Vaccinatie in China is troebele zaak

Coronavaccin Met enige moeite kunnen Chinezen zich laten vaccineren, maar het is een schimmig proces zonder zekerheid over veiligheid en effectiviteit.

Werknemer in een fabriek van Sinovac, een van de commerciële Chinese farmaceutische bedrijven die een sleutelrol spelen in de geopolitieke plannen van het Chinese leiderschap rond corona.
Werknemer in een fabriek van Sinovac, een van de commerciële Chinese farmaceutische bedrijven die een sleutelrol spelen in de geopolitieke plannen van het Chinese leiderschap rond corona. Foto Thomas Peter/Reuters

De 59-jarige moeder van twee kinderen maakte zich in november steeds meer zorgen: in december moet ze uit Beijing terug naar haar woonplaats in de Verenigde Staten, maar is bang om daar, bijvoorbeeld op een binnenlandse vlucht, besmet te raken met Covid-19. Ze vraagt zich af of ze vooraf in China al gevaccineerd kan worden.

De moeder stuit op een buitenkansje. Een privéziekenhuis in Beijing beschikt over coronavaccins van het bedrijf Sinovac. De arts zegt dat ze snel moet besluiten of ze hiermee ingeënt wil worden.

De moeder, die anoniem wil blijven om problemen met het ziekenhuis te voorkomen, twijfelt: ze weet dat China’s Nationale Gezondheidsraad nog geen enkel vaccin heeft goedgekeurd. Toch worden er al zeker drie vaccins toegediend onder een noodvaccinatieprogramma. Wie voor werk buiten China moet reizen of door zijn werk risico loopt om met corona in aanmerking komen, kan het vaccin soms al krijgen. Ook militairen worden al ingeënt. Maar dat regelt de overheid allemaal: gewone burgers komen niet in aanmerking.

In oktober is de stad Yiwu, in de Oost-Chinese provincie Zhejiang, wel begonnen met de verkoop van het Sinovac-vaccin aan willekeurige burgers. Dat leidde meteen tot een run op Yiwu: vooral zakenmensen en studenten die naar het buitenland wilden reizen, tekenden zich massaal in. Maar Sinovac heeft nog geen resultaten gepubliceerd van de derde, grootschalige testfase. Dus is onbekend hoe veilig en effectief het is.

De moeder vraagt bedenktijd. Het ziekenhuis neemt een paar keer contact op. Weet ze al wat ze gaat doen? Het aanbod is beperkt, waarschuwt de arts aan de telefoon, dus ze moet er snel bij zijn. Hij raadt haar sterk aan om ja te zeggen. Het vaccin zou 96 procent bescherming geven.

Geheimhoudingsverklaring

Ze besluit het te doen, op eigen kosten. Op 22 november krijgt ze haar eerste injectie. Zodra ze binnenkomt doet de arts de deur van zijn kantoor dicht. Ze moet eerst een geheimhoudingsverklaring tekenen. Daarna mag ze door naar de verpleger die het vaccin toedient.

Ze mag het oranje doosje van het vaccin noch de bijsluiter mee naar huis nemen. Een foto maken mag ook niet. Ze probeert nog om een lege verpakking uit een vuilniszak te plukken, maar dat mislukt.

Een medewerkster van een ander ziekenhuis in Beijing vertelt dat er ook bij haar vanaf oktober opeens veel mensen gevaccineerd worden met het Sinovac-vaccin. Daar gaat het om mensen met een overheidsverklaring waarmee ze voor de noodvaccinatie in aanmerking komen.

„Ik weet niet wat het voor mensen waren, het waren geen patiënten van het ziekenhuis zelf”, vertelt ze. „Eerder arbeiders dan zakenmensen of ambtenaren.” Van iemand die de injecties moest toedienen hoorde ze dat lang niet iedereen graag gevaccineerd wilde worden. Het gaat naar schatting om maximaal een paar honderd mensen. Hun werkgever zou in alle gevallen betalen. Maar wie dat is, weet ze dus niet.

Lees ook hoe China in begin coronacrisis onjuiste cijfers naar buiten bracht

Begin december hield het vaccineren plotseling op. De reden is onbekend. De moeder uit Beijing ontving begin december bericht dat haar afspraak voor de noodzakelijke tweede injectie op 12 december niet doorgaat. Ook zij krijgt niet te horen waarom niet. Het heeft met logistiek te maken en niet met de kwaliteit van het vaccin, aldus de arts.

Hoeveel mensen er in China wel (volledig) zijn gevaccineerd, is niet duidelijk. De grootste speler op de binnenlandse markt is het staatsbedrijf Sinopharm. Sinovac is tweede, en het bedrijf CanSino is hofleverancier van de Chinese strijdkrachten.

Eigen werknemers

Sinopharm zei in november dat het bedrijf bijna een miljoen mensen had gevaccineerd. Sinovac meldde in september dat het tienduizenden doses aan de overheid van Beijing heeft geleverd, en dat het zo’n twee- tot drieduizend van zijn eigen werknemers heeft gevaccineerd. Volledige cijfers voor China zijn er niet. The Washington Post achterhaalde dat Sinovac een geschiedenis heeft van corruptie. Bestuursvoorzitter Yin Weidong kocht begin deze eeuw autoriteiten om die verantwoordelijk waren voor het goedkeuren van andere vaccins. Betrokken ambtenaren moesten het veld ruimen, maar Yin mocht blijven zitten. Hij leidt het bedrijf nog steeds.

Lees ook hoe er in China weer volop wordt gefeest, met een Nederlandse dj

Bij Kangdi, een andere vaccinmaker en partner van het Brits-Zweedse AstraZeneca, speelden dezelfde problemen rond corruptie. Ook daar werd niemand gestraft. Het laat zien hoe groot de macht van farmaceutische bedrijven in China is. Die macht neemt bovendien toe. Het is voor president Xi Jinping van urgent belang dat China voorop loopt in de internationale strijd om een vaccin. Daar heeft hij vooral de commerciële bedrijven bij nodig. Die zijn veel sneller en efficiënter dan de staatsbedrijven.

Medisch afhankelijk van China

Xi wil de rest van de wereld ook op farmaceutisch en medisch vlak van China afhankelijk maken. Dat zou de Chinese leiders een nieuw en sterk geopolitiek machtsmiddel geven. En het zou heel goed zijn voor China’s economie. Maar nu in het Verenigd Koninkrijk de eerste mensen zijn gevaccineerd met een officieel goedgekeurd vaccin, heeft China de eerste slag verloren.

De 59-jarige moeder weet niet wat er in haar geval is misgegaan. Zijn er problemen met de kwaliteit? Is er een logistiek probleem? Of is het ziekenhuis op de vingers getikt omdat ze het vaccin min of meer onder tafel hebben verkocht? Ze weet ook niet of ze met een half voltooide vaccinatie in aanmerking komt voor een ander vaccin op latere datum.

Ze vraagt de arts nog eens of ze niet toch de tweede injectie kan krijgen. Hij belooft haar verzoek over te brengen aan producent Sinovac, maar uit de toon waarop hij dat zegt maakt ze op dat ze er nooit meer iets van zal horen.