Amerikaanse democratie is aan reparatie toe

Achterstallig onderhoud Naast het archaïsche kiescollege, behoeven ook de onevenredige verdeling van de Senaat, kiezerintimidatie en stemdistricten reparatie, stellen critici.

Senaatsvoorzitter Mitch McConnell (m).
Senaatsvoorzitter Mitch McConnell (m). Foto Michael Reynold/EPA

Het Electoral College is het meest sprekende voorbeeld van een reeks omstreden aspecten van het Amerikaanse kiesstelsel die volgens critici ondemocratisch zijn. Op meerdere manieren wordt het representatieve gehalte van het systeem vertekend door onevenredige vertegenwoordiging onder staten en bevolkingsgroepen.

Lees ook: Joe Biden wordt vandaag formeel de volgende president – dat had ook anders kunnen lopen

Die democratische gebreken werken doorgaans in het voordeel van witte, gemiddeld rijkere kiezers en kleinere staten in het binnenland. Critici menen daarom dat ze de Republikeinen in staat stellen om vanuit een krimpende minderheidspositie de wil van een meerderheid van de bevolking te blokkeren.

Democraten vinden dat het kiesstelsel toe is aan hervorming om het representatiever te maken, in aansluiting op de groeiende diversiteit van het land. Aanpassingen worden echter bemoeilijkt doordat Republikeinen de omstreden aspecten in toenemende mate zien als de sleutel om de macht te behouden.

1 Scheve verdeling van de zetels in de Senaat

Onevenredige vertegenwoordiging in de Senaat is al jaren een bron van klachten. Elk van de vijftig staten levert twee senatoren, van dunbevolkte staten als Wyoming tot de volkrijkste staat, Californië. Dat levert de Republikeinen een structureel voordeel op dat hen in staat stelt om, onder leiding hun voorman Mitch McConnell, een zwaar stempel op het land te drukken – een situatie die waarschijnlijk aanhoudt na de beëdiging van Biden.

Lees ook: Maken de Democraten nog kans op de Senaat?

Vox becijferde dat Democraten in de nieuwe Senaat zeker 20 miljoen mensen meer vertegenwoordigen dan Republikeinen. Toch zullen Republikeinen in de meerderheid zijn als ze minstens een van de twee Senaatszetels in de staat Georgia winnen waarvoor begin januari tweede stemrondes worden gehouden (het cijfer veronderstelt dat de Republikeinen beide zetels behouden, voor een meerderheid van 52 tegen 48).

Een voorstel om de balans te verbeteren is om Washington D.C. toe te laten als staat, die dan twee extra senatoren zou leveren – waarschijnlijk Democraten. Ook Puerto Rico zou een volwaardige staat kunnen worden. Dat wordt echter niet snel verwacht.

2 Voter suppression: houd kiezers weg bij de stembus

De beschuldigingen van stembusfraude die Trump sinds de verkiezingen opwerpt, hebben hem niets opgeleverd bij rechtszaken om de uitslag aan te vechten. Maar ze leggen volgens waarnemers wel het fundament voor beperkingen van het stemrecht in staten waar de Republikeinen aan de macht zijn.

Maatregelen om stemmen per post te beperken staan daarbij hoog op de agenda. Ook drempels voor kiezersregistratie kunnen worden verhoogd, bijvoorbeeld met strengere eisen aan identificatie. Registers van kiezers kunnen worden opgeschoond. Dergelijke maatregelen zullen vooral zwarte en armere Amerikanen weerhouden van stemmen, en daarom over het algemeen nadelig zijn voor de Democraten.

3 Gerrymandering: politici die hun kiezers selecteren

Hoewel Biden de verkiezingen heeft gewonnen, behouden Republikeinen de overhand in de parlementen van de staten – en kunnen zij in veel staten de grenzen van kiesdistricten bepalen op basis van de komende gegevens van de federale volkstelling. Kiesdistricten worden eens in de tien jaar opnieuw getekend.

Dat zal leiden tot ‘gerrymandering’, de verdeling van kiezers in districten op een gunstige manier voor de eigen partij. De truc daarbij is grenzen zodanig te leggen dat een zege in zoveel mogelijk districten is verzekerd. Critici omschrijven dat als ‘politici die hun kiezers selecteren’, in plaats van andersom. Het leidt vaak tot districten met bizarre vormen op de kaart.

Dit kan vergaande gevolgen hebben voor de volgende verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden in 2022. Critici pleiten voor regels om kiesdistricten te laten tekenen door onpartijdige commissies.