Caribische student vaak in de knel

Nationale Ombudsman Studenten uit het Caribisch gebied lopen vast in de Nederlandse bureaucratie, blijkt uit onderzoek van de Nationale Ombudsman. „Ze krijgen het minste van beide werelden.”

Gianny Croes uit Aruba had het moeilijk als student in Nederland. „Ik voel me nu thuis, maar het duurde te lang.”
Gianny Croes uit Aruba had het moeilijk als student in Nederland. „Ik voel me nu thuis, maar het duurde te lang.” Foto Olivier Middendorp

In het vliegtuig van Aruba naar Nederland zat iedereen te huilen – ook Gianny Croes (27). Acht jaar geleden kwam ze met een kersvers havo-diploma op zak naar Den Haag voor een vervolgstudie. „We zaten met vrijwel alleen maar jongeren in het vliegtuig”, vertelt ze. „We wisten allemaal al minstens een jaar dat we zouden vertrekken, dat we onze familie zouden verlaten om achtduizend kilometer verderop een nieuw leven op te bouwen. Maar pas in het vliegtuig drong dat door. Het was verschrikkelijk.”

Croes doet nu een master sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Het gaat goed met haar, vertelt ze, maar de eerste jaren waren moeilijk. Op De Haagse Hogeschool was ze „de enige buitenlander” in de klas. Ze kreeg vervelende opmerkingen van medestudenten, omdat ze met een „raar accent” sprak. Ze was eenzaam. Moest wennen aan de omgangsvormen in Nederland. Aan het weer. Aan de regels en de bureaucratie. „Ik heb de Nederlandse nationaliteit, dus ik dacht dat ik me gemakkelijk zou aanpassen en dat ik geaccepteerd zou worden. Maar ik werd gezien als een ánder en ik begreep niets van dit land.”

Verder leren in Nederland is „wat je nou eenmaal doet” als je op Aruba of Bonaire woont, zegt Croes. Er zijn nauwelijks vervolgopleidingen op de eilanden. En er is sociale druk: wie kan, gaat studeren – duizenden kilometers verderop. „Wie veel geld heeft, gaat naar een universiteit in de Verenigde Staten, anders ga je naar Nederland.”

Elk jaar komen zestienhonderd Caribische studenten, uit Curaçao, Aruba, Sint Maarten en Caribisch Nederland, naar Nederland voor een studie. Elk jaar raakt een groot deel van hen in de knel, blijkt uit onderzoek van de Nationale Ombudsman onder ruim zeshonderd (oud-)studenten. Dat onderzoek verschijnt woensdag.

De studenten lopen vooraf, tijdens en na hun studie in Nederland tegen verschillende problemen aan. Ze zijn niet goed voorbereid op een leven in Nederland en lopen tegen allerlei culturele, bureaucratische en financiële obstakels aan. Ze hebben bijvoorbeeld geen burgerservicenummer (bsn), geen recht op een Nederlandse zorgverzekering, moeten wennen aan de Nederlandse cultuur en samenleving en bouwen vaak grote studieschulden op.

Zorgtoeslag

Alleen al het ontbreken van een bsn is problematisch: studenten hebben het nodig om zaken te regelen voor vertrek naar Nederland, maar krijgen het pas als ze al in Nederland zijn.

Of neem de zorgverzekering: studenten uit het Caribisch gebied hebben er geen recht op, maar vragen toch vaak een zorgtoeslag aan op aanraden van familie. Met als gevolg dat ze grote bedragen terug moeten betalen en in financiële moeilijkheden raken.

Ruim de helft van de ondervraagde studenten liep studievertraging op, blijkt uit het onderzoek, waarbij de voornaamste reden psychisch van aard is: ze hebben moeite te wennen.

„Alleen de taal al”, zegt Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen. „Ze spreken weliswaar Nederlands, maar niet vlekkeloos: Nederlands is hun eerste vreemde taal. De taal van thuis is Papiaments, of Engels.”

Van Zutphen woonde vijf jaar op Curaçao en wist daardoor dat het voor veel studenten „best lastig is” om vanuit de eilanden naar Nederland te komen. Toch schrok hij van de resultaten van zijn onderzoek. „Ze worden vaak aan hun lot overgelaten. De verhalen die ik daarover hoorde zijn schrijnend.”

Niet dezelfde rechten

De studenten vallen tussen wal en schip. Ze worden hier, anders dan studenten uit pak ’m beet China of Duitsland, niet gezien als internationale studenten en komen dus niet in aanmerking voor speciale huisvesting en andere ondersteuning voor internationale studenten. Tegelijkertijd lopen ze, ondanks hun Nederlandse paspoort, tegen blokkades aan die Nederlandse studenten niet hebben.

Van Zutphen: „Ze krijgen niet de best of both worlds, maar het mínste van beide werelden. Een van de studenten zei treffend: ‘Je stapt in Bonaire in het vliegtuig met het idee dat je Nederlander bent, en je stapt eruit als buitenlander. Als niets.’”

Er moet een keuze worden gemaakt door de overheid, bepleit ombudsman Van Zutphen. „Zie Caribische studenten als volwaardige Nederlandse studenten die dus ook recht hebben op bijvoorbeeld een Nederlandse zorgverzekering óf behandel ze als internationale studenten en geef ze dan alle extra’s die daarbij horen.”

Lees ook over internationale studenten tijdens de eerste lockdown: Heimwee bestrijden met bellen, koken en wachten

Daarnaast moeten studenten beter worden voorbereid op een leven in Nederland, vindt hij. „De voorlichting op de eilanden is gebrekkig, waardoor studenten soms wel drie keer van studie wisselen en eindigen met een enorme studieschuld.”

Om de praktische blokkades weg te nemen en studenten beter voor te bereiden en te begeleiden, gaat Van Zutphen met de overheid en zijn collega-ombudsmannen op de eilanden in gesprek. „Het is geen onhaalbare zaak”, zegt hij. „De betrokken overheden moeten snel samen stappen zetten om de problemen uit ons onderzoek op te lossen.”

Met Gianny Croes ging het beter nadat ze van studie veranderde en nieuwe vrienden maakte. Die leerden haar „hoe Nederland werkt” en namen haar mee naar hun ouders, waar ze aanschoof met Kerst. „Dat heeft me gered. Ik voel me nu thuis in Nederland, maar het duurde te lang.”