Action verkoopt ‘essentiële’ kaarsen, badzout en snoep – maar vanaf morgen niet meer

Winkel-lockdown Ketens als Action en HEMA vonden dat zij voldoende ‘essentiële’ artikelen verkochten en openden hun deuren ondanks de lockdown. Nadat het kabinet de regels aanscherpte, moeten hun deels afgeplakte filialen weer dicht.

Een heropend filiaal van Action, met afgedekte schappen.
Een heropend filiaal van Action, met afgedekte schappen. Foto Koen van Weel/ANP

Het Action-filiaal nabij de Rotterdamse binnenstad ziet er woensdagmiddag uit alsof ieder moment een schilderploeg de plafonds komt witten. Met plastic verfzeiltjes die normaal voor het afdekken van de vloer en meubels worden gebruikt, is woensdagochtend in allerijl de niet-essentiële voorraad afgeschermd: van verfgerei tot kinderspeelgoed.

„We staan voor je klaar met essentiële producten”, valt te lezen op uitgeprinte A4’tjes. In de wél toegankelijke schappen liggen onder meer kaarsen, badzout, keukenreiniger, pindakaas voor tuinvogels, wc-borstels, grote witte potten proteïnepoeder, deodorant, ruitenwisservloeistof en ladingen snoep, chocola en chips. Een handvol klanten sjokt gedesoriënteerd door de grotendeels afgeplakte gangpaden.

Winkelketen Action groeide woensdag in korte tijd uit tot het middelpunt van een nationale rel. Nadat de HEMA (540 filialen) vrijwel onmiddellijk na de lockdown-toespraak van premier Rutte aankondigde essentiële spullen te blijven verkopen om andere winkels te „ontlasten”, liet winkelketen Action woensdagochtend weten dat alle 400 winkels ’s middags weer open zouden gaan. Zo „helpen wij de druk op supermarkten verlichten”, stelde de winkelketen in een verklaring. Action beloofde alleen het ‘essentiële’ assortiment te verkopen, precies zoals het in november ook deed in honderden filialen tijdens de lockdowns in België en Frankrijk.

Lees ook: Hema is ineens ‘essentieel´, of niet?

‘Slimmigheidjes’ van Action

Politici reageerden fel. Het kabinet had maandag een lockdown aangekondigd waarbij alle winkels gesloten zijn. Alleen voor winkels die voorzien in een eerste levensbehoefte (denk: levensmiddelen, drogisterij-artikelen) geldt een uitzondering.

ChristenUnie-Kamerlid Eppo Bruins typeerde Action op Twitter als een winkel „om goedkoop spulletjes te kopen die je niet nodig hebt en anders niet gekocht had”. „Pijn aan de ogen” kreeg hij van „slimmigheidjes” van de winkelketen.

D66-Kamerlid Kees Verhoeven riep bedrijven op om „niet te zoeken naar mazen in de regels maar collectief de schouders eronder te zetten”. „Grote winkelketens als Action en Wibra, hebben bedacht dat ze hun deuren wel weer kunnen openen. Nog even en meubelzaken en bouwmarkten gaan ook open.”

GroenLinks-leider Jesse Klaver omschreef het opengaan van Action, HEMA en Wibra, waarvan vakbond FNV openingsplannen openbaarde, „als precies het tegenovergestelde van de solidariteit die tijdens deze lockdown hard nodig is”.

FNV sloeg dinsdagavond alarm nadat Wibra-medewerkers lieten weten dat de winkels open zouden gaan

FNV-bestuurder Linda Vermeulen stelt veel bezorgde winkelwerknemers te hebben gesproken. „Het is zo onverantwoord van die ceo’s die zich in allerlei bochten wringen om snoep als essentieel goed aangemerkt te krijgen”, vertelt ze telefonisch. Zij sloeg dinsdagavond alarm nadat ze van Wibra-medewerkers signalen kreeg dat de winkels open zouden gaan. „Er is een lockdown, de besmettingen lopen op. Mensen moeten toch zo veel mogelijk thuisblijven?”

Zelfs de topman en eigenaar van het moederbedrijf van winkelketen Blokker liet zijn afkeuring blijken. „Als een van Nederlands grootste retailers nemen wij onze verantwoordelijkheid om de maatregelen te gehoorzamen zodat wij het virus er weer zo snel mogelijk onder krijgen en terug naar normaal kunnen”, stelt Michiel Witteveen in een persbericht.

Afgedekte schappen in de Action. Foto Koen van Weel

‘Weinig fun’

Alle kritiek ontging het kabinet niet. Dinsdag had het nog laten weten dat winkels die voor 30 procent van hun omzet afhankelijk zijn van essentiële producten open mochten. Woensdag kwam het kabinet met „verduidelijkingen en aanscherpingen” van het beleid. Voortaan mogen alleen nog winkels die voor minimaal 70 procent van hun omzet afhankelijk zijn van essentiële producten open blijven, maakten minister van Economische Zaken Eric Wiebes (VVD) en zijn staatssecretaris Mona Keijzer (CDA) dinsdagmiddag via een brief aan winkeliers bekend. Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA) zei over de winkels: „Dit is niet het moment om de randen van de regels op te zoeken en daarom kan het gewoon niet.”

Lees ook: Sorry, u bent helaas niet essentieel

Action en HEMA halen die grens niet. „Als dat betekent dat wij onze deuren moeten sluiten om de gezondheid te waarborgen, dan doen we dat”, liet HEMA-topman Tjeerd Jegen daarop weten. Hema sluit vanaf donderdag alle filialen.

Ook Action is ondanks de ombouwactie vanaf donderdag dicht, zegt een woordvoerder desgevraagd. Ze hekelt de suggestie dat Action de randjes zou hebben opgezocht en wijst erop dat er met het ministerie van Economische Zaken overleg is geweest over de opening. Het ministerie ontkent Action toestemming te hebben gegeven.

„Het gaat ons erom dat corona onder de duim komt, dus wij gaan ons uiteraard aan de nieuwe regels houden”, stelt de Action-woordvoerder die vindt dat politici „flauw” op de opening hebben gereageerd. „Politici zouden zich mogen realiseren dat mensen met een kleine portemonnee bij ons essentiële producten kopen en dat Action niet alleen maar ‘funshoppen’ is. Die kant is vandaag helemaal afgedekt en daarna was er weinig fun aan.”