Nabestaanden willen aanpassingen bij tweede druk De crèche van Elle van Rijn

Holocaustliteratuur Zoals de Britten discussiëren over feit en fictie in The Crown, doen Nederlandse uitgevers dat om de ‘De crèche’ van Elle van Rijn. Voor haar historische roman over 600 kinderen die gered zijn van deportatie zou ze te veel en te onzorgvuldig leunen op bronnen van anderen.

Actrice en auteur Elle van Rijn schreef ‘De Creche’, volgens nabestaanden is het boek onzorgvuldig.
Actrice en auteur Elle van Rijn schreef ‘De Creche’, volgens nabestaanden is het boek onzorgvuldig. Foto Levin den Boer / ANP KIPPA

De historische roman De crèche van actrice en schrijver Elle van Rijn bevat te veel onzorgvuldigheden, stellen zowel uitgeverij Amphora Books als de nabestaanden van de personages die in De crèche voorkomen, bij monde van hun advocaat Menno Jansen. Het is een beetje de discussie zoals die gevoerd wordt rondom The Crown: waar ligt de grens tussen feit en fictie, maar dan in het Nederlandse letterenland.

Wat is het probleem: in Van Rijns roman wordt het verhaal van Betty Oudkerk (1924-2020) verteld. Zij redde, samen met onder anderen Sieny Cohen en Fanny Philips, in 1942-1943 ruim zeshonderd Joodse kinderen uit de Joodsche Crèche in Amsterdam van deportatie. Het probleem is dat er weliswaar bij staat dat het een historische roman is, maar dat in de eerste druk ook werd vermeld dat het hier gaat om het ‘waargebeurde verhaal’.

De nabestaanden herkennen de manier waarop de ‘personages’ zijn neergezet niet, aldus Jansen. En auteurs die onderzoek deden naar de gebeurtenissen in de crèche vinden dat Van Rijn leunt op hun onderzoek voor haar eigen boek, maar daarbij niet de zorgvuldigheid in acht heeft genomen die daarbij hoort.

Verkeerde jaartallen

Het zou gaan om fouten met verkeerde jaartallen, zoals de slag bij Stalingrad die bij Van Rijn enkele maanden eerder plaatsvindt dan daadwerkelijk het geval was en de ‘smokkel’ uit de crèche die in januari 1943 begon, maar bij Van Rijn al in oktober 1942 begint. Daarnaast is er verschil van mening over de bruiloft van het Joodse echtpaar Harry en Sieny in de V&D, terwijl Joden niet in het warenhuis mochten komen. Ook opmerkingen van personages over de oprichting van de Joodse Raad worden verschillend geïnterpreteerd.

Volgens Amphora Books heeft Van Rijn te nadrukkelijk geput uit enkele boeken uit hun fonds die Esther Göbel, Henk Meulenbeld en Esther Shaya over deze geschiedenis schreven. Bert Jan Flim, die promoveerde met Omdat hun hart sprak. Geschiedenis van de georganiseerde hulp aan Joodse kinderen in Nederland 1942-1945, vindt het ongelukkig dat de timetable niet klopt in De crèche en dat Van Rijn Fanny Philips niet noemt, terwijl zij samen met Betty Oudkerk en Sieny Cohen in de crèche werkte en ervoor zorgde dat de kinderen gered werden. Fanny Philips zou zijn samengevoegd met andere personages. „Dat is dichterlijke vrijheid, maar pas dan ook de namen aan”, stelt Flim door de telefoon.

Tweede druk

„Het geheel is precair”, stelt Jansen. „Bij verhalen over de Holocaust moet je correct zijn en niet bezig zijn met het populairder maken van die geschiedenis. Hoewel het hier om fictie gaat, suggereren de opmerking op de cover van de eerste druk en het nawoord dat het om meer dan fictie gaat”, zegt Jansen. Hij hoopt er met uitgeverij Hollands Diep uit te komen voordat er een tweede druk wordt opgelegd, in de veronderstelling dat iedereen wil „dat het verhaal over de crèche zo eerlijk mogelijk wordt verteld”. Vanuit Hollands Diep laat men weten dat de tweede druk er inmiddels al is, en dat daarin de verkeerde jaartallen zijn aangepast en dat de mededeling ‘het waargebeurde verhaal’ is vervangen door ‘naar het verhaal van’.