Een cyberverdedigingsoefening van de NAVO in Tallinn, Estland, op 10 april 2019.

Foto Ints Kalnins/Reuters

Interview

‘Veel basisprincipes van de NAVO zijn hetzelfde als bij het runnen van PostNL’

Herna Verhagen CEO PostNL

Herna Verhagen volgde een spoedcursus NAVO en zit in een commissie die de organisatie moet helpen de politieke cohesie tussen bondgenoten te versterken.

China is een non-issue. Rusland is een partner. Het grootste probleem is Afghanistan. Zo zag de NAVO-wereld er tien jaar geleden uit. Nu is Rusland een tegenstander en is China de nieuwe uitdaging. De problemen in Afghanistan zijn voor het gemak naar de achtergrond geschoven.

Tien jaar is lang in het leven van een defensie-alliantie. Dus is het logisch om elke tien jaar opnieuw na te denken over de toekomst. In 2010 schreef Madeleine Albright, voormalig minister van Buitenlandse Zaken onder president Clinton, de toekomstschets NAVO 2020. Belangrijke adviezen toen: zorg dat het bondgenootschap wereldwijd actief kan blijven en verkoop de NAVO beter aan het publiek. Vorige week publiceerde een commissie onder leiding van onder anderen Thomas de Maizière, voormalig minister van Defensie onder de Duitse bondskanselier Angela Merkel, de toekomstverkenning NAVO 2030. Belangrijkste adviezen nu: let op Rusland, besteed veel aandacht aan China, wapen je tegen terrorisme en waak voor de destructieve kracht van nieuwe technologie.

De Maizière en de zijnen gingen aan het werk nadat de Franse president Emmanuel Macron een diplomatiek rotje had afgestoken door het verbond „hersendood” te verklaren. Macron wond zich erover op dat Turkije onaangekondigd, maar met gedoogsteun van de Amerikaanse president Trump, Noord-Syrië was binnengevallen. De toekomstverkenning kreeg daarmee een politieke lading. De commissie moest adviseren over het versterken van de politieke cohesie tussen bondgenoten en de besluitvorming – altijd heikel in een verband van soevereine staten. „Het ging om de vraag: hoe maak je de NAVO weerbaarder”, zegt Herna Verhagen, ceo van PostNL en lid van de tienkoppige commissie.

Op de vraag hoe een zakenvrouw die bekend is van pakketjes tussen generaals en diplomaten belandt, verwijst ze naar haar cybersecurity-kennis. Daarnaast wilde Nederland graag dat iemand van buiten het defensie-establishment meekeek. (Jeroen van der Veer, ex-Shell, was destijds de rechterhand van Albright).

Om niet als onbeschreven blad aan de start te verschijnen organiseerde Verhagen voor zichzelf een spoedcursus NAVO. Tijdens de virtuele discussies die de commissie voerde met tientallen experts en diplomaten bleek haar ervaring als manager goed van pas te komen. „Veel basisprincipes zijn hetzelfde als de principes die gelden voor het runnen van een bedrijf als PostNL.”

Strategische analyse en organisatieadvies zijn met elkaar verknoopt, stelt Verhagen. De NAVO staat voor nieuwe uitdagingen die haar op onbekend terrein brengen. Maar om oplossingen te vinden voor nieuwe problemen moeten de bondgenoten, intensiever dan nu het geval is, met elkaar in gesprek. „Je moet opnieuw gezamenlijke grond vinden.”

Een belangrijk gespreksonderwerp moet China worden. Ook al noemen jullie China geen vijand. Waarom is China een onderwerp voor de NAVO?

„China is een systemische rivaal, een economische concurrent én een economische partner. We vinden dat de NAVO zich met China moet bezighouden door de cyberdreiging die van China uitgaat. Dat kan van invloed zijn op je economie, maar China kan ook via desinformatie polarisatie in de NAVO aanwakkeren.

„De dreiging voelt indirect en voor veel mensen misschien wel heel ver weg. Maar de impact moet je niet onderschatten. China speelt wel degelijk een andere rol dan tien jaar geleden en dat speelt zich voor een deel in het digitale domein af.”

Jullie adviseren niet dat de NAVO patrouilleschepen moeten sturen naar de Zuid-Chinese Zee.

„Nee, zover gaat het nog niet. Maar het is van belang dat de NAVO mondiaal gaat denken in een tijd van digitalisering. Think global, act local.

