Sorry, u bent helaas niet essentieel

Winkeliers Alleen ‘essentiële’ winkels mogen openblijven onder de verzwaarde lockdownmaatregelen. Maar veel winkels zijn dat niet, vindt het kabinet. Een beroerde timing, reageren winkeliers.

Kapsalon Kapsones in Leiden bleef maandagavond tot middernacht geopend.
Kapsalon Kapsones in Leiden bleef maandagavond tot middernacht geopend. Foto Martijn Beekman

Bij de HEMA hadden ze de moed maandag nog niet opgegeven. Hoewel al vroeg op de dag duidelijk was dat het kabinet ’s avonds een sluiting van alle niet-noodzakelijke winkels zou aankondigen, had de directie nog de hoop dat op zijn minst een deel van de filialen open zou kunnen blijven, bijvoorbeeld in kleinere gemeenten. HEMA verkoopt behalve kleding en beddengoed óók onmisbare producten zoals baby-artikelen en voedingsmiddelen. „Daarmee kunnen we de druk verlichten op drogisterijen en supermarkten”, legde een woordvoerder ’s middags uit.

Lees ook: Nog even snel een panty kopen

Datzelfde geluid komt ook bij de Action vandaan. „Mensen associëren ons met leuke artikelen die niet per se noodzakelijk zijn, maar we verkopen ook heel veel essentiële producten”, zei een woordvoerder van de budgetwinkelketen. „Luiers, shampoo, handgel, wc-papier. En vergeet ook dierenvoer niet, en doe-het-zelf-spullen natuurlijk.”

Welke winkel is essentieel en welke niet? Die vraag hield duizenden winkeliers maandag bezig. Ook consumenten wisten het niet, getuige de lange rijen voor onder meer drogisterijen, slijters, dierenwinkels en cosmeticazaken. Begrijpelijk: nergens is vastgelegd wat een ‘noodzakelijke’ winkel is. Veel winkels hebben tegenwoordig een breed en soms moeilijk te definiëren assortiment – branchevervaging heet dat. Ook het buitenland biedt weinig houvast. Zo kwalificeert België onder meer doe-het-zelf-zaken en tuincentra als essentieel, terwijl Frankrijk computerwinkels weer als noodzakelijk beschouwt. En dus hoopten veel Nederlandse winkeliers dat ze ondanks de naderende lockdown tóch open mochten blijven.

IJdele hoop

Tevergeefs, bleek ’s avonds. Het kabinet is streng. Tot ten minste 19 januari moeten alle niet-essentiële winkels dicht, kondigde premier Rutte aan, en daaronder vallen óók winkelketens als HEMA, Action en Blokker, net als tuincentra, bouwmarkten, boekwinkels, warenhuizen en elektronicawinkels. Alleen levensmiddelenwinkels, dierenspeciaalzaken, drogisterijen, opticiëns en thuiszorgwinkels blijven open, net als supermarkten, tankstations, apotheken en banken. Hoe het kabinet precies tot deze afweging is gekomen, is niet duidelijk.

Volgens brancheorganisatie INretail staat niettemin vast dat de impact van de tijdelijke sluiting, die tienduizenden winkels direct raakt, „gigantisch” is, en „voorbij de grens van wat veel ondernemers kunnen dragen”. De timing, vlak voor de feestdagen, kon niet beroerder, benadrukt de belangenclub.

Het onbegrip onder winkeliers is bovendien groot, vertelt een woordvoerder, omdat de snelle stijging van het aantal coronabesmettingen niet aantoonbaar is terug te voeren op winkelgedrag. Zelfs niet op de drukte tijdens het uitverkoopfestijn Black Friday. „Wij zien ook wel dat extra maatregelen nodig zijn. Maar er zijn slimmere maatregelen nodig en mogelijk dan deze lockdown”, aldus de woordvoerder.

De branchevereniging, die onder meer woon-, mode- en schoenenwinkels vertegenwoordigt, is bang dat winkels die wél open mogen blijven, zoals supermarkten en drogisterijen, straks hun non-food-assortiment uitbreiden en gaan stunten met prijzen. INretail dringt daarom bij het kabinet erop aan hiertegen op te treden.

Overbelaste webshops

Grote vraag is hoe de sluiting van tienduizenden winkels zo vlak voor Kerst uitpakt voor webshops en pakketbezorgers. PostNL, met afstand de grootste pakketbezorger van Nederland, liet begin deze maand al weten de feestdrukte niet aan te kunnen. Het bedrijf had met ruim 1 miljoen pakketjes per dag zijn maximale capaciteit bereikt, vertelde een woordvoerder aan het Het Financieele Dagblad. Gevolg was dat veel bestellingen vertraging opliepen en PostNL afspraken met webshops niet kon nakomen.

Ruud Wassenaar, voorzitter van vakbond BVPD van onderaannemers in de pakketbezorging, verwacht dat consumenten de komende dagen veel massaler online zullen shoppen. Daar zijn webshops én de logistiek niet op toegerust, zegt hij. Wassenaar: „Webshops raken door hun voorraden heen, transportcapaciteit is beperkt en sorteermachines kunnen maar een bepaald aantal pakketten aan. En het logistieke systeem is zo sterk als de zwakste schakel.”