Hoe breng jij dit jaar de feestdagen door?

Pandemiepost Het was een bizar jaar en in veel landen is het coronavirus nog allesbehalve onder controle. Onze correspondenten vroegen aan mensen in hun regio: wat doe jij dit jaar met de feestdagen?

William Edwards en zijn vrouw Stephanie wonen in Warren, Michigan. Ze vieren Kerst dit jaar grotendeels zonder familie.
William Edwards en zijn vrouw Stephanie wonen in Warren, Michigan. Ze vieren Kerst dit jaar grotendeels zonder familie. Foto Brittany Greeson

Het coronavirus raakt alle wereldburgers, maar niet iedereen wordt even hard door de crisis getroffen. Om de impact van de pandemie te laten zien, volgen correspondenten en verslaggevers van NRC iemand in hun regio. Hun bijzondere verhalen leest u in de serie Pandemiepost. Iedere aflevering staat een ander thema centraal.

De serie begon met de vraag: hoelang kun jij het in deze crisis nog uitzingen? Die kunt u hier lezen. De tweede aflevering had de vraag: wie geloof jij nog in deze crisis? Deel drie ging over hoe dichtbij de dood kwam tijdens de pandemie. Deel vier had de vraag: laat u zich testen?. Aflevering vijf vroeg zich af: gaat u zich laten vaccineren? In de zesde aflevering was het dilemma: wat doe je bij een loopneus of kuchje? Aflevering zeven: hoe beleven je kinderen de pandemie? In aflevering acht was de vraag: waar maak je je de meeste zorgen om in deze coronapandemie? En als laatste dit jaar: hoe breng je de feestdagen door?

Maryam Qadery - werkzoekend in de hoofdstad van het Griekse eiland Lesbos:
Kerstkriebels heeft Maryam dit jaar niet

De Afghaanse Maryam is achttien jaar geleden in Iran geboren. Pas tijdens de bevalling werd duidelijk dat er nóg een kindje zou komen. „Mijn moeder had al besloten dat ik Maryam zou heten. Omdat het Kerst was stelde de arts voor mijn tweelingzusje Maria te noemen.” Zo werd het duo Maryam en Maria een feit. Maar Afghanen vieren zelf geen Kerst. Door gesprekken met haar neven in Nederland kreeg Maryam toch iets mee van de kerstman en de cadeautjes. „In mijn gedachten had het iets magisch.” Dus toen Maryam een jaar geleden vlak voor Kerst, met haar ouders, broertjes en zusjes het Griekse eiland Lesbos bereikte, nam ze het er gelijk van. „We kochten nieuwe kleren en bleven tot drie uur in de ochtend op.” Samen met andere bewoners van kamp Moria vierden ze Kerst met veel muziek en foto’s. In de buurt van het vluchtelingenkamp, stond een grote slee, versierd met lichtjes.

Die kerstkriebels heeft ze dit jaar niet, zegt ze. „Mijn vader is inmiddels overleden.” Haar moeder, zusje en broertjes hebben gehoord dat ze in Europa mogen blijven, maar zij en Maria nog niet - dat zorgt voor spanning. Ook is er gekort op hun toelage, een kerstboom kopen voor haar broertjes kan al niet, zegt ze, dus is Maryam vooral op zoek naar werk. Toen ze nog in Turkije woonden, werkte ze als naaister in een fabriek. „Maar het eiland is klein, en door corona is het moeilijk werk te vinden.” Haar vrienden kan ze niet zomaar opzoeken. „Wij hebben tijdelijk een huisje op het eiland, maar mijn vrienden zitten nog in het kamp, die hebben het pas echt zwaar.”

Robert Ochola - sociaal werker in Nairobi, Kenia
‘Er is dit jaar geen geld om te smullen’

Het gelach aan de andere kant van de telefoonlijn klinkt als een donderbui. „Houd nou toch op met die flauwe grappen”, buldert Robert Ochola. „Wat valt er nou te genieten dit jaar? Het feestseizoen komt doorgaans met veel smullen. Maar daar is geen geld voor, man. Voor ons in de sloppen van Nairobi wordt het een zwarte Kerst.”

Armen gaan tegen het einde van het jaar sparen voor Kerstmis. Zelfs de somberste kerels fleuren op. „Ook in de blubber van de armoede kan je rond die tijd gelukkig zijn. Je ontmoet elkaar, je neemt een drankje en voor je het weet ontstaat er een feestje. Kerstmis is ons belangrijkste feest. Ieder jaar.”

