Opinie

Hoe een coronafilm NRC in een kwaad daglicht stelt met knip- en plakwerk

De ombudsman

Wat krijgen we nu? Kan die ombudsman niet rekenen? Of doet de krant nu ook al aan desinformatie over corona? In deze rubriek merkte een abonnee vorige week op dat als WHO-topman Hans Kluge gelijk had dat in Europa nu elke 17 seconden een corona-dode valt, dat in een jaar zou neerkomen op 536 miljoen doden. Dat kon toch niet kloppen?

Vijftien lezers mailden me bestraffend, onder bemoedigende kopjes als ‘hoe dom kunnen we worden’, dat dit natuurlijk een rekenfout is: de lezer rekende abusievelijk met 17 doden per seconde, in plaats van met elke 17 seconden één dode; in het laatste geval, wat Kluge dus zei, kom je op 1.855.059 doden in een jaar – en dat is al veel minder onvoorstelbaar. Ook op de berekening van Kluge zelf kwamen trouwens aanmerkingen.

Zelf ook geen rekenwonder, had ik nagelaten de som te maken, dus mea culpa. Wél bemoedigend intussen, dat NRC-lezers cijfers in hun krant tot in deze rubriek nauwgezet volgen. Deze week voor straf dus geen nieuwe ...de krant antwoordt.

Wel iets meer over desinformatie.

Sinds twee weken circuleert op YouTube een coronafilm van de Zuid-Hollandse ondernemer Nico Sloot, die op zoek gaat naar de waarheid achter het officiële verhaal over het virus. De film is een schoolvoorbeeld van coronasceptische burgerjournalistiek: schimmige verbanden tussen Big Pharma en Big Tech, stemmige synthesizermuziek en Hollands Glorie-beelden van de maker als stuurman op zijn eigen boot. Slotsom: de farmaceutische industrie dringt ons vaccinaties op, terwijl maar een heel klein deel van de bevolking ernstig ziek wordt door het virus. Op vrijdag was de film, Covid-19. The System, ruim 480.000 keer aangeklikt, met tweeduizend lovende reacties („harde feiten”).

In die ‘documentaire’ zit een kort, verontrustend fragment voor NRC-lezers. Sloot belt naar NRC om te melden dat een interview dat de krant in juli plaatste met coronagezant Feike Sijbesma van geen kant klopt; daar staan volgens hem uitspraken in die de gezant nooit heeft gedaan, dat heeft hij zelf van Sijbesma gehoord. En wat zegt NRC, aan de andere kant van de lijn? Ja, als Sijbesma zegt dat hij dit niet heeft gezegd geloof ik dat, ik zal kijken of dat kan worden aangepast.

Niet best, denk je dan.

Wat Sloot er niet bij vertelt, is dat hij on camera niet aan de lijn is met een NRC-redacteur, maar met een medewerker van de afdeling Klantenservice. Die staan lezers te woord over de bezorging of over problemen met hun abonnement; ze kunnen geen oordeel geven over de inhoud van de krant. Toch krijgt de argeloze – of toch al sceptische – kijker de indruk dat NRC de burger-onderzoeker laat weten dat het interview inderdaad misschien niet klopt en dus zal moeten worden rechtgetrokken.

Maar niet alleen Sloot nam het gesprek op. Ik heb het bij Klantenservice – bij uitzondering – opgevraagd (die gesprekken worden tijdelijk bewaard). En wat blijkt? Het ging toch net iets anders.

Al in het begin – het gesprek duurt bijna dertien minuten – legt de medewerker van Klantenservice uit dat als Sloot contact wil over dit artikel, hij de redactie moet mailen of sociale media moet gebruiken. Doorverbinden gaat nu niet, er is, door corona, bijna niemand op de redactie. Sloot vraagt dan maar of de medewerker zelf journalist is. Die antwoordt ontkennend: nee, hij is er voor Klantenservice. Oh, zegt abonnee Sloot, wij zijn tevreden over de krant, dat gaat allemaal goed – maar dan begint hij toch weer over het artikel. Kun jij daar niet iets over zeggen? Nou ja, zegt de medewerker vriendelijk, alleen persoonlijk, niet namens NRC.

Dan ontspint zich toch een gesprek over de inhoud – waarbij de medewerker gelukkig nog wel een slag om de arm houdt: áls er iets niet klopt, moet het worden rechtgezet. Pas in de elfde minuut komt de aap uit de mouw: Sloot onthult dat hij bezig is met een documentaire en dit gesprek daarin wil gebruiken. Is dat goed? Overdonderd stamelt de medewerker, nou ja, alleen als los citaat, maar niet alsof hij een woordvoerder is van NRC.

Te laat. Ok, dankjewel! roept Sloot ter afscheid.

Zo gaat dat kennelijk, met burgerjournalisten die hun mond vol hebben van tendentieuze, manipulerende media. Je ‘neemt ze serieus’, zoals het advies alom luidt, staat ze beleefd te woord – en ziet jezelf verknipt terug in een fragment dat moet suggereren dat de krant de lezers weer eens voorliegt met een tendentieus, gemanipuleerd interview.

Waar ging het dan om? Ook veelzeggend: in de film blijft onduidelijk wát er precies niet zou kloppen in het NRC-interview met de coronagezant. Die zinspeelt daarin op de mogelijkheid van grootschalige vaccinatie en wijst erop dat we nu maatregelen moeten nemen om een heftige lockdown te voorkomen – precies wat er is gebeurd dus. Sloot las dat blijkbaar als een oproep tot verplichte inenting. In de film is te zien hoe de ondernemer belt met Sijbesma die, opnieuw met vooruitziende blik, het gesprek niet in de film wilde. Wel stuurde de gezant Sloot een mail, waarin hij onderstreept dat vaccinatie uiteraard vrijwillig moet zijn.

De auteurs van het interview en de woordvoerder van Sijbesma die daar destijds bij betrokken was, laten me dit weten: ja, er was discussie over de tekst van het interview. Het gesprek was nogal scherp neergezet, vond de coronagezant, een beetje ongemakkelijk gezien zijn delicate positie als - vrijwillige en onbetaalde - adviseur van het kabinet. Maar nee, van verdraaide of verzonnen citaten was geen sprake.

Ondernemer Sloot zelf is kortaf door de telefoon: dit is allemaal „niet spannend”. Hij blijft erbij dat het interview niet klopt en zegt dat hij nog op antwoord van de krant wacht. Daar heeft hij een punt, want zijn gegevens waren in het gesprek genoteerd en hij zou nog iets horen. Bij deze dus.

Al met al een leerzaam voorval. Voor Klantenservice – en net zo goed voor journalisten – is het een goede herinnering: hou je bij je leest en hou er rekening mee dat tegenwoordig alles wat je zegt kan worden opgenomen, bewaard, verknipt en tegen je gebruikt. De Klantenservice-medewerker, sinds kort elders werkzaam, heeft bij YouTube bezwaar gemaakt dat zijn naam in de film voorkomt.

Intussen illustreert het incident ook nog eens het verschil tussen verslaggeving die zoekt naar feiten en verificatie, en pseudo-journalistiek die vooral hunkert naar bevestiging van persoonlijke vermoedens, opinies en achterdocht.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.