De oudejaarsconferences: wat valt er te lachen om coronajaar 2020?

Cabaret Nu veel fysieke oudejaarsvoorstellingen zijn geannuleerd, nemen cabaretiers hun voorstellingen op. Waar hebben de artiesten het over in een jaar dat zo gedomineerd is door corona? Youp van ‘t Hek: ‘Grappen mogen geen afgekloven karkassen zijn.’

Cabaretier Youp van ‘t Hek tijdens de try-out van zijn oudejaarsconference ‘Korrel zout’ in Leiden in november dit jaar.
Cabaretier Youp van ‘t Hek tijdens de try-out van zijn oudejaarsconference ‘Korrel zout’ in Leiden in november dit jaar. Foto Bob Bronshoff

Als cabaretliefhebber hoef je je op oudejaarsdag niet te vervelen. Nu de voorstellingen van de cabaretiers door de verscherpte coronamaatregelen zijn geannuleerd, hebben ze gezocht naar andere manieren om het grote publiek te bereiken. ’s Middags is Dolf Jansen te zien op een livestream van De Kleine Komedie. Jan Beuving en Patrick Nederkoorn nemen tussendoor op een van de kanalen van de publieke omroep 2020 door, al wordt nu wel nog overlegd op welk net of internetplatform dat gaat gebeuren. Aan het begin van de avond is Vincent Bijlo live te horen op Radio 1 bij het programma Kunststof. Om 20.30 uur staat Guido Weijers gepland met zijn show op RTL, al is nog steeds niet duidelijk of die doorgaat. En als slotstuk praat Youp van ’t Hek om 22.30 uur het jaar aan elkaar op NPO1.

Maar waar gaan ze het dan over hebben? Want voor de cabaretiers was de oudejaarsconference ook dit jaar inhoudelijk een zoektocht, laten ze telefonisch weten. Patrick Nederkoorn en Jan Beuving hadden oorspronkelijk heel andere plannen voor de voorstelling. Nederkoorn: „We wilden het ook hebben over 75 jaar bevrijding, wat er van de dromen en beloftes van net na de oorlog terecht is gekomen. En toen kwam corona, daar konden we niet omheen. 75 jaar bevrijding bespreken we niet meer.”

Een ander punt waar de cabaretiers rekening mee moesten houden, waren de vele grappen die al over het virus zijn gemaakt. Van ’t Hek: „Je moet ontzettend uitkijken dat je grappen niet afgekloven karkassen zijn. Alle gekke filmpje zijn langsgekomen, alle zoommopjes verteld over mensen die per ongeluk in hun blote reet achter de computer zaten. Toch is het niet zo ik op social media in de gaten houd wat iedereen doet en schrijft. En in de try-outs heb ik niet gemerkt dat mensen zeiden: nou die grap hebben we al zo vaak gehoord.”

Toiletrolgrappen

Nederkoorn: „We zijn al vroeg begonnen met onze oudejaars en hadden in het begin ook wel wat toiletrolgrappen. Maar toen dat onderwerp voor de zoveelste keer ergens voorbij kwam dachten we: die grappen moeten er wel echt uit.”

Vincent Bijlo: „Je moet er zeker voor waken dat je niet dezelfde opmerkingen maakt. Maar het is ook niet zo moeilijk om te vermijden. Zo vertel ik dat ik mijn verjaardag heb gevierd met een raam dat open stond waardoor de wind met windkracht zes door de kamer blies. En hoe iedereen in blokjes langskwam. Als je een originele invalshoek vindt dan komen de grappen vanzelf.”

Lees ook: Grappen maken over corona, hoe doe je dat als cabaretier?

Dolf Jansen interesseert het niet zo wat anderen al over corona hebben geschreven. „Ik vertel de dingen die ik wil vertellen. Het zal me een volledige worst wezen welke grappen al gemaakt zijn op sociale media. Mijn voorstelling gaat er vooral over hoe ons menselijke gedrag nu de samenleving bepaalt. Dan heb ik het niet alleen over corona, ook over wantrouwen en populisme. Mensen die geen eigen verantwoordelijkheid willen nemen, de schuld buiten zichzelf zoeken en graag een sterke leider willen die zegt: ik regel het.”

Lees ook dit twistgesprek tussen Youp van ‘t Hek en Henk-Jan Prosman

Youp van ’t hek bespreekt ook het gedrag van mensen: „Maar het is niet zo dat ik een fundamentele vraag wil beantwoorden, ik wil het jaar op een komische manier samenvatten.”

Krankzinnigheid van de economie

De andere cabaretiers geven aan dat ze wel wat langer stilstaan bij de diepere problemen die corona blootlegt. Bijlo: „De krankzinnigheid van de economie bijvoorbeeld. In de eerste twee weken van de eerste lockdown waren er een miljard aardappels die niet konden worden verwerkt doordat de restaurants waren gesloten. Er ontstond ook een stuwmeer aan bevroren kalveren. De enorme overvloed waarin we leven werd heel duidelijk. Maar opvallend waren ook die grote bedrijven die in elkaar flikkerden. Hoe al hun geld blijkbaar naar investeerders is gevloeid. Corona liet de binnenkant van de economie zien, hoe we als mens roofbouw plegen op alles.”

Jan Beuving en Patrick Nederkoorn stellen vooral het publiek en zichzelf een fundamentele persoonlijke vraag. Beuving: „De overheid gaf aan het begin van de crisis een lijst vrij met vitale beroepen en daar stonden wij kunstenaars niet op. Dan ga je jezelf afvragen, ben ik van wezenlijk belang?” Nederkoorn: „Maar ik denk dat veel mensen die vraag aan zichzelf hebben gesteld. En niet alleen over hun beroep, überhaupt de vraag; wat doet ertoe? Wat vind ik belangrijk in het leven?”

Opvallend zijn ook de vele liedjes die in de voorstelling van het duo zitten, daarmee wijken ze wat af van de andere cabaretiers. Zo zingen de twee over de waarheid die nooit wordt begraven en heeft Beuving een overzichtslied van 2020 geschreven vanuit het perspectief van Meneer Aart met de terugkerende opmerking: ‘Schuif gezellig aan’. Beuving: „Dat kan je in deze tijd op heel veel manieren interpreteren.”

Guido Weijers kon door drukte niet meewerken aan dit artikel.

Youp van ’t Hek: 31/12 NPO1, 22.30 uur. Dolf Jansen: 31/12 op de site van De Kleine Komedie. Vincent Bijlo: 31/12 vanaf 19:30 uur op NPO Radio 1. Guido Weijers: 31/12, 20.30 uur, RTL 4. Jan Beuving en Patrick Nederkoorn: een van de internetkanalen van de publieke omroep.