Analyse

De Jonge zwicht alsnog onder druk

Geen lijsttrekker CDA Hugo de Jonge zegt dat het CDA een lijsttrekker verdient die meer tijd heeft. Zijn aandacht moet komende tijd naar de aanpak van de coronacrisis gaan.

Hugo de Jonge licht op het partijbureau van het CDA zijn vertrek als lijsttrekker toe.
Hugo de Jonge licht op het partijbureau van het CDA zijn vertrek als lijsttrekker toe. Fot Bart Maat/ANP
Lees ook: Weinig uitgesproken, maar hij ziet er wel uit als premier

Wat steeds meer CDA’ers als een onvermijdelijk scenario zagen, is donderdagavond gebeurd. Hugo de Jonge heeft zich teruggetrokken als lijsttrekker van het CDA. De vicepremier en minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport plaatste een bericht op Twitter, waarin stond dat het „mij nu niet gegeven” is om „alle tijd en energie aan de partij te besteden”. De Jonge zegt tegen NRC dat de combinatie van ‘chef corona’ en het lijsttrekkerschap van het CDA zwaar was. „Ik wil de partij en het coronadossier niet tekort doen. Sinds de zomer zag ik wel dat de debatten politieker werden in de Tweede Kamer en dat ik ook als lijsttrekker werd aangesproken. Dat leidt af en dat is niet goed.”

De laatste maanden viel het mensen binnen en buiten de partij op dat De Jonge het zwaar had beide functies goed te kunnen uitoefenen. Dat maakte hem politiek kwetsbaar. Hij kreeg steeds vaker de kritiek vanuit de oppositie dat de aanpak van de coronacrisis leed onder zijn lijsttrekkerschap. Tijdens een coronadebat in de Tweede Kamer, afgelopen woensdag, zei PVV-leider Geert Wilders dat „de minister er slecht uitzag”. „In de hele periode van de kandidaatstelling zat hij hier lijkwit naast de premier in vak-K”, de plek waar de kabinetsleden zitten.

In een interview met NRC zei De Jonge eind november dat hij zich de crisis aantrok. De Jonge kreeg ernstige bedreigingen, was vermoeid en beklaagde zich over de vele debatten in de Kamer die hem van zijn werk afhielden. Maar, zei De Jonge, hij had „veel energie” om door te gaan.

Lees ook dit profiel van Hugo de Jonge: breedsprakige man met een actieplan

Groeiend intern verzet

Toch ontstond de laatste maanden steeds meer intern verzet tegen De Jonge. Dat heeft een historische reden. Hugo de Jonge won afgelopen zomer nipt de lijsttrekkersverkiezingen bij het CDA van tegenkandidaat Pieter Omtzigt. Die verkiezing heeft de partij diep verdeeld, en het onderlinge vertrouwen in de partijtop geen goed gedaan. De verkiezing moest zelfs opnieuw gehouden worden omdat het stemsysteem onveilig bleek. Omtzigt had de (informele) steun van De Jonges rivaal in het kabinet, minister Wopke Hoekstra (Financiën).

Het idee was dat Omtzigt lijsttrekker zou worden, en Hoekstra kandidaat-premier. Hoekstra had zich nooit gemeld als kandidaat. Tot verrassing van De Jonge, die zich had voorgenomen zich niet te melden als Hoekstra het zou willen doen. Tussen Wopke Hoekstra en Hugo de Jonge was een herenakkoord gesloten: één van de twee zou zich melden, de ander zou zich terugtrekken. In een eerdere stemronde had De Jonge al gewonnen van een andere collega in het kabinet: staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken).

Die oude spanningen in de partij bleven broeien. CDA’ers klaagden anoniem in de media over de onzichtbaarheid van De Jonge als partijleider. Peilingen laten zien dat het CDA stevig op verlies staat, terwijl de VVD van premier Mark Rutte juist op forse winst staat. Er zat, vertelt een CDA’er, „een treinongeluk” aan te komen. De afgelopen weken begonnen partijprominenten op De Jonge in te praten, wordt binnen het CDA verteld. Is die dubbelfunctie nou wel verstandig? Ga je er niet aan onderdoor? En neem je de partij dan niet mee?

De Jonge wuifde deze signalen weg. Eerder deze week leek er volgens het CDA niets aan de hand: De Jonge wilde doorgaan. Maar hij liep opnieuw deuken op. Staatssecretaris Mona Keijzer ondergroef zijn coronabeleid actief of passief, door te pleiten voor soepeler regels voor de horeca. Er lekte onder meer een notitie vanuit het departement uit, waarin werd onderbouwd dat heropening van de horeca juist voor minder coronabesmettingen zou zorgen. Het signaal voor De Jonge was dat ook in het kabinet, zelfs bij een partijgenoot, verzet is. De Jonge botst al langer met Keijzer en Hoekstra, omdat zij de economische gevolgen van zijn beleid steeds onder de aandacht brengen.

Lees ook het NRC-commentaar: De Jonge speelde te veel rollen

CDA stelt congres uit

In het CDA weet niemand hoe het verder moet. Vrijdag en zaterdag zou het CDA-congres plaatsvinden, waarop de kandidatenlijst definitief zou worden vastgesteld. Dat congres is tot nader order uitgesteld. De leden zijn gemachtigd om op het congres een nieuwe lijsttrekker aan te wijzen.

Er zijn nu twee scenario’s denkbaar. In het eerste wordt Pieter Omtzigt, die nu op nummer twee staat, lijsttrekker en wijst hij Wopke Hoekstra aan als premierskandidaat. In de campagne om het lijsttrekkerschap liet Omtzigt al doorschemeren dat te willen. In het tweede scenario wordt Hoekstra zelf voorgedragen door het bestuur als lijsttrekker en wordt dat bekrachtigd door leden.

Bronnen in het CDA laten NRC weten dat er de afgelopen dagen is ingepraat op Hoekstra om zich beschikbaar te stellen. Die zou niet de strijd aan willen gaan met Hugo de Jonge, maar „geen nee” willen zeggen tegen het lijsttrekkerschap.

Interview met coronaminister De Jonge: ‘We hebben steeds moeten improviseren’