De Schotse premier Sturgeon wil een nieuw onafhankelijkheidreferendum.

Foto Russell Cheyne/Reuters

Interview

Schotse premier Sturgeon: ‘Wat Johnson ook afspreekt, het is tegen onze wil’

Nicola Sturgeon Premier Schotland

Als de nationalistische premier in mei herkozen wordt, wil ze een nieuw referendum over Schotse onafhankelijkheid.

De frustratie druipt er vanaf bij Nicola Sturgeon. Van alle Britse vissers zijn het de Schotten die het meeste vangen, het meeste verdienen en het meeste naar de EU exporteren. Toch heeft de Schotse premier niks in te brengen als Boris Johnson onderhandelt over visrechten op de Noordzee. „Ik zit niet in de vergaderzaal en heb er geen invloed op. Wat Johnson ook afspreekt, het gebeurt tegen de wil van Schotland en zal ons land schaden. Voor mij is dit het bewijs dat Schotland een stem nodig heeft op het Europese toneel”, zegt Sturgeon, tevens leider van de Scottish National Party.

Toch zijn ook veel Schotse vissers voor de Brexit.

„Sinds het Brexit-referendum beloofden de Conservatieven dat zij hogere vangstquota en onbeperkte toegang tot de EU als afzetmarkt zouden regelen. We zullen zien of Johnson dat waarmaakt. Historisch gezien hebben Conservatieve regeringen de vissers altijd tekort gedaan in Europese onderhandelingen. Ik verwacht dat die straks niet onder de indruk zullen zijn.”

Is het voor u beter dat Johnson zijn belofte waarmaakt en een handelsakkoord regelt of hoopt u op de chaos van ‘No Deal’ en zo meer steun voor afscheiding?

„Ik hoop op een deal, want zonder deal richt de Brexit nog meer schade aan. Laten we wel eerlijk zijn. We weten dat een eventueel handelsakkoord mager zal zijn. Dus zelfs met een deal vrees ik voor ontwrichting.”

In 2021 zal in het Verenigd Koninkrijk een machtsstrijd losbarsten. Alle EU-bevoegdheden (zoals voor de visserij, handel en landbouw) vloeien terug naar het VK. De Britse politiek moet besluiten wie over deze beleidsterreinen gaat: de regering in Londen of de deelregeringen van Noord-Ierland, Wales en Schotland.

Het complexe Britse proces van decentralisering heet devolution. Engeland, verreweg het dominantste land binnen het koninkrijk, heeft bijvoorbeeld geen eigen regering of parlement. En Wales, Noord-Ierland en Schotland kunnen wel nieuwe bevoegdheden claimen, maar ze hebben slechts zeer beperkt het recht om zelfstandig belasting te heffen, waardoor ze voor geld afhankelijk blijven van Londen.

Die strijd is meer dan de losse eindjes van vier jaar Brexit-ruzie aan elkaar knopen; het is een belangrijk onderdeel van het debat over Schotse onafhankelijkheid. Als Johnson de Schotten meer autonomie gunt, zal dat gematigde Schotten tevreden stemmen. Zij keren zich dan tegen Sturgeons afscheidingswens. Sturgeon heeft het geluk dat Johnson kritisch is over decentralisering, ingevoerd in de jaren negentig door Tony Blair om regionaal nationalisme te kanaliseren. De Brexit dient er juist voor om het Britse parlement in Londen weer de volle macht en soevereiniteit te geven. „Devolution has been a disaster”, zei de premier vorige maand. Sturgeon: „Nee, ik moest niet hard lachen toen ik dat hoorde.”

Lees ook Een lompe Johnson is het droomscenario voor de Schotse nationalisten

Die opmerking wakkert toch Schots nationalisme aan.

„Zo lang Boris Johnson macht over ons heeft, zal hij proberen de Schotse regering en het parlement te ondermijnen, en onze invloed te beperken. Dat is niet wat Schotland wil. In ons parlement is er steun voor meer bevoegdheden en opiniepeilingen wijzen uit dat een meerderheid onafhankelijkheid steunt.”

In mei zijn er verkiezingen voor het Schotse parlement. Als u wint, is een nieuw onafhankelijkheidsreferendum onvermijdelijk?

„Als wij winnen, is dat omdat we een voorstel voor een onafhankelijkheidsreferendum centraal stellen. Iedere overtuigde democraat, ongeacht zijn kijk op onafhankelijkheid, zou dat resultaat moeten aanvaarden.”

Uiteindelijk is het aan Johnson om u een referendum te gunnen en hij weigert. Bent u bereid een volksraadpleging via de rechter af te dwingen?

„Een referendum moet rechtsgeldig en constitutioneel zijn. Anders kunnen we geen gevolgen verbinden aan de uitslag. De EU zal de uitslag niet erkennen en Schotland kan dan niet terugkeren als lid. Het geniet mijn voorkeur om met Johnson een politieke afspraak te maken voor een referendum. Dat is wat er in 2014 gebeurde. Dat is het precedent. Maar als de politiek in Westminster weigert democratisch te handelen, moeten we bekijken hoe het Schotse parlement een referendum kan uitschrijven. De rechter heeft zich daar nooit over uitgesproken. Ik sluit zo'n stap niet uit.”

U krijgt lof voor uw leiderschap tijdens deze coronacrisis en Johnson kritiek. Maar qua besmettingen doet Schotland het niet beter dan Engeland. Hoe verklaart u dat?

„Ik probeer eerlijk en direct te zijn: het is een moeilijke tijd en mensen hebben het zwaar. Misschien dat dat waardering oplevert. Maar ik weet dat ik fouten heb gemaakt, net als iedereen. Geen enkele politiek leider heeft zijn of haar land ooit door zo'n epidemie geloodst.”

Sturgeon is vooral bedreven in het ‘theater van competentie’, klinkt het geregeld in de Britse politiek: Schotland haalt vaak het wereldnieuws met progressief beleid. Eind november nam het parlement bijvoorbeeld unaniem een voorstel aan om maandverband en tampons gratis beschikbaar te stellen. Tegelijkertijd blijken maatschappelijke problemen er hardnekkig. Nergens in Europa vallen zoveel drugsdoden per hoofd van de bevolking als in Schotland, bleek deze week. Is er een kloof tussen mooi beleid en de barre werkelijkheid? Sturgeon, die in de jaren tachtig nationalist werd toen ze de armoede en ontreddering in Glasgow zag tijdens de Thatcher-jaren, reageert fel. „Nee. Het is wel zo dat wij kampen met een aantal grote, diepgewortelde zaken die we moeten bestrijden.”

Uw partij regeert al sinds 2007. Biedt nationalisme het antwoord?

„We handelen waar mogelijk, maar onze mogelijkheden zijn beperkt. Neem kinderarmoede. Die is nog te hoog in Schotland. Daarom voeren we een nieuwe vorm van kinderbijslag in die niet elders in het VK bestaat. Maar het beleid voor bijstand en sociale zekerheid is grotendeels een aangelegenheid van het parlement in Westminster. Daarom biedt onafhankelijkheid juist op de lange termijn een belangrijk deel van het antwoord.”