Ook in de EU kan het vaccineren dit jaar nog beginnen

EMA-goedkeuring Na grote druk op de toezichthouder is het Pfizer-vaccin zeer waarschijnlijk nog dit jaar in de EU beschikbaar. Is Nederland klaar?

Het vaccin van de Amerikaanse farmaceut Pfizer en het Duitse biotechbedrijf BioNTech
Het vaccin van de Amerikaanse farmaceut Pfizer en het Duitse biotechbedrijf BioNTech Foto Frank Augstein/AP

De vaccinatie van miljoenen Europeanen is dinsdag dichterbij gekomen, nu het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) onder grote druk een cruciaal besluit over een eerste coronavaccin heeft vervroegd. Daardoor kunnen mogelijk nog voor Kerst de eerste mensen ingeënt worden.

De vraag blijft of Nederland al voldoende voorbereid is om voortvarend te beginnen. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) zei dinsdagavond tijdens een Kamerdebat begin volgende week meer te kunnen melden over de precieze planning. De Jonge sprak twee weken terug de hoop uit dat Nederland rond 4 januari kan beginnen met vaccineren.

Als het EMA maandag goedkeuring geeft, kunnen de vaccins mogelijk nog voor Kerst, maar zeker voor het einde van dit jaar aan Nederland worden geleverd, bevestigt Pfizer. „Wij kunnen de levering in gang zetten vanaf het moment dat er definitieve goedkeuring is. Het zal zo snel gaan als het kan.”

Lees ook: Alleen gemor over accenten ‘botte lockdown’

Dinsdag maakte het EMA bekend dat het mogelijk maandag groen licht geeft aan het vaccin van de Amerikaanse farmaceut Pfizer en het Duitse biotechbedrijf BioNTech. Eerder zei het dat besluit pas op 29 december te kunnen nemen, ruim een week later. De Europese Commissie moet hierna nog een vergunning geven, wat ook nog drie dagen kan duren omdat alle lidstaten geconsulteerd moeten worden. In theorie kan dan op 24 december begonnen worden met de prikcampagne.

Europa blijft ondanks deze demarrage hekkensluiter van de grote westerse landen. Het Verenigd Koninkrijk, de VS en Canada vaccineren reeds. In China en Rusland wordt ook geprikt, al worden daar vaccins toegelaten zonder grondige testresultaten. Ook onder meer Singapore, Israël en Bahrein zijn al begonnen.

Het leidde afgelopen dagen tot ongeduld bij sommige Europese landen met het ‘trage’ EMA. Vooral Duitsland was fel: minister van Volksgezondheid Jens Spahn zette maandag het EMA openlijk onder druk door te verklaren dat het „doel” moest zijn voor Kerst goedkeuring te hebben. „Wij willen nog dit jaar beginnen”, zei hij. „Des te eerder, des te minder leed.” Ook zijn Italiaanse collega riep op tot meer snelheid. Tijdens de Europese top, vorige week, zouden andere regeringsleiders eveneens kritiek hebben geuit.

Het EMA verdedigt dat zijn aanpak grondiger is dan bijvoorbeeld de Britse en meer tijd kost. Het agentschap benadrukt dat in Europa vaccinontwikkelaars na goedkeuring een formele licentie krijgen van één jaar. In het VK, de VS en Canada gaat het om noodtoestemming, die elk moment kan worden ingetrokken.

Vertrouwen in vaccin

Het EMA stelde zijn verwachte besluit juist eerst uit van 22 naar 29 december. Waarom het nu toch sneller denkt te zijn, is niet duidelijk. In een verklaring wees de toezichthouder op de snelheid waarmee vaccinontwikkelaars reageren op aanvullende vragen en verzoeken om informatie. Het EMA ontving maandag nog extra data van Pfizer en BioNTech.

Het EMA hamerde er steeds op dat „grondigheid cruciaal is voor het vertrouwen in vaccins”. Zijn aanpak kreeg steeds steun van de meeste lidstaten, omdat met één procedure alle landen gelijktijdig konden beginnen met vaccineren. Alleen de snelheid werd steeds meer landen een doorn in het oog. Niet geheel verrassend ook Duitsland, waar de voorbereidingen het verst lijken en waar eind vorige week opnieuw een zware lockdown werd aangekondigd. In Duitsland steekt daarnaast dat het Pfizer-vaccin mede door het Duitse BioNTech is ontwikkeld, maar nu in eigen land niet beschikbaar is en wel in andere landen.

Nederland hoopt de eerste week van januari te beschikken over ongeveer een half miljoen doses, goed voor 250.000 mensen. Het kabinet wilde eigenlijk het advies van de Gezondheidsraad volgen en beginnen met verpleeghuisbewoners. Omdat het Pfizer-vaccin diepgevroren moet worden bewaard en na ontdooiing maar een paar dagen houdbaar is, is toediening aan zorgpersoneel op grote locaties volgens het RIVM logischer. Daarom moeten de GGD’s nu snel tot 30 locaties inrichten.

Overigens is uitgesloten dat gelijk op grote schaal geprikt gaat worden. Pfizer zegt direct na goedkeuring te kunnen leveren, maar de productie tot eind dit jaar is eerder gehalveerd, omdat een deel van de gekochte grondstoffen niet goed was.

Lockdown pagina 2- 9