Opinie

Brexit en de vrachtwagenchauffeurs

In Europa

Het hele jaar zaten de onderhandelingen tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk vooral vast op één ding: level playing field, gelijk speelveld.

Dit was de belangrijkste eis van de 27 EU-landen. Boris Johnson gaf een jaarlang geen krimp, maar met de afgrond in zicht begon hij deze week te bewegen. Sommigen denken daarom dat er misschien toch een deal komt.

Maar wat betekent ‘gelijk speelveld’ in vredesnaam? Waarom staan de 27 er, zeldzaam, als één man achter? Het betekent dat de EU een land toegang geeft tot de interne markt, op voorwaarde dat het allerlei Europese regels volgt – om oneerlijke concurrentie te voorkomen. Brussel, dat hen Europese regels oplegt, na de Brexit: de Britten haten het.

Volgens de Spaanse minister Arancha González heeft een handelsakkoord niets te maken met soevereiniteit. „Het is alleen een middel waarmee soevereine landen hun afhankelijkheid managen.” Maar Brexitonderhandelaar David Frost verklaarde: „Wij willen eindelijk onze eigen wetten maken. Wie denkt dat we EU-betutteling accepteren vanwege het zogenaamde level playing field, begrijpt niet waar wij mee bezig zijn.”

Johnson zei vaak: „Wij willen een handelsakkoord Canada style.” Omdat Brussel het VK regels wil opleggen waar Canada zich niet aan hoeft te houden.

De vraag is: waarom blijven we de Britten, die vertrekken omdat ze van Europese regels af willen, met die regels achtervolgen? Is het rancune, overheersingsdrang? Nee, we kunnen niet anders. Dit is puur overleven voor de EU.

Stel, we accepteren de Britten op de interne markt zónder dat ze zich aan EU-regels over arbeidsomstandigheden, milieu of staatssteun houden. Dan rijden er binnenkort Britse vrachtwagenchauffeurs door Europa die minder rusttijden hebben, minder belasting betalen en soepeler uitstootregels volgen dan hun Europese concurrenten. Die Britten kunnen veel goedkoper werken. Europa is wel gek als het zoiets laat gebeuren.

Want het zijn niet alleen die chauffeurs. Vul de rest maar in: Britse banken, elektriciteitsbedrijven en vliegmaatschappijen die dankzij soepeler Britse bank-, emissie- en staatssteunregels Europese rivalen wegconcurreren op hun eigen thuismarkt. Dat is het eind van die markt. En van de EU.

Johnsons vergelijking met Canada gaat mank. Canada respecteert strikte Europese regels voor voedsel, chemicaliën en medicijnen die het naar Europa exporteert. Maar EU-regels over CO2-uitstoot van vrachtwagens of rusttijden voor chauffeurs mag het skippen, omdat Canada ver weg is en er geen Canadese vrachtwagens rondrijden in de EU.

Het VK, daarentegen, is vlakbij. Dagelijks nemen zesduizend trucks de tunnel en tienduizend de boot. In Ierland gaan ze een landsgrens over. Grofweg de helft van alle Britse handel is met de EU. Onze vervlochtenheid is enorm. Daarom behandelen we het VK anders dan Canada, waarmee we een bescheiden handelsrelatie hebben. Ook Noorwegen en Zwitserland moeten véél meer EU-regels slikken dan Canada.

Lang zeiden de Britten: doe niet zo paranoïde, vertrouw ons gewoon. Of: wij geven zelden staatssteun, waar zijn jullie bang voor? Toen kwam corona, en Johnson smeet subsidies naar bedrijven. Hij schrapte bepalingen uit het Withdrawal Agreement met de EU. Hij wil de scheepvaart dereguleren zodat iedereen onder Britse vlag wil varen. De EU vertrouwt hem niet op zijn blauwe ogen, en houdt de rug recht. Daarom begon Johnson in te binden, omdat ook soevereine landen in een peilloos gat kunnen vallen – in zijn geval op 1 januari. De 27 deden concessies over vergeldingsprocedures en arbitrage bij geschillen. Geen principiële concessies, maar procedurele. Ze zijn er bijna uit, zeggen insiders.

Nu is Johnson met zijn volle gewicht op een ander gevoelig dossier gesprongen: vis. Economische relevantie: miniem. Afloop: onbekend. Maar met slogans als „total control over Britse wateren” kan hij ongetwijfeld beter thuiskomen dan met het bericht dat hij de slag om het gelijke speelveld grotendeels heeft verloren.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.