Recensie

Recensie Muziek

Knisperend verse nieuwe kerstmuziek: voor elk wat wils

Kerstalbums Dolly Parton, Jamie Cullum, maar ook Chilly Gonzales, Calexico en rappers Lil Nas X, Ne-Yo en Ding Dong: allemaal maakten ze een kerstplaat.

Dolly Parton mixt bekende kerstgezelligheid met nieuwe nummers.
Dolly Parton mixt bekende kerstgezelligheid met nieuwe nummers. Foto Stacie Huckeba

Originaliteit is een groot goed als het om kerstmuziek gaat. Waarom zou je luisteren naar de zoveelste versie van ‘White Christmas’ of ‘Santa Claus is Coming to Town’ als er ook nieuwe, verse, oorspronkelijke kerstliedjes voorhanden zijn? Die zijn er veel dit jaar, mede dankzij de lockdown die inspiratie gaf voor nieuwe invalshoeken en tijd om de potentiële kerstklassiekers in alle rust uit te werken. Een geweldig voorbeeld is ‘Baby Jesus is Nobody’s Baby Now’ van de Australische zangeres Julia Jacklin. Al haar weemoed en twijfels bij de gedachte aan Kerst pakte ze poëtisch samen in een tekst met de mooie slotzin „Say it loud and hope it’s true / next year will be easier on you”.

Dolly Parton heeft duidelijk geleerd van haar eerdere kerstalbums die ze maakte, Once Upon a Christmas samen met Kenny Rogers (1984) en Home For Christmas (1990), allebei overladen met clichés en drakerige muziek. Op haar nieuwe album A Holly Dolly Christmas presenteert de Koningin van de Country een uitbundige mix van kerstgezelligheid en nieuwe, zelfgeschreven nummers. ‘Christmas on the Square’ laat ze rijmen op ‘thermal underwear’ en in duetten met Miley Cyrus en Michael Bublé is ze de oergezellige gastvrouw van een warm samenzijn in huiselijke kring. Wie dacht dat een countrydiva van 74 niet sexy kan zijn, heeft aan Dolly’s drieste duet met Jimmy Fallon genoeg om van het tegendeel overtuigd te worden. Uitgerekend in de meest sufgedraaide kerstkraker van de laatste 30 jaar, Mariah Careys ‘All I Want for Christmas is You’ bouwen Parton en Fallon een feestje van camp en verleiding dat eindigt met haar jeugdige hartenkreet „oh you sexy boy!”

Piano

Twee pianomannen komen elk met albums die van elkaar verschillen als dag en nacht. The Piano Man at Christmas van Jamie Cullum heeft alles wat van gemoedelijke muziek bij het knapperend haardvuur verwacht mag worden: jazzy songs, allemaal zelfgeschreven, met het vertrouwde sentiment van bigbandnummer ‘Christmas Never Gets Old’ en zwijmelmuziek met trillende viool in ‘Christmas Caught Me Crying’. Links van het midden ontvouwt zich de dwarse pianomuziek van Chilly Gonzales, die zijn grotendeels instrumentale album A Very Chilly Christmas siert met het gesloopte binnenwerk van een piano als kerstversiering. Zijn ‘Silent Night’ en ‘Jingle Bells’ in mineur zijn revolutionair. Zangeres Feist en fluisterzanger Jarvis Cocker leveren sfeervolle vocalen bij Gonzales’ bloemrijke pianoriedels die op een virtuoze manier ongewoon klinken.

Kerstmuziek uit warmere streken wordt geleverd door Shaggy, die op Christmas in the Islands een zonnige mix brengt van reggae, hiphop, reggaeton en dancehall. Variatie wordt gegarandeerd door een karrenvracht gastzangers waaronder Beenie Man, Rayvon, Sanchez en de in dit gezelschap wat bleekjes afstekende Joss Stone die hoe dan ook een warm soulgevoel inbrengt. Speciale vermelding verdient ‘Holiday in Jamaica’ met rappers Ne-Yo en Ding Dong; toepasselijker dan die laatste kan bijna niet op een kerstalbum. In het Amerikaans-Mexicaanse grensgebied omringt Calexico zich op Seasonal Shift met een internationaal gezelschap. Tuareg-muzikant Bombino, fadozangeres Gisela João en mariachi-trompettist Jacob Valenzuela brengen zo veel grensoverschrijdende warmte dat het een raadsel is waarom Calexico halverwege dit kleurrijke album grijpt naar een obligate cover van John Lennons ‘Happy Xmas (War is Over)’.

Kerstman als doorgetripte ruimtereiziger

Niet alle spannende kerstmuziek komt in albumvorm. Rapper Lil Nas X hult zich in futuristische ruimtekleding voor ‘Holiday’, een pompend nummer dat de Kerstman opvoert als doorgetripte ruimtereiziger. De Engelse indiesensatie Porridge Radio moet niets hebben van vrolijkheid met kerst. Hun The Last Time I Saw You (O Christmas) doet denken aan een duistere versie van Florence and the Machine, met de heerlijk sombere woorden „Every year the same / every year the rain”. De symfonische eenmansgroep Ayreon waagt zich voor het eerst op de kerstmarkt met het van kerstbellen verzadigde The Last Day of War and the First Day of Peace waarin met mandolinebegeleiding wordt gedroomd van een betere wereld. Ook uit de symfonische hoek komt de Zweedse powermetalband Majestica, die op het album A Cristmas Carol een gezongen versie van Charles Dickens’ kerstverhaal brengtomlijst met grootse orkestmuziek, ronkende gitaren en zang die het midden houdt tussen seventieskitsch en death metal.

Een van de mooiste kerstalbums van het jaar is A Joyful Sound van de Californische zanger/producer Kelly Finnigan. Als witte soulman werd hij beïnvloed door Lee Fields en Sharon Jones voor muziek zijn kerstsoul die even ouderwets als tijdloos klinkt. Datzelfde geldt voor Michelle David & the Gospel Sessions, die op It’s a Soulful Christmas lonken naar Motown en The Supremes in het bijzonder. In ‘A Christmas Cliché Thing’ zetten ze alle kerstclichés nog eens netjes op een rij, wat een verrassend origineel nummer oplevert.

Voor de donkerste dagen is er de digitale kerst-EP van de Amerikaanse zangeres Phoebe Bridgers, die troostrijke woorden zingt in ‘Christmas Song’ en de Merle Haggard-cover ‘If We Make It Through December’. Als we deze decembermaand zonder honger en hartzeer doorkomen, is dat mooi meegenomen, zingt ze actueel in het kader van pandemie en lockdown. In januari wordt alles beter, leert de beste kerstmuziek van nu.

Fijn voor de feestdagen, alle besproken muziek in één handzame playlist:

Of luister naar muziek over eenzaamheid, voor de donkere dagen rond Kerst, samengesteld door NRC-redacteuren Amanda Kuyper, Peter van der Ploeg, Milou van Rossum en Mischa Spel.