Nederlands bedrijfsleven nu ‘vrouwelijker’: meeste mannen niet enthousiast

Emancipatiemonitor Komend jaar moet in Nederland een vrouwenquotum ingevoerd worden. In andere landen worden intussen verdergaande maatregelen genomen.

Foto Getty Images

De top van het Nederlandse bedrijfsleven en van de overheid is de afgelopen jaren onmiskenbaar ‘vrouwelijker’ geworden. Bij zowel de overheid als in het bedrijfsleven werken er steeds vaker vrouwen in hoge managementfuncties, blijkt uit de jongste Emancipatiemonitor, deze vrijdag gepubliceerd. Ook is er draagvlak voor een vrouwenquotum.

De Emancipatiemonitor is een tweejaarlijkse publicatie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In de monitor komt emancipatie in de gehele breedte aan bod: van de economische zelfstandigheid van vrouwen tot aan geweld en veiligheid, arbeidsparticipatie en dus ook vrouwen in topfuncties.

Bij de overheid groeide het aandeel vrouwen onder topambtenaren van 36 procent in 2018 naar 37 procent in 2019. In de top van non-profitorganisaties is ruim een derde vrouw, een aantal dat afgelopen jaren stabiel bleef.

Het bedrijfsleven is minder divers. In de raden van commissarissen is nu 30 procent van de commissarissen vrouw. Komend jaar moet in Nederland een quotum gaan gelden voor juist die commissarissen. Bij beursgenoteerde bedrijven moet dan ten minste een derde van de toezichthouders vrouw zijn. Dat is nu dus al bijna gehaald. Meer verschil zou een quotum maken in de raden van bestuur: daar is nu slechts 12 procent vrouw.

In de Emancipatiemonitor werd ook circa tweeduizend vrouwen en mannen gevraagd naar hun mening over (de aanwezigheid van) topvrouwen. Een grote meerderheid van de ondervraagde vrouwen (61 procent) maar nog niet de helft van de mannen (41 procent) vindt dat „het aandeel vrouwen in topfuncties de komende vijf jaar flink zou moeten toenemen”. Over het vrouwenquotum was een kleinere groep enthousiast: 27 procent van de mannen en 40 procent van de vrouwen vindt dat een goed idee. Het was voor het eerst dat respondenten gevraagd werd naar een vrouwenquotum.

Van de Nasdaq verwijderd

Ook in andere landen wordt de discussie over vrouwenquota gevoerd. In zowel de Verenigde Staten als in Duitsland werden recent voorstellen gedaan om iets aan de ondervertegenwoordiging van vrouwen in de top van het bedrijfsleven te doen. Die gaan een stuk verder dan het quotum dat in Nederland ingevoerd moet worden.

Begin deze maand kondigde de Amerikaanse beurs Nasdaq aan een quotum te willen invoeren voor alle bedrijven die aan de index genoteerd staan. In het bestuur zou dan minstens één vrouw en minstens één iemand met een zogenoemde ‘minderheidsachtergrond’ moeten zitten. Tot die laatste groep rekent Nasdaq onder meer Afro-Amerikanen, latino’s en native Americans, maar ook lhbti’ers. Voldoet een bedrijf niet aan die diversiteitseisen, dan wil Nasdaq dat de onderneming daar voortaan publiekelijk verantwoording over aflegt.

Nasdaq heeft zijn quotumplan voorgelegd aan de Amerikaanse toezichthouder op de financiële markten, de SEC (de Securities and Exchange Commission). Keurt die het plan goed, dan geeft Nasdaq bedrijven een jaar de tijd om zich op het voorstel voor te bereiden. Binnen dat jaar moeten bedrijven meer gegevens openbaren over hoe het met de diversiteit in hun organisatie gesteld is. Nu is daar nog maar weinig over bekend, stelt Nasdaq in het voorstel aan SEC. Weigert een bedrijf openheid te geven, dan dreigt delisting: een verwijdering van de beurs. Bedrijven die wél gegevens delen maar het quotum niet halen, hoeven ‘alleen’ verantwoording af te leggen.

Aan de beurs staan rond de 3.300 bedrijven genoteerd, waaronder Apple, Microsoft en Facebook. Een groot deel van de genoteerde bedrijven voldoet niet aan de diversiteitseisen die Nasdaq wil stellen. En dat is ongehoord in tijd van protesten voor ‘social justice’, waarin er (hernieuwde) aandacht is voor de samenstelling van bedrijven met grote economische en maatschappelijke impact, schrijft het beursbedrijf in het voorstel. „Diversity in the boardroom is good corporate governance.”

In haar verzoek aan de SEC beargumenteert Nasdaq uitgebreid waarom diversiteit zo belangrijk is. Het haalt veel onderzoeken aan waaruit de voordelen van diversiteit in bestuurskamers blijken: van betere besluitvorming tot aan kleinere kans op problemen bij financiële controles. De grootste troef heeft het misschien wel in handen met het argument dat diversiteit is wat investeerders willen. Grote investeringsfirma’s als Blackrock stellen al langer diversiteitseisen bij investeringen.

Stilstand in Duitsland

Dichter bij huis, in Duitsland, is de quotumdiscussie ook weer opgelaaid. Regeringspartijen CDU en SPD willen een quotum voor de raden van bestuur van ‘grote’ beursgenoteerde bedrijven in voeren. Er ligt een voorstel klaar dat nog politieke goedkeuring moet krijgen. Duitsland had al sinds 2016 een quotum. Nederland heeft het quotum naar Duits voorbeeld gemodelleerd; de raden van commissarissen van grote Duitse beursgenoteerde bedrijven moeten voor ten minste een derde uit vrouwelijke commissarissen bestaan.

Die wet heeft gewerkt. In de paar jaar dat het quotum nu geldt, groeide het aantal vrouwelijke commissarissen bij de betrokken bedrijven tot ruim voorbij de dertig procent.

Maar het aantal vrouwelijke bestuurders groeide nauwelijks mee. Bij de bedrijven die aan de DAX genoteerd staan, de beursindex met de 30 grootste bedrijven van Duitsland, is nog geen 13 procent van de bestuurders vrouw, blijkt uit een recent onderzoek van de Duits-Zweedse Allbright Stiftung. Elf van de bedrijven aan de DAX hebben zelfs geen enkele vrouw in het bestuur.

Dat moet de nieuwe Duitse quotumwetgeving veranderen. Ook moet de wet bedrijven aanpakken die tot nog toe weinig ambitieus waren op het gebied van gelijke vertegenwoordiging. Doel van de quotumwetgeving uit 2016 was ook dat nog eens 5.000 grote bedrijven die niet onder het quotum vielen wel een ‘streefcijfer’ zouden formuleren. Daarin moesten bedrijven dan vastleggen hoeveel vrouwen ze wilden benoemen in topfuncties. Veel bedrijven formuleerden tot nog toe helemaal geen streefcijfer, of stelden het vast op ‘nul vrouwen’.

In Nederland wordt het vrouwenquotum naar verwachting komend jaar ingevoerd. Het wetsvoorstel werd onlangs beoordeeld door de Raad van State en gaat nu voor behandeling naar de Tweede Kamer.