Recensie

Recensie Theater

Twijfelen over ‘de lange arm’ van Turkije

Theater De voorstelling ‘Is this the real life’ van Sadettin Kirmiziyüz gaat over de invloed van Turkije op het leven van geëmigreerde landgenoten. En over hoe hij zelf bungelt tussen twee culturen.

Scène uit de voorstelling ‘Is this the real life’ van Sadettin Kirmiziyüz.
Scène uit de voorstelling ‘Is this the real life’ van Sadettin Kirmiziyüz. Foto Sanne Peper

Toen de coronapandemie uitbrak, was theatermaker Sadettin Kirmiziyüz stiekem opgelucht. Dat betekende namelijk dat zijn nieuwe voorstelling, Is this the real life, niet door kon gaan. Hij zag daar tegenop, omdat het over ‘de lange arm van Ankara’ ging – een controversieel onderwerp, zeker in Turkse kring. Ondanks corona kwam de productie er toch, compleet met twijfelende theatermaker.

In Is this the real life presenteert Kirmiziyüz twee momenten, die grote impact hadden op zijn band met Turkije. Voor het eerste moment gaat hij terug naar 2017, toen een Turkse minister ‘haar’ consulaat in Rotterdam niet in mocht en honderden Turkse Nederlanders zich in het stadscentrum verzamelden. Met ME’ers tegenover zich werd het een totale chaos. Kirmiziyüz beschrijft hoe zijn moeder geëmotioneerd voor de tv zat en hij merkte hoe verschillend de Nederlandse en Turkse media berichtten: waar de NOS het politie-ingrijpen bagatelliseerde, zoomde Turkije gretig in op politiehonden en een waterkanon. Kirmiziyüz voelde zich verscheurd.

Een zelfde ervaring had hij bij de couppoging in Turkije in 2016. President Erdogan riep het Turkse volk op om zich te verzetten tegen de staatsgreep. Ook een neef van Kirmiziyüz geeft daar, met gevaar voor eigen leven, gehoor aan. In een gesprek ontdekt Kirmiziyüz hoezeer hun perspectieven verschillen en voelt hij zich weer bungelen tussen twee culturen.

Lees ook het interview met Sadettin Kirmiziyüz: ‘Cocaïnezegeltjes sparen, dat wil je niet’

Turkse vlag

Kirmiziyüz maakt veelal documentair theater, waarin zijn eigen leven centraal staat. De afgelopen jaren werkte hij daarvoor onder anderen samen met muzikant Kaspar Schellingerhout, die steevast een mooie – soms duistere – soundtrack onder de verhalen legt. Recent maakten zij samen het imponerende Citizen K (2019), dat vijfsterrenrecensies kreeg en door de Toneeljury werd geselecteerd als een van de beste voorstellingen van dat theaterseizoen.

In Kirmiziyüz’ oeuvre spelen zijn ervaringen als biculturele Nederlander de hoofdrol. Hij heeft een moeizame relatie met zijn Nederlanderschap, moet zijn plek in de samenleving steeds bevechten, heeft te maken met vooroordelen en discriminatie. Toch liet hij tot nu toe iets onbesproken, verklaart hij in Is this the real life: zijn worsteling als Nederlander met een Turks paspoort, met een Turkse vlag ergens op een plankje in zijn huis. Kirmiziyüz beschrijft hoe groot de invloed van Turkije op migranten en hun kinderen is. Vanuit Nederland wordt trouw naar Turkse nieuwszenders gekeken en vanuit Turkije worden geëmigreerde landgenoten in de gaten gehouden. Als Kirmiziyüz zich kritisch uitlaat over het land in een column of voorstelling, wordt hij benaderd via sociale media of wordt zijn moeder aangesproken in de supermarkt.

Familiegraf

Is this the real life kent een soortgelijke vertelstijl als eerder werk: Kirmiziyüz schakelt snel tussen anekdotes en gedachtes. Een luchtige en serieuze toon wisselen elkaar goed af, en versterken elkaar. Komisch is bijvoorbeeld een act van Schellingerhout als de Turkse zanger Baris Manço, terwijl dit ook nostalgie naar het vroegere Turkije illustreert.

Sadettin Kirmiziyüz de voorstelling Is this the real life.

Foto Sanne Peper

Zodra de pandemie haar opwachting maakt, begint de voorstelling wat te zwalken. Kirmiziyüz bekent dat hij het eigenlijk niet aandurft, een voorstelling maken over dit onderwerp – precies wat hij tot dat moment overtuigend heeft gedaan. Er volgt een aanvaring met Schellingerhout: die had zich al verheugd op de reis naar Turkije, als voorbereiding op de voorstelling. Allerlei beweegredenen beginnen door elkaar te lopen: je aan coronaregels houden of lekker vakantie vieren, angst voor de dienstplicht, liegen tegen een vriend.

Uiteindelijk speelt Kirmiziyüz zijn moeder, die bang is voor het virus en benadrukt dat ze in Turkije begraven wil worden. Daar is natuurlijk ook ruimte voor zoonlief in het familiegraf – iets waar Kirmiziyüz niet echt om staat te springen. Thematisch worden de onderwerpen in dit slotakkoord iets te losjes aan elkaar geknoopt, maar de sterke uitvoering redt de performance.