Opinie

De tweede lockdown kan maar aan één partij worden verweten, de burger zelf

Coronabestrijding

Bij alles wat het kabinet eventueel te verwijten is, gaf er maar één factor de doorslag: het gedrag van de burger.
Commentaar

Misschien was het meest ontnuchterende zinnetje in premier Ruttes tv-toespraak deze week dit: „We hebben geen keus.” Nu de tweede coronagolf tot een hernieuwde lockdown heeft geleid is het goed om terug te kijken op de feiten en omstandigheden die dat hebben veroorzaakt. Bij alles wat het kabinet eventueel te verwijten is, gaf er maar één factor de doorslag: het gedrag van de burger.

Het heeft de burger domweg aan zelfbeheersing , verstand en inzicht ontbroken om de pandemie zélf onder controle te brengen. Door zich in het dagelijks leven te blijven beperken tot noodzakelijke contacten, door zoveel mogelijk af te zien van reizen en zich verplaatsen, door onderling voldoende afstand te houden. De samenleving heeft het niet gekund, althans heeft het niet gedaan of niet voldoende volgehouden.

In de eerste coronagolf overheerste de schrik, die werd gevolgd door solidariteit en een collectief nationaal crisisgevoel. Dat ging niet zonder slag of stoot – van begin af waren en twijfelaars en opponenten, al dan niet vals voorgelicht. Maar over het geheel genomen is de tweede golf toch het resultaat van de calculerende burger, de consumerende individualist, die zich uiteindelijk toch liever niet neerlegde bij de coronamaatregelen. Maar voor zichzelf uitzocht waar er tóch gewinkeld kon worden, welke reisbestemming wel te bereiken was en wat de reële pakkans was bij overschrijding van de groepsgrootte thuis. Met als dieptepunt de drukte dankzij het frivole uitverkoopfeest ‘Black Friday’ en de volle vertrekhal op Schiphol naar pretbestemmingen.

De mediabelangstelling verschoof mee. Eerst richtte die zich op de slachtoffers van het virus, de werkdruk op de IC’s en de algemene ontreddering. Daarna kreeg het koor der verongelijkten nieuwsprioriteit. Zij die de tijdelijke sluiting of beperking van hun bedrijf, vereniging, activiteit of hobby X in vergelijking met het geopend houden van activiteit Y ‘niet uit te leggen’ vonden. Dat culmineerde tenslotte in de aankondiging van de horeca om half januari demonstratief weer open te gaan, ongeacht de consequenties.

Kortom, gaandeweg raakte Nederland weer verdiept in zichzelf, de belangen van de eigen kring en verdween het virus zélf naar de rand van het gezichtsveld. Er ontstond een heilloze discussie over wiens activiteit voor de meeste of juist de minste besmettingsrisico’s leek te zorgen en dus wel of niet open mocht blijven. Op enig moment troffen twee demonstrerende belangengroepen elkaar gelijktijdig op de Haagse protestweides: de amateurs van de KNVB en de kroegbazen, bien étonnés.

Vertrouwde tegenstellingen werden in het publieke domein opnieuw uitgevochten – kerken versus theaters, musea versus horeca, oud tegen jong. Dat bleek dus allemaal energieverspilling, stof in de wind, navelstaren en egovieren.

Nu zitten we met 60 doden en boven de 10.000 besmettingen per dag en komt er iedere week een voetbalstadion zieken bij. In de ziekenhuizen is er een miljoen reguliere behandelingen uitgesteld om ruimte te houden voor komende coronapatiënten. Er is geen keus, zei Rutte – een waarheid als een koe. Er moet in de komende weken domweg een ziekenhuisbed zijn ‘voor als je het nodig hebt’. En om dat te bereiken moet het aantal contacten tussen mensen drastisch worden beperkt.

Dat is behalve een harde ook een simpele boodschap. En vooral een van wie niemand de schuld gegeven kan worden, buiten de burger zelf. Dat kinderen nu niet naar school kunnen, met dramatische consequenties voor kansengelijkheid, is aan onszelf te wijten. En iets om zich diep voor te schamen. Willen de scholen heropenen dan kan dat maar op één manier, namelijk doordat de burger zijn gedrag verandert. Of hij nu zélf schoolgaande kinderen heeft of niet. Die ‘enkelband’ past ons allemaal.

Vliegmaatschappijen Tui en Corendon hebben het begrepen. Zij schrapten spontaan alle sneeuw- en zonvluchten. Ook de RK kerk snapte het: de nachtmissen gaan niet door. Langzaam van begrip bleken Action, Hema en Wibra: zij probeerden open te blijven en werden prompt gecorrigeerd.

Deze crisis kan dus alleen onder controle worden gebracht als iedereen zelf verantwoordelijkheid neemt voor het eigen gedrag. Hoe simpel kan het zijn.