Vorig jaar had Robert tien vrienden te gast. Iedereen droeg wat bij en met een paar geslachte kippen werd het een smulfestijn. „Ik gaf mijn twee kinderen ieder nieuwe kleren en voor mezelf kocht ik een paar schoenen. Ook mijn ouders wipten langs. Dat kan nu allemaal niet meer. Alles is zo verschrikkelijk veel anders dan vorig jaar.”

Rijke Kenianen piekeren of ze straks wel op vakantie mogen. Zij willen modern vermaak. Niet zoals vroeger één keer per jaar rond Kerstmis knus naar het geboortedorp. Tegenwoordig luieren families van de opgekomen middenklasse enkele keren per jaar gezellig op het strand, of laten zich verwennen in een vakantieoord langs de autoweg. Maar de regering overweegt het transport rond Kerst ernstig te beperken. Ze wil vooral voorkomen dat corona zich naar het platteland verspreidt, waar veel ouderen wonen.

Net als de armen zullen dit jaar dus ook veel rijken thuisblijven. In het getto dreigen het miserabele dagen te worden. „Wie kan je tegenwoordig om hulp vragen voor Kerst? Vroeger bedelde je een euro hier of daar. Als je dat nu doet, kijken ze je aan of je een moord wil plegen. Niemand heeft geld. Misschien kan er één flesje frisdrank vanaf. Daar gaan we mee toasten en dan zeggen we dat we 2020 tenminste hebben overleefd.”

Arsalan Abu Much - Palestijns internist in Ramat Gan, Israël:
Tijdens de Kerst werkt Arsalan gewoon door in het ziekenhuis

In het Israëlische ziekenhuis waar Arsalan Abu Much werkt, houden ze na elke joodse of islamitische feestdag hun hart vast – twee weken later komt er geheid een piek in het aantal coronabesmettingen. „Mensen komen met families van veertig, vijftig personen bij elkaar”, zegt Abu Much. „Sommigen zeggen zich aan de maatregelen te houden, maar ik geloof niet dat veel mensen echt zijn gestopt met samenkomen.” Om nog maar te zwijgen van religieuze bijeenkomsten, waar soms wel honderden gelovigen zich in synagoge, moskee of kerk verzamelen. Ondanks de strenge coronamaatregelen lukte het de Israëlische politie niet in alle gevallen de regels te handhaven. Nu Chanoeka, het joodse lichtfeest, net voorbij is, rekent de jonge arts dus weer op extra ziekenhuisopnames.

Op centrale pleinen in verschillende Israëlische en Palestijnse steden staan kerstbomen - plastic kerstbomen wel te verstaan. Abu Much probeerde voor een vriend vergeefs een echte boom te vinden. In het ziekenhuis merkt hij weinig van de aankomende kerstdagen; christelijke collega’s heeft hij niet of nauwelijks. Tijdens Kerst werkt hij gewoon door. „Toen ik bij dit ziekenhuis kwam werken, werd mij gevraagd welke religieuze feestdagen ik wilde aanhouden als verlofdagen”, zegt Abu Much „Ik heb voor de joodse gekozen. Dat zijn er namelijk veel meer. Die paar islamitische feestdagen neem ik dan wel voor eigen rekening vrij.”

Voor Abu Much is het vóór Kerst al een beetje feest: de eerste coronavaccins zijn in Israël aangekomen, en als lid van de medische staf is hij als een van de eersten aan de beurt. Binnenkort kan hij dan hopelijk weer reizen - zijn grootste frustratie tijdens de door corona overschaduwde feestdagen: „Ik ging meestal één, twee dagen naar mijn ouders, en dan op een tripje naar Europa”, zegt Abu Much. Dit jaar was zijn enige vakantie een krappe week in Eilat, aan de Israëlische zuidkust. Deze decembermaand trekken Israëliërs, inclusief veel Palestijnse Israëliërs, en masse naar Dubai, „alsof ze het paradijs hebben ontdekt”. Dankzij de recente normaliseringsakkoorden tussen Israël en de Verenigde Arabische Emiraten gaan er sinds kort directe vluchten. Abu Much gaat voorlopig niet. „Behalve dat ik het er politiek niet mee eens ben: wat is er in Dubai te zien? Ze hebben geen historie.”

William Edwards - afdelingshoofd bij autodealer in Michigan, VS
‘Dit jaar wil iedereen afstand houden’

De kerstboom is opgetuigd bij William Edwards thuis in Warren, een voorstad van Detroit in de Amerikaanse staat Michigan. En ook de rest van het huis is versierd. Toch wil de kerstsfeer nog niet echt van de grond komen, vertelt hij.

