Reportage

‘Ik wil een normale vergoeding, zodat ook wij met Kerst een lekker stukje vlees kunnen eten’

Boerenprotest Boze boeren die al enkele dagen distributiecentra blokkeren eisen een hogere prijs voor hun producten. De supermarkten vinden het „compleet onacceptabel” dat de voedselvoorziening wordt verstoord.

Boeren blokkeren met trekkers de ingang van een bevoorradingscentrum van Jumbo in Raalte, Overijssel. Op verschillende plaatsen in het land protesteren boeren bij distributiecentra van supermarkten.
Boeren blokkeren met trekkers de ingang van een bevoorradingscentrum van Jumbo in Raalte, Overijssel. Op verschillende plaatsen in het land protesteren boeren bij distributiecentra van supermarkten. Foto Vincent Jannink/ANP

De trekkers zijn weg, het kampvuur is gedoofd. „We hebben alles netjes opgeruimd”, zegt melkveehouder Peter van Oosterhout uit het West-Brabantse Terheijden, even boven Breda. Hij is een van de tachtig boeren die maandagochtend zes uur lang een groot distributiecentrum van supermarktketen Jumbo in Breda blokkeerden. „Er kon niemand in of uit”, zegt een vriendelijke portier.

Tegelijkertijd trokken andere boeren verderop in de provincie naar Heeswijk-Dinther, in de buurt van Den Bosch; ze wilden bij het woonhuis van Jumbo-topman Frits van Eerd verhaal halen.

De boeren vinden dat supermarkten als Jumbo en Albert Heijn al jaren te weinig betalen voor hun producten. Het moet meer worden, en dat hoeft niet eens in de prijs voor de consument tot uitdrukking komen. Van Oosterhout: „De marges bij de supermarkten zijn zo groot dat ze gemakkelijk wat geld kunnen missen. Een man als Van Eerd is een fantastische ondernemer, maar zulke mensen maken wel enorme winsten en in deze tijden lachen ze helemáál hun lul uit de broek.”

De boeren waren de afgelopen dagen eigener beweging in actie gekomen; zelfs hun eigen strijdbare organisatie Farmers Defence Force heeft de boeren tot twee keer toe afgeraden om actie te voeren. Uit angst voor schadeclaims. Want bij „onrechtmatige acties” zoals blokkades, had het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) vorige week geschreven, zou men „niet schromen” om schade te verhalen op bestuursleden van de Farmers Defence Force en individuele boeren.

Niettemin trokken er maandag honderden boeren naar distributiecentra, elkaar daartoe oproepend via WhatsApp-groepen. Het CBL riep de protesterende boeren maandag op om hun acties „per direct te staken en geen nieuwe blokkades te organiseren die de voedseldistributie belemmeren en consumenten duperen”.

Ultimatum

Farmers Defence Force had de supermarkten een ultimatum gesteld om te reageren op een voorstel voor de introductie van een keurmerk, ‘FarmerFriendly’, „waarbij iedere supermarkt en iedere burger kan bijdragen aan een eerlijker beloning voor boeren”. Supermarkten moeten 3 procent van hun totale omzet opzij leggen, aldus het voorstel. „Zo’n keurmerk zou mij duizenden euro’s per jaar kunnen opleveren”, zegt actievoerder Van Oosterhout.

Vier dagen geleden verliep het ultimatum. „Het CBL laat zich niet onder druk zetten met een ultimatum en daaraan gekoppelde dreigementen”, schreef de organisatie. De organisatie wil het voorstel van de boeren „serieus in overweging nemen”. Maar het moet eerst „grondig” worden bestudeerd en besproken met alle aangesloten supermarkten.

Daar komt bij, stellen de supermarkten, dat er ook andere partijen moeten worden geraadpleegd. „Gemiddeld 80 procent van wat de Nederlandse boeren en tuinders produceren wordt geëxporteerd. Om een zinvolle discussie over het verdienvermogen van boeren te voeren, zijn daarom naast boeren en tuinders ook de voedselverwerkende industrie en de exporteurs nodig aan tafel”, aldus het CBL.

De supermarkten stellen voor om over een maand over het keurmerk te praten; niet alleen met de boeren, maar met álle partijen: voedselindustrie, horeca, catering, veevoederindustrie, overheid en financiële sector.

Dure stikstofmaatregelen

Het verlopen van het ultimatum was aanleiding voor de wilde acties. De boeren, zeggen ze, hebben dringend een betere vergoeding nodig om alle maatregelen te bekostigen die zij op last van de politiek moeten uitvoeren. Te beginnen met het beperken van de uitstoot van stikstof. Actievoerder Van Oosterhout: „Ik moet mettertijd de roostervloeren van mijn stallen aanpassen, zodat de mest en de urine worden gescheiden en er daardoor minder emissie van ammoniak ontstaat. Dat gaat me al gauw tachtig- tot honderdduizend euro kosten. Die investering staat overigens niet in verhouding tot met de reductie aan emissies die je daarmee bereikt.”

Lees ook: in oktober werd D66-fractievoorzitter Rob Jetten thuis verrast door boeren van Farmers Defence Force

De 47-jarige melkveehouder heeft honderddertig koeien. „Wij produceren op of net onder de kostprijs. De prijzen zijn al dertig jaar nagenoeg hetzelfde. Die is nu 34 cent per kilo. Als dit zo doorgaat, kom ik in de problemen. Dan moet ik stoppen of me nog dieper in de schulden steken en hopen dat het ooit goed komt.”

Van Oosterhout heeft kinderen aan wie hij zijn bedrijf ooit wil overdragen. „Ik zeg altijd: ik hoef geen burgemeester te worden, maar ik wil wel een normale vergoeding krijgen, zodat ook wij met Kerst een lekker stukje vlees kunnen eten en het levenswerk van vele generaties kunnen doorgeven.”

Sfeer niet bevorderd

Of het keurmerk er komt, is de vraag. De boerenprotesten van de afgelopen dagen hebben de sfeer tijdens de eerste gesprekken daarover niet bevorderd. Dat „de voedselvoorziening wordt verstoord”, zegt een woordvoerder van het CBL, is „compleet onacceptabel”. Uitgerekend in de kersttijd en coronatijd zijn klanten „flink gedupeerd”: bijvoorbeeld ouderen en mensen in quarantaine bij wie de bestelde producten, die niet allemaal voorradig waren als gevolg van de blokkades, niet konden worden bezorgd. „Een kwalijke zaak”, aldus de woordvoerder. „Want mensen die geacht worden thuis te blijven, zijn daardoor gedwongen toch naar een supermarkt te gaan.”

Boerenorganisatie LTO Nederland is evenmin te spreken over de acties. „Het verdienvermogen en daarmee de toekomst van boerenbedrijven staat ernstig onder druk. Wij voelen en delen de grote zorgen en de emotie die onze leden daarover hebben”, aldus een verklaring op de website.

Maar: „Het blokkeren van distributiecentra draagt, hoe begrijpelijk de emotie ook is, niet bij aan het vinden van oplossingen. De consument moet ook met Kerst en mogelijk verzwaarde coronamaatregelen in het verschiet kunnen vertrouwen op de beschikbaarheid van goed en voldoende voedsel – een vanzelfsprekendheid die juist dankzij onze sector bestaat. Deze acties helpen niet in de beeldvorming en dragen niet bij aan het verdienvermogen van een sector waar we ongelofelijk trots op mogen zijn.”