Opinie

Geef mensen na Covid-vaccinatie meer vrijheden

De overheid moet een indirecte vaccinatieplicht overwegen, betoogt . Twijfelaars worden niet over de streep getrokken met een plicht in het vooruitzicht, stelt .
Twistgesprek

Nederland begint op 8 januari met vaccineren tegen Covid-19. Onder de bevolking en ook onder zorgmedewerkers zijn nog veel twijfelaars. Maar als te weinig mensen zich laten inenten, dan stopt de epidemie niet. De vraag rijst of vaccinatieplicht wenselijk is. Direct of misschien liever indirect: zonder dwang, maar door mensen die niet gevaccineerd zijn te weigeren bij publieke gelegenheden als concerten, festivals of in overheidsgebouwen. Een meerderheid van de Tweede Kamer bleek daar niets in te zien. Brigit Toebes, hoogleraar gezondheidsrecht, pleit voor een ‘milde’ indirecte vaccinatieplicht, met als tussenstap een vaccinatiepaspoort nodig voor restaurant- of concertbezoek. Jos Dute, emeritus hoogleraar gezondheidsrecht, ziet geen toegevoegde waarde in zo’n pas. Ze debatteren per e-mail over de stelling: op een gegeven moment moet er een vaccinatieplicht komen.

Brigit Toebes is BT, Jos Dute is JD.

BT: „Er is nu eerst behoefte aan een gedegen informatiecampagne om bestaande zorgen bij de bevolking weg te nemen. Parallel daaraan zie ik met name indirecte vormen van verplichte vaccinatie als serieuze beleidsopties. Het lijkt mij goed om alle mogelijkheden op tafel te leggen en grondig te bestuderen, variërend van het bieden van privileges aan gevaccineerden tot – als ultimum remedium – een verplichte vaccinatie voor de gehele bevolking.”

JD: „Vind je het niet raar om nu al te beginnen over een vaccinatieplicht? De eerste vaccins zijn amper op de markt, met stoom en kokend water ontwikkeld. Er is niet genoeg voorraad om iedereen die dat wil, te vaccineren. De distributie en toediening vereisen een haast militaire operatie. En er is twijfel onder de bevolking. Twijfelaars trek je niet over de streep met ‘een gedegen informatiecampagne’, als hen nu al een plicht in het vooruitzicht wordt gesteld.”

BT: „Een directe vaccinatieplicht komt pas in zicht als iedereen toegang heeft tot een betrouwbaar vaccin en er als gevolg van onvoldoende bereidheid een te lage vaccinatiegraad is. We zijn dus nog lang niet zover. Een tussenstap is het vaccinatiepaspoort, waarmee je bijvoorbeeld uit eten kunt. We moeten nu wel over zulke opties nadenken, anders hollen we straks weer achter de feiten aan.”

JD: „Tuurlijk moeten we over dergelijke opties nadenken. Maar het gaat mij om de timing. Denk niet dat je op dit moment kunt discussiëren over een vaccinatieplicht, zonder dat dit een (negatieve) invloed heeft op de vaccinatiebereidheid. Vaccinatie is emotie, altijd zo geweest, en in de afgelopen jaren: meer dan ooit.”

BT: „Als we het er nu niet over hebben, wanneer dan wel? Tot de corona is uitgewoed? Natuurlijk spelen emoties een rol, maar vaccinatie is geen emotie. Vaccinatie is preventie. En preventie doe je niet alleen voor jezelf, maar ook voor de mensen om je heen. We zijn het erover eens dat een plicht (nog) niet aan de orde is. Maar wat vind je van een regeling waarbij gevaccineerden eerder toegang hebben tot bijvoorbeeld kappers en horeca?”

