Analyse

Trump verliest in de rechtbank maar wint vanaf de zeepkist

Verenigde Staten De manier waarop Trump de verkiezingsuitslag aanvecht lijkt hilarisch, maar die is niet ongevaarlijk: hij weekt zijn achterban los van de samenleving.

Trumpaanhangers protesteerden deze week weer bij het Hooggerechtshof in Washington tegen het vermeende ‘stelen’ van de verkiezingen door de Democraten.
Trumpaanhangers protesteerden deze week weer bij het Hooggerechtshof in Washington tegen het vermeende ‘stelen’ van de verkiezingen door de Democraten. Foto Erin Scott / Reuters

‘Geniet maar van je verjaarstaart, het is je laatste.” Zomaar een van de dreigmailtjes aan het adres van Gabriel Sterling, die vorige week vijftig werd. Sterling is als ambtenaar in Georgia verantwoordelijk voor het verloop van de verkiezingen. Dan zijn er de gewapende betogers voor het woonhuis van de Secretary of State van Michigan. Een voicemail voor haar collega in Nevada, eindigend met: „Jullie gaan er fucking aan.” Een wethouder van Philadelphia die te horen kreeg dat „het Tweede Amendement is bedoeld voor mensen zoals jullie” – dat amendement geeft burgers het recht wapens te dragen; een nauwelijks verhuld dreigement. Een activist twitterde bereid te zijn om zijn „leven te geven” in het gevecht tegen de uitslag van de presidentsverkiezingen. „Zijn jullie dat ook?”, vroeg de Republikeinse Partij in Arizona in een retweet aan haar 61.500 volgers.

De Amerikaanse presidentsverkiezingen liggen vijf weken achter ons. Een maand geleden werd de Democraat Joe Biden op basis van de voorlopige uitslagen tot winnaar uitgeroepen. In al die weken heeft de zittende president Donald Trump niet alleen geweigerd zijn verlies toe te geven, hij heeft actief de uitslag van de verkiezingen aangevochten en geprobeerd die om te zetten in een overwinning. Elke ochtend twittert hij iets in de trant als ‘gemanipuleerde verkiezingen’ of ‘onmogelijk dat we deze verkiezingen hebben verloren’. Elke dag kunnen 88 miljoen Twitter-volgers dat lezen, en sommigen van hen sturen dan een dreigmail of rijden in hun auto naar de staat New York om met grote geluidsinstallaties te demonstreren voor het huis van Bill en Hillary Clinton.

Trump probeert niet te winnen in de rechtbank, maar vanaf de zeepkist

Vorige week dinsdag richtte ambtenaar Gabriel Sterling zich in een persconferentie rechtstreeks tot de president – op wie hij stemde bij de verkiezingen – en vroeg hem afstand te nemen van dat deel van zijn aanhangers dat zich schuldig maakt aan bedreigingen en intimidaties. „Stop mensen aan te moedigen om tot geweld over te gaan. Iemand zal gewond raken, iemand wordt neergeschoten, iemand zal worden gedood.”

De zaterdag erna betrad Trump het podium in Georgia. Aanleiding was de tweede ronde in de Senaatsverkiezing van Georgia op 5 januari, een cruciale slag in de strijd om de meerderheid in de Senaat. Trump sprak bijna drie keer zo lang over zijn eigen verkiezingsnederlaag: „In werkelijkheid hebben we gewonnen”, zei hij nog eens. Hij viel de (Republikeinse) gouverneur van Georgia aan, die in ongenade is gevallen nu hij Trump niet van dienst wil zijn bij het aanpassen van de verkiezingsuitslag. „Jullie gouverneur zou dit [de veronderstelde fraude, red.] gemakkelijk kunnen beëindigen, als hij maar bij zijn gezonde verstand was.”

Ronduit pijnlijke vonnissen

Het wordt wel een „staatsgreep in slow motion” genoemd, Trumps niet-aflatende pogingen om zijn verkiezingsnederlaag om te zetten in een overwinning. Op alle fronten – juridisch, politiek en maatschappelijk – blijft hij obstakels opwerpen voor de vreedzame machtsoverdracht waarop Amerikanen zo trots zijn sinds John Adams, in 1797, George Washington opvolgde.

