AZ strandt in de Europa League, maar de ambities blijven

Europa League Vijf dagen na het ontslag van zijn beste coach ooit ligt AZ uit Europa. Bitter, maar naast ambitie hechten ze in Alkmaar ook aan principes.

Jesper Karlsson van AZ krijgt de rode kaart in het duel tegen Rijeka. AZ werd uitgeschakeld door een 2-1 nederlaag.
Jesper Karlsson van AZ krijgt de rode kaart in het duel tegen Rijeka. AZ werd uitgeschakeld door een 2-1 nederlaag. Foto Ed van de Pol/Getty Images

Toen Robert Eenhoorn in 2014 bij AZ in dienst trad, richtte de nieuwe directeur zijn vizier meteen op het hoogste haalbare: de landstitel. Topsport, wist hij uit ervaring, is immers een kwestie van boven jezelf willen uitstijgen. Als honkballer in de Amerikaanse Major League wilde hij niet anders. Hij was er zelfs zo gebrand op presteren, vertelde hij later, dat hij zich amper de tijd gunde om zich te realiseren dat hij bij de Yankees speelde. Dé New York Yankees.

Maar zo ambitieus als hij nu was met AZ, daar keek de voetbalwereld van op. De top-drie aanvallen? „Daar werd toen schamper op gereageerd”, zei Eenhoorn deze zomer in Het Parool. Terwijl hij in dat stuk uitlegde hoe je zulke ambities najaagt (met de juiste mensen tot een pact verworden), benadrukte Eenhoorn ook dat het een misvatting was als mensen zouden denken dat AZ tevreden is met een tweede plaats. „Daar vergissen ze zich in.”

Wie deze teksten nog eens leest, zal begrijpen waarom hij Arne Slot heeft ontslagen. De trainer, qua puntengemiddelde de beste AZ-coach ooit, had niet alleen het vertrouwen van Eenhoorn en technisch directeur Max Huiberts beschaamd door buiten hen om met Feyenoord te praten. Nog belangrijker was dat hij daarmee het pact had geschonden.

Lees ook: De abrupte breuk tussen AZ en succescoach Arne Slot kent één winnaar: Feyenoord

En dat kon maar één ding betekenen: ontslag, ongeacht het feit dat Slot en AZ nog verwikkeld waren in de strijd om een plek in de volgende ronde van de Europa League. Donderdag wachtte de beslissende en de laatste van de zes poulewedstrijden, in Kroatië tegen Rijeka.

Het Herenakkoord

Kenners keken er niet van op dat Eenhoorn onverbiddelijk was tegenover Slot. Is Slot niet meer loyaal aan AZ, dan AZ ook niet meer aan hem. Want ook dat is Eenhoorn: principieel en compromisloos. Een man die zich niet laat ‘piepelen’ en die dat ook uitdraagt in de vennotenvergadering van de Eredivisie, waar hij niet schroomt om zich te roeren als Feyenoord, PSV en Ajax dreigen samen te spannen, waar andere clubdirecteuren soms hun tong afbijten om in het gevlei bij ‘de grote drie’ te blijven.

Zulke machtsverhoudingen doen hem weinig. In plaats van de drie topclubs op een voetstuk te plaatsen, moet juist voor de aansluiting van de rest worden gezorgd, vindt Eenhoorn. Vandaar ook dat hij een van de aanjagers van het zogenoemde Herenakkoord was, waarin in 2019 werd vastgelegd dat de zes grootste clubs van Nederland elkaars talenten zoveel mogelijk met rust zouden laten. Zet een AZ-bril op en je leest er vooral in dat Ajax voortaan met de poten van de AZ-jeugd moest afblijven, een van de grootste ergernissen die er leven bij AZ.

Timo Letschert (rechts) van AZ in gevecht om de bal met Robert Muric van Rijeka. Foto Denis Lovrovic/AFP

Met dezelfde felheid ging de club in tegen het vermeende oneerlijke besluit om Ajax het enige Champions League-ticket toe te wijzen. Waarom had Ajax daar meer recht op? Beide clubs stonden gedeeld bovenaan. Ajax had een beter doelsaldo, maar AZ won twee keer van Ajax. Omdat protesteren bij de KNVB vergeefs bleek, schreef AZ de UEFA aan, waarbij Eenhoorn en zijn collega’s lak hadden aan alle verontwaardigde reacties. In Alkmaar laten ze zich niet de kaas van het brood eten.

Dat moet ook wel. Als AZ een structurele ‘top-vier’ wil creëren, zal het moeten vechten voor zijn plek aan de top. Zowel op als naast het veld. Om te concurreren met Ajax, PSV en Feyenoord is AZ zijn beste jeugdspelers al eerder én beter gaan betalen ten opzichte van enkele jaren geleden.

Geld mag dan niet de drijfveer van de meeste jeugdspelers zijn (eerder de kans op een doorbraak, gezien het feit dat circa 50 procent van alle speeltijd in het eerste elftal naar AZ-exponenten gaat), maar als financiën dan toch een rol spelen, zullen jeugdspelers zich minder snel laten verleiden door de concurrentie in Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven.

Risico’s

Niet overal viel het goed dat Slot meteen aan de kant werd gezet. Volgens oud-speler Barry van Galen had AZ ook in de winterstop met de trainer kunnen praten. Nu zou de club het onnodige risico lopen dat de trainerswissel van invloed kon zijn op de prestaties, en dan vooral op het beslissende Europese duel met Rijeka.

Lees ook: Herenakkoord of niet, Ajax blijft talenten ronselen in Alkmaar

Of dat zo was? Feit is dat AZ twee keer in vijf dagen tijd met lege handen stond. Op de thuisnederlaag tegen FC Groningen, de eerste competitienederlaag, volgde de bittere uitschakeling in Europa. Tot de blessuretijd lonkte een ontsnapping door een nakende zege van Napoli, maar in Italië werd het vlak voor tijd 1-1, waarna AZ in Kroatië nog een tweede treffer incasseerde: 2-1.

Was het met Slot anders gegaan? Dat is slechts gissen. Feit is dat de club met diens vervanger Pascal Jansen geen enorme gok heeft genomen: in zijn twee jaar als assistent bij AZ heeft Jansen alles eigen kunnen maken: de mogelijkheden van de spelers en de huisstijl van de Alkmaarse club.

Zullen Eenhoorn en Huiberts spijt hebben? Wetende dat Slot zich had uitgeleverd aan een concurrent, hadden de twee vermoedelijk niet nog enkele weken de schijn kunnen ophouden voor de lieve vrede. Vermoedelijk steekt de gang van zaken rond Slot meer dan het voortijdige einde in Europa.