Het feit dat intellectueel eigendom gewoon verdwijnt en het gevaar van desinformatie – dat is van groot belang voor je eigen veiligheid. De gelijktijdige economische samenwerking maakt de situatie bijzonder. Je zult dus een heel ander aanpak moeten ontwikkelen voor China dan je gewend bent te hanteren bij een land als Rusland.”

Kan de NAVO zo’n complexe taak aan? Het is simpel als de vijand de vijand is en je weet waar hij is. De Russische krijgsmacht vindt de NAVO wel, maar de Chinese half-vrienden in cyberspace?

„Er is voldoende capaciteit, aandacht en kennis voorhanden. Het vraagt wel veel meer overleg tussen de bondgenoten. Je kunt niet, zoals bij andere dreigingen voortbouwen op wat er al was.

„Hetzelfde geldt voor de EDT, de Emerging and Disruptive Technologies. Ook daar moet je met zijn allen meer over praten. Je moet het eens worden over het dreigingsbeeld en je moet straks veel meer dan vandaag de dag in staat zijn om data te delen. We hebben niet één methode voor het opslaan van data om die data vervolgens makkelijk uit te wisselen. Dat is er in de NAVO niet. Dat vraagt méér. En dat is goed voor je cohesie. De beste manier om aan saamhorigheid te werken is door samen iets te doen.”

Welke data kan de NAVO niet uitwisselen?

„Er komen bijvoorbeeld meer hypersone raketten waardoor je reactietijd heel erg kort wordt. In de toekomst heb je AI nodig om je daartegen te beschermen. AI is in essentie zelflerend vermogen, een systeem dat beter wordt als je het met nieuwe data voedt. Daarom moet je écht samenwerken. Op dat punt kon ik veel toevoegen. Bij PostNL hebben we een druktemeter voor onze winkellocaties. Je kunt op de app zien of het druk is bij het afleverpunt bij jou in de buurt. Dat is ongeveer realtime informatie. Je begint zo’n systeem met weinig informatie, dan krijg je feedback van cliënten en wordt het systeem steeds beter. Dat is op NAVO-niveau in wezen niet anders, al is het uiteraard véél ingewikkelder.”

Lees ook dit interview met de Amerikaanse Europa-expert Dan Baer: ‘Een sterk Europa is goed voor Amerika’

De NAVO moet in crisissituaties leren beslissen binnen 24 uur, adviseert u. En het veto mag je, anders dan nu, alleen gebruiken in vergadering van ministers en niet in de anonimiteit van de ambassadeurs. Maar als Turkije op de solotoer gaat dan doe je daar niets tegen. Het gaat toch gewoon om politieke wil?

„Uiteindelijk gaat het er uiteraard om hoe landen erin staan. Maar je kunt aan cohesie veel doen. Wij adviseren om vaker informeel te spreken. Bepreek de agenda en dreigingen informeel. Door het overleg te ‘formatteren’ kun je problemen eerder op de agenda krijgen en proberen te voorkomen dat een probleem op de laatste minuut bij jou op tafel komt. Ook in een bedrijf gaat samenwerken verder dan alleen kijken naar het big issue van dat moment. Daar moeten ze zich de tijd voor gunnen. Het is één van de belangrijke adviezen.”

Als leek ga je je dan toch afvragen: wat doen ze in dat enorme gebouw in Brussel als ze niet voortdurend met elkaar over dreigingen praten?

„De NAVO als militaire organisatie heeft wel een dreigingsbeeld en weet wat de mogelijkheden zijn. Maar besluiten worden politiek genomen. Dus moet je ervoor zorgen dat men op alle niveaus weet: dát staat ons komende jaren te doen.

„Het overleg tussen de bondgenoten is nu heel sterk agenda-gestuurd. De vraag is: hoe kom je in een ander patroon met elkaar? De basis zit goed in elkaar. Iedereen denkt dat de NAVO essentieel is voor de veiligheid. Veel mensen die we spraken zeiden: als je dit in stand wil houden, moet je meer kijken naar de zachte kanten van samenwerking. We hoorden vaak twee dingen: de NAVO is een hoeksteen, maar we mogen elkaar niet te teveel verrassen.”

Hersendood of niet?

„Nee, zeker niet.”

Lees ook: Overtuigd atlanticus Biden ziet de EU niet als concurrent