IC's werden ontlast doordat oudere vaker thuis stierf

Druk op de zorg Een studie door het Consortium Onderzoek Huisartsgeneeskunde toont dat huisartsen tenminste 1.566 oudere en kwetsbare coronapatiënten niet meer naar ziekenhuis verwezen. Ze stierven thuis.

Een patient op de speciale Covid-IC afdeling in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).
Een patient op de speciale Covid-IC afdeling in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Foto Bart Maat/ANP

Huisartsen hebben onbedoeld een grote rol gespeeld in het voorkomen van het gevreesde ‘zwarte scenario’ in de ziekenhuizen tijdens de eerste coronagolf. Ze hebben oudere en kwetsbare coronapatiënten massaal niet meer naar het ziekenhuis verwezen. Er stierven tenminste 1.566 patiënten (mediane leeftijd 87 jaar) buiten het ziekenhuis, onder begeleiding van de huisarts, aan Covid-19. Meestal duurde dat acht dagen vanaf het moment dat ze ziek werden.

Mede daardoor zijn de ziekenhuizen en intensive cares, die in het voorjaar extreem vol lagen, niet in het ‘zwarte’ scenario terechtgekomen, waarin ze patiënten hadden moeten wegsturen. Sommige oude coronapatiënten stierven thuis, anderen in het verpleeghuis of een hospice.

Huisartsen hebben hun Covid-19-overlijdens gemeld bij het Consortium Onderzoek Huisartsgeneeskunde, evenals patiënten met corona met wie ze besloten om niet meer naar het ziekenhuis te gaan. Het Consortium heeft die zorg, in maart, april en mei, achteraf bestudeerd. De helft van alle huisartsenpraktijken deed aan de studie mee die vrijdag in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde staat.

‘Als u naar de IC moet, wilt u dat dan?’

De huisartsen vroegen ook aan zeker 1.030 oudere coronapatiënten of ze überhaupt nog naar het ziekenhuis wilden. Daarvan zei 59 procent expliciet ‘nee’; 52 procent werd door de huisarts lichamelijk te kwetsbaar bevonden om baat te hebben bij een ziekenhuisopname. „Dat zou zinloos zijn geweest”, zegt hoogleraar huisartsgeneeskunde Jochen Cals, die de studie leidde. Sommigen van de 1.030 oude coronapatiënten met wie de huisarts een ‘behandelwens-gesprek’ voerde, overleefden Covid-19 alsnog.

Lees ook: Voor deze ouderen is geen plek meer

Sommige huisartsen gingen eind maart hun patiënten van boven de 75 jaar thuis bellen. Niet om de ziekenhuizen te ontlasten maar om tijdig met de patiënt te bespreken wat hij nog zou willen, mocht hij corona krijgen. Want het gemiddelde sterfbed voor oude coronapatiënten duurde acht dagen. De huisarts vroeg: „Als u onverhoopt Covid-19 krijgt en zo ziek wordt dat u naar het ziekenhuis moet of zelfs op de intensive care, wílt u dat dan ook?” Sommige ouderen voelden zich overvallen door de vraag, anderen vonden het prettig. Ze wílden niet meer naar een IC.

Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Intensive Cares, zegt tegen NRC dat het „ons op de IC’s een hoop werk heeft gescheeld dat de huisartsen met de oudere patiënten zijn gaan praten over opname. Dat praten met oudere patiënten vooraf had altijd al moeten gebeuren maar nu gebeurde het echt, onder druk van de omstandigheden. We hadden misschien te weinig IC-bedden gehad als alle 75-plus-coronapatiënten ook waren gekomen. Je zag ook dat gedurende de crisis de gemiddelde leeftijd van de Covid-19-patiënten die we opnamen op de IC steeds iets lager werd. Eerst nog wel tachtigplussers, later niet meer.”

Gemiddeld zijn 75-plussers minder sterk dan jongeren en dus minder goed bestand tegen een ziekenhuisopname, laat staan een verblijf op de intensive care. De spieren raken ernstig verslapt, soms heeft de patiënt doorligwonden en vaak heeft de oudere patiënt een delier. Voor elke dag op de IC geldt een herstelperiode van een week.

Als er echt te weinig bedden waren geweest, dan waren de ziekenhuizen in de gevreesde ‘oorlogstriage’ beland. Gommers: „Dan gaat het niet meer om het individu. Dan ben je als regering het hele land overeind aan het houden. Do the most for the most.” Zover is het net niet gekomen.

59 procent van een groep van ruim duizend oudere corona-patiënten zei niet naar het ziekenhuis te willen

Andere redenen om ouderen niet te verwijzen, waren ‘geestelijke kwetsbaarheid’, ‘het vooruitzicht op eenzame isolatie tijdens een opname’, of een ‘bestaande wilsverklaring’. Het huisartsenconsortium: „De gerapporteerde overwegingen van de huisarts om in overleg met patiënt en mantelzorg niet voor ziekenhuisbehandeling te kiezen, kan worden gebruikt bij de inrichting van toekomstige Covid-19-(huisartsen)zorg.”

Lees ook dit interview met intensivist Diederik Gommers: ‘Als ik jongeren kan bereiken via Famke Louise, dan doe ik dat’

Cals wijst erop dat de behandeling voor corona nu wel beter is dan in het voorjaar. „Toen stuurden we soms juist ook ouderen naar het ziekenhuis die daar eigenlijk niet meer geholpen konden worden. Nu is er meer mogelijk op de verpleegafdeling.”

Uit het onderzoek blijkt ook dat er vóór 27 februari – toen de ‘eerste’ coronapatiënt in Nederland werd geturfd – vijf ouderen stierven aan een vermoedelijke Covid-19-infectie. Het merendeel was in Brabant waar huisartsen overlijdens met nooit eerder geziene acute zuurstofsaturatiedalingen’ zagen. Pas achteraf legden ze het verband met Covid-19.