Het gaat niet goed met de middenklasse, een groep jongeren bedacht daar deze oplossingen voor

Nationale DenkTank Vier maanden dompelden jongeren van de Nationale DenkTank zich onder in de problemen van de middengroepen in Nederland. Ze kwamen met deze concrete, uitvoerbare oplossingen.

De deelnemers aan de Nationale DenKTank van 2020.
De deelnemers aan de Nationale DenKTank van 2020. Foto Nationale DenkTank

Het gaat niet goed met de Nederlandse middengroepen: mensen met een middeninkomen, -opleiding of -beroep.

Bij traditionele mbo-banen wordt steeds vaker ‘hbo’ vereist, een groot deel van de middengroep heeft een flexcontract, het woningtekort treft vooral politieagenten en docenten en veel middenberoepen – loodgieters of bouwvakkers bijvoorbeeld – hebben vaak weinig financiële kennis en buffers.

Het onderwerp staat hoog op de agenda: Klaas Dijkhof (VVD) riep onlangs op tot de ‘wederopbouw van de middenklasse’ en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) spreekt over ‘de val van de middenklasse’. Toch lijkt er weinig concreets te gebeuren.

Deze zomer dompelden twintig jongeren van de Nationale DenkTank zich onder in de problemen van de Nederlandse middengroepen. Het doel: met innovatieve, concrete oplossingen het debat openbreken.

Deze dinsdag presenteren zij hun eindrapport. Sommige oplossingen zijn politiek (een inkomensgarantie voor zzp’ers, wooncoöperaties en burgerraden), andere zijn meer concreet van aard. DenkTanker Samet Özcan (25) valt in die tweede categorie. Hij bedacht samen met Tim Brinkman (23) de MomentCheck, waarover later meer. „Onze oplossing”, zegt hij, „is niet heel ingewikkeld maar kan wel echt iets bijdragen aan de problemen van Nederlanders uit middengroepen.”

De twintig jongeren hebben allemaal een academische achtergrond en erkennen dat het dan lastig is om de problemen van middengroepen te bestuderen. Daarom werkten de deelnemers dit jaar intensief samen met ervaringsdeskundigen: onder anderen een politieagent, verpleegkundige, dansdocent, choreograaf en een zelfstandige productontwikkelaar. „We zijn ons er bewust van dat de meesten van ons buiten de doelgroep vallen”, vertelt Floris van der Gronden (25) medebedenker van ZelfstandigBerekend, een online tool voor zpp’ers.

Tim Brinkman en Samet Özcan komen wel uit families die onder de middengroep vallen. Brinkman: „Ik kom uit Vaassen, bij Apeldoorn. Daar zie ik met wat voor problemen de middengroep te maken heeft. Mijn nicht is verpleegkundige en werkt heel hard maar houdt op het eind van de maand niets over.”

Dus, wat heeft de Nationale DenkTank 2020 opgeleverd aan concrete plannen? We lichten de twee meest veelbelovende uit.

1 De MomentCheck

Een digitale tool die mensen ondersteunt met de financiële implicaties van belangrijke levensmomenten

Stel je voor: je bent achttien. Opeens moet je een studielening, een huurcontract en een zorgverzekering regelen. Of je bent vijfentwintig en je wil met je eerste salaris een huis kopen. Hoe werkt een hypotheek? Een bouwkundige keuring? En trouwens, hoe zit het met pensioen opbouwen? Plots ben je de dertig gepasseerd en ga je trouwen en misschien wel kinderen krijgen. In gemeenschap van goederen of huwelijkse voorwaarden? En hoeveel moet je opzij zetten voor de studie van je kinderen?

Financiële keuzes maken is lastig voor veel mensen uit de middengroepen en de gevolgen van de bovenstaande momenten zijn soms lastig te overzien, zo vertellen Brinkman en Özcan. Natuurlijk, er zijn websites als 18ennu.nl (een checklist voor alles wat je als achttienjarige moet regelen) en het Nibud (het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) geeft ook adviezen over de financiële gevolgen van belangrijke momenten in je leven. Maar dat zijn vaak redelijk statische checklists die vaak ingewikkeld zijn en waarin veel naar andere websites wordt doorverwezen.

Enter MomentCheck. Özcan legt uit: „Het is een online rekentool waar gebruikers hun financiële gegevens kunnen invullen en die de gevolgen van je scheiding, huwelijk of studie direct inzichtelijk maakt.” Wat is je besteedbaar inkomen nu en in de toekomst? Over een jaar, maar ook over vijf, tien of vijftig jaar? Dat bewustzijn ontbreekt nog veel, vertelt Özcan.

Het is niet alleen een online tool, vult Brinkman aan. „We willen er bij zijn op de belangrijke momenten: op mbo’s, bij de makelaar en de bank moet onze tool klaarliggen om gebruikt te worden. Dat onderscheidt ons van het Nibud en 18ennu.nl.”

En de mbo’er van nu staat dan hopelijk over tien jaar bij het loket van de burgerlijke stand en denkt dan plots: ‘laat ik even de MomentCheck doen’. „Dat is de hoop”, aldus Brinkman.

Lees ook: Middengroepen hebben vaker twee inkomens nodig

2 ZelfstandigBerekend

Een rekentool voor nieuwe zpp’ers om hun financiën op orde te houden.

Een loodgieter in loondienst raakt zijn baan kwijt en overweegt verder te gaan als zzp’er. Wat moet hij of zij regelen om er niet financieel op achteruit te gaan? Welk uurtarief hoort daarbij? Hoeveel moet apart worden gezet voor vakanties, pensioenen en verzekeringen?

„Voor veel mensen in de middengroepen is het moeilijk om dat goed te regelen. Zo iemand is opgeleid tot loodgieter, niet tot accountant,” vertelt Bjarny van der Linden. Dat was voor haar en groepsgenoten Floris van der Gronden en Godelieve Verburg het uitgangspunt van ZelfstandigBerekend.

Ook dit is een digitale rekentool: vul je leeftijd in, wat je eerst verdiende, wat je netto wil verdienen en hoeveel uur je per week kan werken en ZelfstandigBerekend vertelt je (ongeveer) wat voor uurloon je moet vragen en hoeveel je opzij moet zetten voor verzekeringen, het pensioen en een financieel buffer. Net als bij de MomentCheck van Brinkman en Özcan gaat het niet alleen om een praktisch rekensommetje maar ook om bewustwording op de lange termijn, zo legt Verburg uit.

Het moet praktisch en bruikbaar zijn, benadrukt Van der Gronden. „Voor onze doelgroep is het belangrijk om zo min mogelijk jargon te gebruiken: zonder enige kennis van boekhouding moet je ZelfstandigBerekend kunnen gebruiken.”

Er is al een eerste, robuust prototype van ZelfstandigBerekend. MomentCheck is nog in de ontwerpfase. Beide teams zijn nog hard op zoek naar (ict-)partners om de apps verder te ontwikkelen.

Lees ook: Deze jongeren doen in vier maanden wat ambtenaren niet lukt

Correctie (15 december 2020): In een eerdere versie van dit stuk werd instantZorg omschreven als „een website waar je vragen aan medische experts kan stellen”. Dat is aangepast naar „een platform waar je vragen kan stellen aan anderen met dezelfde chronische aandoening”.