Op maandag wordt een mijlpaal in het proces gepasseerd, dan sturen alle vijftig staten aan de Senaat hun lijstjes met de namen van de electors, de kiesmannen, die op hun beurt de volgende president zullen aanwijzen. Afgelopen dinsdag kwam de verkiezingsprocedure al in de zogeheten ‘veilige haven’, het moment waarop geen nieuwe juridische procedures meer mogen worden aangespannen tegen de uitslagen. Daarmee blijft de teller voor het aantal rechtszaken steken op zo’n vijftig voor de Trump-campagne en haar bondgenoten. De meeste van die zaken zijn hetzij afgewezen door de rechtbank, hetzij ingetrokken door Trumps advocaten. Enkele lopen nog.

In de zaken waarin de rechtbank uitspraak deed, zijn ronduit pijnlijke vonnissen gewezen. Het hoogste gerechtshof van Nevada had dinsdag 34 pagina’s nodig om alle aantijgingen van de Trumpgezinde eisers af te wijzen op grond van gebrek aan bewijs. Conclusie: „De eisers zijn niet in staat gebleken geloofwaardig en ter zake doende bewijs te leveren als grond voor ook maar een enkele van hun beschuldigingen.” In Arizona concludeerde de rechter dat de eisers er niet in waren geslaagd aannemelijk te maken dat Joe Biden „niet het hoogste aantal stemmen had gekregen”.

Het hof van beroep in Pennsylvania wees twee weken geleden een zaak van Trumps advocaat Rudy Giuliani af met deze zinnen: „Aanklachten vereisen specifieke beschuldigingen en vervolgens bewijs. Hier hebben we geen van beide.” In zijn uitspraak voor een lagere rechtbank in Pennsylvania had de rechter de zaak van Trumps advocaten verworpen als „een monster van Frankenstein” van aan elkaar gelapte beweringen. Het Hooggerechtshof wees dinsdag een eis af waarbij werd verlangd alle stemmen in Pennsylvania ongeldig te verklaren.

De rechtszaken en Trumps juridische medestrijders zijn voer voor komische programma’s als The Daily Show of The Late Show. Vanaf het moment dat Giuliani een persconferentie gaf voor een troosteloos tuincentrum dat dezelfde naam droeg als het deftige hotel waar hij eigenlijk voor had willen staan, wordt avond aan avond hartelijk gelachen om de uitzinnige beweringen en het amateuristische optreden.

Het bestuurslid van (opnieuw) de Republikeinse Partij in Arizona dat op een persconferentie een dag na de verkiezingen zei dat hij van „duizenden bezorgde burgers” meldingen over stembusfraude had gekregen, terwijl hij enkele minuten daarvoor buiten zijn kantoor nog mensen vroeg of ze getuige waren geweest van fraude: het is net zo absurd als de vicegouverneur van Texas die 1 miljoen dollar uitloofde voor getuigenissen over verkiezingsfraude.

De bewijzen zijn er kortom niet. Maar, zoals een van de tv-komieken zei: „Dat het er zo lachwekkend uitziet, wil niet zeggen dat het ongevaarlijk is.” De rechtbank is niet de plek waar Trump zijn juridisch gelijk probeert te halen, het is de zeepkist van waaraf hij zijn aanhangers opstookt.

Trumpaanhangers protesteerden ook afgelopen dinsdag in Lansing, Michigan. Foto Emily Elconin / Reuters

Kiesmannen

Al voordat de datum voor de juridische procedures was verstreken, was Trump een tweede weg ingeslagen. Hij zette politici op staatsniveau onder druk. Hij nodigde de Republikeinse leiders van Senaat en Huis van Afgevaardigden van Michigan naar het Witte Huis. Na afloop lieten de twee weten dat zij „niets hadden gehoord waardoor de uitkomst van de verkiezingen in Michigan zou moeten worden gewijzigd”. Later belde Trump met gouverneur Brian Kemp van Georgia, die ook liet weten niets voor de president te kunnen doen. Deze week belde Trump de Huis-voorzitter in Pennsylvania, ook een Republikein. De president vroeg of de Speaker ervoor kon zorgen dat het parlement van Pennsylvania niet de kiesmannen voor Joe Biden op zijn lijst zou zetten, maar zíjn kiesmannen. Hij wilde dus niet eens meer de uitslag van de verkiezingen aanvechten, hij wilde zijn nederlaag domweg laten omzetten in een overwinning.

Bij de rechtbanken en bij politici op het niveau van de staten haalt Trump bakzeil, maar zijn greep op de landelijke politiek is ongebroken. The Washington Post ondervroeg de 249 Republikeinen op Capitol Hill, in Senaat en Huis, en stelde drie vragen. ‘Wie won de verkiezingen?’ Slechts 27 Republikeinen zeiden dat Biden had gewonnen. Twee wezen Trump aan. Vraag 2: ‘Steunt u Trumps aanhoudende pogingen om de zege op te eisen?’ Acht steunden hem, 232 wilden of konden geen antwoord geven. Op de laatste vraag: ‘Als het kiescollege Biden aanwijst als winnaar, accepteert u hem dan als de wettige president?’, antwoordden twee Republikeinen ‘nee’. Dat zijn volksvertegenwoordigers die dus weigeren de uitslag te accepteren van verkiezingen die ook henzelf op hun positie hebben gebracht.

