Opinie

Verwijt antisemitisme misbruikt om kritiek op Israël te smoren

Antiracisme Het aanstellen van een coördinator antisemitismebestrijding zou een principiële vergissing en een politieke misstap zijn, betoogt .
Schade aan een Israëlisch restaurant in Amsterdam.
Schade aan een Israëlisch restaurant in Amsterdam. Foto EVERT ELZINGA / ANP

Nederland krijgt een Nationaal coördinator discriminatie en racisme. Dat heeft het kabinet verleden week besloten. In juni dit jaar had de Tweede Kamer het kabinet hierom verzocht. Het kabinet kondigde ook een onderzoek aan naar de juiste invulling van die functie.

Paradoxaal genoeg heeft de Kamer het kabinet ook gevraagd een Nationaal coördinator antisemitismebestrijding in het leven te roepen bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. Aanvankelijk zat het kabinet daar niet op te wachten. In het licht van talrijke voorzieningen die voor de bestrijding van antisemitisme reeds zijn opgetuigd, had het kabinet in juni gezegd dat het „geen meerwaarde” zag in nog een functionaris. Maar onder druk van de Tweede Kamer liet minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) eind vorige maand weten dat die coördinator antisemitismebestrijding „op korte termijn [zal] worden gecreëerd”.

Hoe die functie zich tot een overkoepelende coördinator discriminatie en racisme zal verhouden, is onduidelijk. Intussen zijn er zijn wel goede gronden om voor de instelling daarvan te waarschuwen – die zou een principiële vergissing en een politieke misstap zijn.

Geen status aparte

De strijd tegen antisemitisme moet een integraal en gelijkwaardig onderdeel zijn van een universele inspanning om het kwaad van racisme in al zijn gedaanten tegen te gaan. Daarvoor is één centrale coördinator geboden. Met een eigen coördinator krijgt de bestrijding van antisemitisme onherroepelijk een status aparte en dreigt zij boven andere vormen van racisme geprioriteerd te worden.

Voor de coördinator antisemitismebestrijding „kan gedacht worden aan een onafhankelijke persoon (te denken is aan een oud-rechter of iemand met die statuur) die kan adviseren op zaken die betrekking hebben op antisemitisme en de bestrijding ervan”, schreef Grapperhaus aan de Kamer. De realiteit dreigt weerbarstiger te worden. Belangenorganisaties als het Centraal Joods Overleg (CJO) en het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI), die intensief voor de coördinator antisemitismebestrijding hebben gelobbyd, zullen invloed op de benoeming willen uitoefenen en daartoe wellicht zelfs worden uitgenodigd.

Waar dit toe kan leiden, zien we in Duitsland en op Europees niveau. Daar zijn in nauw overleg met organisaties die zich met Israëls belangen en agenda identificeren, coördinatoren benoemd die de bestrijding van antisemitisme instrumentaliseren om critici van Israël te stigmatiseren en te delegitimeren.

In Duitsland heeft coördinator Felix Klein de bestrijding van ‘Boycots, Desinvesteren en Sancties’ (BDS), een geweldloze internationale protestbeweging die opkomt voor de rechten van de Palestijnen, tot zijn speerpunt gemaakt. Eerder dit jaar vloog Klein uit de bocht, toen hij de gerenommeerde Afrikaanse intellectueel Achille Mbembe op valse gronden van antisemitisme betichtte.

Lees ook: Antisemitisme in Europa: een veelkoppig monster

Op EU-niveau maakt coördinator Katharina von Schnurbein, eveneens Duits, de dienst uit. Net als Klein heeft zij zich in BDS vastgebeten en is zij innig verstrikt met organisaties die als verlengstuk van de Israëlische regering opereren. Von Schnurbein werkt nauw samen met haar Amerikaanse tegenhanger Elan Carr, die volledig is doorslagen in wat samengevat de ‘weaponization’ van de strijd tegen antisemitisme wordt genoemd: de politieke instrumentalisering van die strijd om Israël van effectieve kritiek en druk af te schermen.

Gereedschap

Het belangrijkste gereedschap binnen die instrumentalisering is een definitie van antisemitisme, die de International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA) in mei 2016 heeft aangenomen. Nederland is lid van deze intergouvernementele organisatie.

Deze IHRA-definitie, die geen juridische status heeft en als „werkdefinitie” te boek staat, is opmerkelijk onduidelijk: „Antisemitisme is een bepaalde perceptie van Joden die tot uiting kan komen als een gevoel van haat jegens Joden.” Zoveel tekstuele dubbelzinnigheid druist in tegen de basale vereisten van eenduidigheid en afbakening van een effectieve definitie.

Geen enkele andere democratische natie rooft het land van een ander volk en bezet dit meer dan vijftig jaar

Degenen die de IHRA-definitie gebruiken, gaat het dan ook vooral om elf „hedendaagse voorbeelden van antisemitisme”, die geen onderdeel zijn van de definitie, maar als indicatoren eraan zijn gekoppeld. Zeven van die voorbeelden hebben betrekking op Israël, waaronder: „Met twee maten meten, in die zin dat van de Staat Israël een bepaald gedrag wordt geëist dat niet van andere democratische naties wordt verwacht of verlangd.”

Maar geen enkele andere democratische natie rooft het land van een ander volk en bezet dit meer dan vijftig jaar, zoals Israël met de Palestijnen doet. Toch gebruiken aan Israël-gelieerde organisaties dát voorbeeld te pas en te onpas om onwelgevallige kritiek of beleidsmaatregelen als antisemitisme weg te zetten.

Het ware schandaal is echter, dat regeringen, waaronder de Nederlandse, deze gang van zaken faciliteren en legitimeren. Door de IHRA-definitie klakkeloos te omarmen en de „hedendaagse voorbeelden” als indicatoren in te zetten bij de opsporing en vervolging van antisemitisme, hebben zij de weg geplaveid voor het ongeremde misbruik ervan door actoren buiten de politiek.

De aangekondigde coördinator antisemitismebestrijding maakt dit schrikbeeld compleet: die mag de IHRA-definitie straks hanteren als officiële maatstaf om antisemitisme te identificeren – verstrengeld met actoren als het CIDI, die een ‘firewall’ optrekken, waarachter Israël straffeloos kan doorgaan met het bezetten en annexeren van Palestina.

Een scenario, zoals we dat nu al in Duitsland en de VS zien. Met nog een ander belangrijk slachtoffer: de strijd tegen antisemitisme, die hierdoorzwaar aan geloofwaardigheid en effectiviteit zal inboeten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.