd door de filmbusiness en vertelt hij in interviews dat hij zich gaat wijden aan schilderen. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. In hetzelfde jaar maakt hij een televisieproductie, de geprezen historische ziekenhuisserie The Knick, nadat hij eerder al een tv-film afleverde, Behind the Candelabra (die in veel landen in de bioscoop is uitgebracht). Zijn vervroegde pensioen wordt uiteindelijk een soort sabbatical, waarna hij in 2017 toch weer een sterke speelfilm regisseert: Logan Lucky, met Channing Tatum.

Sindsdien werkt Soderbergh eigenlijk onafgebroken verder, al is het duidelijk dat hij vrij ver van Hollywood blijft. Zijn afkeer van het inflexibele Hollywood blijkt ook uit het feit dat hij zijn eigen camerawerk en montage doet, het eerste onder het pseudoniem Peter Andrews, het tweede onder de naam van zijn moeder Mary Ann Bernard. Op die manier kan hij sneller en goedkoper werken dan de logge Hollywoodstudio’s.

Experimenteerdrift blijft hem kenmerken, zoals de met een iPhone 7 Plus gedraaide horrorfilm Unsane en de interactieve misdaadserie Mosaic duidelijk maken. Soderbergh is geen purist als Christopher Nolan, wiens Insomnia hij produceerde, of Tarantino, die beiden zweren bij analoog (celluloid) en het liefst hun films in de bioscoop uitbrengen, op groot doek. Soderbergh omarmt streamingsdiensten als Netflix en HBO Max, waarop zijn laatste drie producties in première gingen, waaronder witwasdrama The Laundromat (Netflix).

Risico’s nemen

Wat zijn onafhankelijke geest ook bedenkt, een serie of een speelfilm, zijn producties kenmerken zich altijd door het nemen van risico’s. Dit is geheel in lijn met zijn voorliefde voor de Europese arthousefilm en Europese filmstromingen als de nouvelle vague. Hij schuwt narratieve experimenten niet. Toen een lineair gemonteerde versie van The Limey niet bleek te werken, gooide hij de vertelling rigoureus om en werd het een zeer memorabele, niet lineair vertelde film die draait om vervlogen herinneringen en verloren levens.

Ook de film die hij ervoor maakte, Out of Sight, heeft een inventieve flashbackstructuur. De film bevat de klassieke verleidingsscène tussen George Clooney en Jennifer Lopez die samen opgesloten in de kofferbak van een auto heerlijk kibbelen, slechts verlicht door een zaklamp. De lijst met speelse stijlexperimenten en innovatieve vertelmethodes is eindeloos. Soderbergh weet daarnaast altijd de ingesloten conventies van genrefilms weer fris te maken, zoals in de Ocean’s-films, spionnenfilm Haywire en complotthriller Side Effects.

Geen wonder dat de organisatie achter de Oscars juist Soderbergh vroeg om de wat ingedutte Oscarshow nieuw leven in te blazen, ze kunnen wel wat vernieuwing gebruiken. Wellicht dat de achterblijvende kijkcijfers dan weer wat toenemen.

Tenzij de coronapandemie weer tot andere beslissingen noopt, wordt het Oscargala uitgezonden op 25 april 2021. Het uitbrengen van ‘Wonder Woman 1984’ is nu voor de Nederlandse bioscopen gepland op 20 januari.