Trump blijft voortdurend druk op zijn partijgenoten uitoefenen. Tijdens een persconferentie dinsdag zei hij: „Of het nu een afgevaardigde is, of wetgevende lichamen, of het een rechter aan het gerechtshof is, of een aantal rechters – laten we eens zien of ze bereid zijn te doen wat iedereen in het land weet dat juist is.”

Diezelfde dag, op de deadline voor het aanspannen van procedures over de verkiezingen, diende de attorney general, de justitieminister van Texas, bij het Hooggerechtshof in Washington een aanklacht in tegen vier staten waar Trump de verkiezingen van Biden had verloren. Volgens de klacht, waarbij later zestien andere staten zich zouden aansluiten, hebben deze staten de verkiezingen onbehoorlijk laten verlopen. Experts in het stemrecht noemden het „vuilnis verpakt als een aanklacht”.

200 miljoen dollar

Het is allemaal zo onbeschaamd en tegelijk zo vruchteloos dat je je bijna afvraagt of de juridische en politieke machinaties wel de ultieme middelen zijn waarmee Trump zijn macht wil behouden. In de periode na de verkiezingen heeft hij met een waterval aan mailtjes en sms’jes het ongekende bedrag van ruim 200 miljoen dollar opgehaald. Hij vraagt zijn aanhangers geld voor zijn rechtszaken, maar uit de kleine lettertjes van het fonds blijkt dat het in feite kan worden gebruikt waarvoor Trump en de Republikeinse Partij maar willen. Met dat geld vergroot hij zijn greep op partij en publieke opinie.

Hij is in elk geval in staat de publieke opinie te manipuleren, ten minste onder Republikeinen. Vorige maand leerde een opiniepeiling nog dat de helft van hen twijfelde aan de verkiezingsuitslag. Woensdag verscheen een nieuwe peiling, waaruit bleek dat nog maar een kwart van de ondervraagde Republikeinse kiezers denkt dat de uitslag klopt. Uit het verschil met de Democratische en onafhankelijke kiezers blijkt wel hoezeer Trump erin is geslaagd zijn achterban los te weken van de samenleving. Want onder deze categorieën ondervraagden is het vertrouwen in de verkiezingen van 2020 respectievelijk 95 en 67 procent.

Nog maar een kwart van de ondervraagde Republikeinse kiezers denkt dat de uitslag klopt

Onduidelijk is nog altijd hoe hij die macht over zo’n 57 miljoen Amerikaanse kiezers gaat inzetten. Aan de vooravond van 3 november schreef Barton Gellman in tijdschrift The Atlantic een sombere voorspelling over de nasleep van „de verkiezingen die Amerika kunnen breken”. Een van zijn voorspellingen: „Donald Trump kan winnen of verliezen, maar hij zal een nederlaag nooit erkennen.”

Er staat meer in wat achteraf bleek uit te komen. Hij citeert Julian Zelizer, hoogleraar geschiedenis aan Princeton, die zegt dat land en democratie niet zijn voorbereid op wat zich zou kunnen ontspinnen na de verkiezingen – en dus: datgene waar de VS nu middenin zitten. „We praten erover, sommige mensen maken zich zorgen, en allemaal proberen we ons voor te stellen wat er zal gebeuren. Maar er zijn slechts weinig mensen die antwoord hebben op de vraag wat er gebeurt als de hele machinerie van de democratie wordt ingezet om de rechtmatige uitkomst van de verkiezingen te saboteren.”

Op maandag zullen de kiesmannen een eerste antwoord op die vraag geven, als zij hun stemmen uitbrengen in het electoral college. Daarna is het uitkijken naar 6 januari, als Senaat en Huis van Afgevaardigden in gezamenlijke vergadering bijeenkomen om de uitslag van het kiescollege te bekrachtigen. In die vergadering kan bezwaar worden aangetekend tegen de uitslag, mits één afgevaardigde en één senator hierom vragen. De afgevaardigde heeft zich al gemeld: Mo Brooks. En hij heeft naar eigen zeggen al contact gehad met senatoren over de laatste slag die ze voor Trump kunnen leveren.