Normaal begint de kerstviering in huize Edwards half december al, met een familieweekend bij hem thuis met de volwassen kinderen van zijn vrouw en hun jonge gezinnen. De meesten van hen zijn dit jaar echter thuisgebleven wegens corona. „Normaal kopen we cadeautjes voor de kinderen en kleinkinderen, dit jaar sturen we de kinderen die er niet bij waren cadeaukaarten zodat ze iets kunnen kopen via Amazon”, zegt hij. „Iedereen die cadeautjes uitpakt, en pakpapier over de hele vloer is er niet bij.”

Foto Brittany Greeson
Foto Brittany Greeson
Foto Brittany Greeson
Foto Brittany Greeson
William Edwards en zijn vrouw Stephanie wonen in Warren, Michigan. Ze vieren Kerst dit jaar grotendeels zonder familie.
Foto’s Brittany Greeson

Voor Kerst zijn de familieplannen helemaal afgezegd. Dat viert het gezin van de 54-jarige Edwards normaal met zijn broer en twee zussen, met een kerstdiner bij een van de zussen thuis. „Dit jaar wil iedereen afstand houden, uit angst om ziek te worden”, zegt hij. In Michigan gelden richtlijnen om bijeenkomsten te beperken: maximaal twee gezinnen, niet meer dan tien mensen. „Iedereen wil dingen zo normaal mogelijk houden, maar met de hele familie bij elkaar komen is niet mogelijk.”

Edwards betreurt het dat de gezelligheid van de feestdagen dit jaar grotendeels uitblijft. „Het is fijn om die dagen samen door te brengen, want er komt een moment dat we dat niet meer doen. Dit berooft ons van zo’n gelegenheid.”

Evenals vele anderen hoopt Edwards op een beter 2021. Dit voorjaar raakte hij zijn baan bij een autodealer tijdelijk kwijt wegens de lockdown. Zijn vrouw raakte besmet met het coronavirus en was een paar weken ernstig ziek. „Het was een krankzinnig jaar, hopelijk kunnen we Kerst volgend jaar weer vieren.”

Eduardo Muñoz - bierverkoper in Madrid, Spanje:
‘Voor de avondklok van 01.30 uur zullen we allebei thuis zijn’

Eduardo Muñoz gelooft niet in wonderen. En zeker niet in ‘het wonder van Madrid’. De 36-jarige Spanjaard kijkt met grote argwaan naar zijn stad die in aanloop naar Kerst bruist alsof er niets aan de hand is. Terwijl de horeca in Amsterdam, Berlijn, Parijs en Londen aan banden ligt, mogen vele van de achttienduizend barretjes en restaurants in Madrid iedere dag tot middernacht open blijven. En volgens cijfers van de regio ligt het aantal besmettingen in de Spaanse hoofdstad met ruim boven de 200 per 100.000 inwoners (gemeten over veertien dagen) flink lager dan elders in Europa. „Te mooi om waar te kunnen zijn”, stelt Muñoz hoofdschuddend. „Ik ga voor de kerstdagen vrijwillig in quarantaine.”

Muñoz, opgeroeid in arbeidersbuurt Vallecas, koestert van huis uit een wantrouwen tegen de overheid. Zeker als die, zoals bij de stad en de regio Madrid, in handen is van de rechtse conservatieven van de PP. Een wonder? „Nee, daar is geen sprake van”, legt Muñoz uit. „Ik denk dat het door een combinatie van dingen in Madrid beter lijkt te gaan. Met de besmettingscijfers wordt doelbewust gesjoemeld en het uitzonderlijke mooie najaarsweer doet de rest. Ik wil het nog wel eens zien als na de Kerst de kou in gaat treden.”

Daar gaat Muñoz zelf niet op wachten. Hij gaat hoe dan ook sobere feestdagen tegemoet. Zijn familie neemt geen enkel risico meer nadat oma in maart van dit jaar aan corona overleed. „Ik zal Kerst en nieuwjaar en petit comité met mijn ouders en mijn broer vieren. En mijn vriendin zal dat met haar familie doen. Voor de avondklok van 01.30 uur zullen we allebei thuis zijn”, stelt Muñoz.

Cindy Guo - werkt bij databedrijf in Hangzhou, China:
‘We blijven mondkapjes dragen, ook in het nieuwe jaar’

Ook bij Cindy Guo thuis staat de kerstboom dit jaar weer in de woonkamer. „Wel eentje van plastic natuurlijk”, zegt ze over de telefoon vanuit de Oost-Chinese stad Hangzhou. „De kinderen vinden kerstballen niet mooi, dus we hangen er alleen flikkerende lichtjes in verschillende kleuren in.” Als de kinderen thuiskomen uit school, gaat de boom aan.