JD: „Ik zie niets in zo’n coronapas. Als een vaccin in de praktijk effectief is, wordt wie zich daarmee laat inenten voldoende beschermd tegen besmetting en ziekte. Wie zich niet wil laten inenten, wordt niet beschermd. Dat is dan zijn/haar keuze, lijkt me. Wie gevaccineerd is, kan onbekommerd naar de kapper en naar het café. Hij/zij loopt niet het risico besmet te worden, en zal ook anderen niet besmetten. Wie niet gevaccineerd is, loopt wel risico, en kan ook anderen besmetten. Maar die anderen kunnen alleen ongevaccineerden zijn. Die hebben dat risico dus bewust genomen. Kortom, wat is de toegevoegde waarde van zo’n pas?”

BT: „Als te weinig mensen zich laten vaccineren stopt de epidemie niet. De vaccinweigeraars die dan ziek worden leggen een beslag op de ziekenzorg. Zo verdringen ze andere zorg. Landen als Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Staten stellen mazelen-vaccinatie verplicht voor toegang tot kinderopvang en scholing. Hiermee trek je veel mensen over de streep en op een gegeven moment wordt zo’n maatregel normaal. Op een zelfde manier zou je een Covid-vaccinatie verplicht kunnen stellen voor toegang tot horeca, vliegreizen, en misschien zorginstellingen. Je beperkt dan wel de rechten van degenen die zich niet willen laten vaccineren, maar gezien de omvang van de crisis is dat proportioneel.”

JD: „Volgens mij begin je de weg nu toch wel een beetje kwijt te raken. Wat voor maatschappij zie jij voor je? Ik denk: een hele griezelige. Zonder vaccinatie geen participatie. Wie zich niet laat vaccineren, wordt een maatschappelijke outcast. Op weigering staat in feite een levenslange gevangenis. En realiseer je je dat als deze stap eenmaal gezet is, die voor alle ernstige infectieziekten kan worden gezet? Jij hanteert toch een mensenrechtenbenadering?”

Lees ook: Zelfs binnen het trage Europa zit Nederland niet in de voorhoede

BT: „Mijn mensenrechtenhart zegt dat we hier te maken hebben met een volksgezondheidscrisis van gigantische omvang, die raakt aan onze rechten op gezondheid, bewegingsvrijheid, en recht op een goede levensstandaard. Dat oplossen vergt iets van ons allemaal. Ik spreek nergens over een gevangenisstraf. Ik zoek naar oplossingen, en meen heil te zien in genoemde prikkels, naast die stevige overheidscampagne zoals die in het Verenigd Koninkrijk nu vorm krijgt. Zie jij andere manieren om mensen over de streep te trekken?”

JD: „Goed dat je ook voor de andere kant van de mensenrechten aandacht vraagt, de sociale mensenrechten. Die zijn minstens even belangrijk, of misschien nog wel belangrijker dan de klassieke. Maar het is niet of-of, maar en-en. Wat betreft de weigeraars, zie ik drie groepen. De eerste zijn de bevindelijk gereformeerden en de antroposofen. Die beroepen zich op het geloof en hun standpunten zijn voor mij ten principale onbegrijpelijk. Dan zijn er de antivaxers: een luidruchtige groep pseudowetenschappers en complotdenkers. Aan hen is met voorlichting geen eer te behalen. Daarnaast zijn er de mensen die oprecht vragen en twijfels hebben. Dit is de grootste groep, en daar zou een overheidscampagne veel impact kunnen hebben.”

BT: „Over die overheidscampagne zijn we het in ieder geval eens. De andere mogelijkheden blijf ik graag verkennen. Ik blijf van mening dat de overheid wel een beetje meer mag doorpakken als het gaat om de volksgezondheid, en met innovatieve plannen mag komen die soms een beetje schuren met individuele vrijheden. Denk aan het succes van de rookverboden in de horeca.”

JD: „Ik blijf geloven in communicatie en beïnvloeding. Met het juridische zwaard bestrijd je corona niet. Dat leidt alleen maar tot verdeeldheid en verzet. Corona bestrijd je samen, dus iedereen moet erbij blijven, ook de zwaargelovigen, de antroposofen en de antivaxers. Als dat geen mooie kerstgedachte is…”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.