Aan cadeautjes doen ze niet, ze eten niets speciaals met de Kerst en ze nodigen ook niemand uit. „Maar met die boom brengen we toch wat kerstsfeer in huis.” Ook Oud en Nieuw vieren ze heel bescheiden: ze eten samen wat uitgebreider dan gewoon, dat is alles.

Hét grote feest is Chinees Nieuwjaar, het lentefestival, dat dit jaar op 12 februari valt. Misschien komt dan de zus van Guo met haar man en zoon naar Hangzhou om een paar dagen bij ze te logeren. Ze gaan dan natuurlijk heel uitgebreid eten, maar ook kalligraferen.

Met zwarte inkt en penselen schrijven ze gelukwensen op lange rode stroken papier. De best gelukte exemplaren hangen ze naast, boven en op de buitendeur. „We kiezen altijd kalligrafie van de kinderen, dat stimuleert ze om er hun best op te doen”, zegt Guo. Verder gaan ze koekjes bakken, luieren en lekker op de bank liggen lezen.

Op tafel komt in elk geval een hele kip: want het woord voor kip klinkt hetzelfde als dat voor gelukbrengend, en daarom kan een hele kip op tafel het komende jaar geluk voor het hele gezin brengen.

Ze zullen vast ook terugdenken aan vorig jaar, toen ze in de eerste dagen van het nieuwe jaar te horen kregen dat niemand meer zomaar naar buiten mocht omdat er een nieuwe, besmettelijke ziekte heerste. „Dat was ook een heel bijzondere tijd”, herinnert Guo zich. „Omdat we zoveel thuis waren, leerden we speciale recepten klaarmaken, we deden heel veel samen.”

De beklemming van toen is ze goeddeels vergeten, maar niet helemaal. „De overheid waarschuwt dat corona juist in de winter kan terugkomen, dus we blijven mondkapjes dragen en heel goed oppassen. Ook in het nieuwe jaar.”

Rudi Boermans - aardbeienteler in Heusden-Zolder, België
‘Hier zal niet veel gevierd worden’

Kerstmis in huize-Boermans wordt dit jaar rustig. „Héél rustig”, vertelt aardbeienteler Rudi Boermans. Normaal gesproken is het – met drie kinderen en vijf kleinkinderen – een behoorlijk druk feest. Een diner met iedereen in het ouderlijk huis, cadeautjes voor de kleintjes. Boermans, aan de telefoon vanuit zijn huis in het Belgisch-Limburgse Heusden-Zolder: „Maar dit jaar zal hier niet veel gevierd worden. Dat mag ook niet.”

In België zijn de regels voor de eindejaarsperiode buitengewoon streng. De kerstdagen zullen, zo zei zelfs de Vlaams minister-president Jan Jambon onlangs, „vreselijk zijn”. Horeca, concertzalen, theaters blijven gesloten. De eindejaarsfeesten dienen met het eigen gezin te worden gevierd. Alleenstaanden mogen hun ‘knuffelcontact’ en bij uitzondering één extra persoon uitnodigen. Daar blijft het bij.

Opa en oma bij de kerstdis is dus verboden, en hoewel handhaving daarvan in de praktijk niet echt mogelijk is, houden Boermans en zijn vrouw zich er wel aan. „Ik doe liever niets dan dat we bijvoorbeeld maar een deel van de kinderen gaan uitnodigen. Dus we gaan het gewoon met z’n tweeën proberen gezellig te maken.” Hetzelfde geldt voor Oud & Nieuw. Vuurwerk is in België verboden, en er geldt een avondklok vanaf middernacht. „Normaal gaan we om twaalf uur wel naar buiten en wordt er in de straat vuurwerk afgestoken. Nu zal iedereen binnen moeten blijven.”

Boermans heeft twijfels bij het besluit van de Belgische regering om zo streng te blijven. „Deze zomer mochten we veel eerder al veel meer, nu mag eigenlijk niets meer. En dat juist in de donkere wintermaanden. Heel veel mensen hebben het daar moeilijk mee en dat begrijp ik wel. Er is helemaal geen uitlaatklep nu. Daar hebben mensen toch behoefte aan. Wij hebben nog geluk dat we een beetje ‘in de boerenbuiten’ wonen, maar stel je voor dat je vastzit in de stad. Ze hadden beter in de zomer goed nagedacht.”

Al moet de aardbeienteler eerlijk toegeven dat hij het zelf niet zó erg vindt om de feestdagen zo te vieren. „Mijn vrouw vindt het heel saai, ik heb dat minder. Grote feesten zijn niet aan mij besteed. Wat dat betreft ben ik eigenlijk een beetje een asociaal iemand”, lacht hij.