Joodse namen keren terug in Duits telefoonalfabet

Duitsland Onder de nazi’s werden alle van oorsprong joodse namen uit het Duitse telefoonalfabet geschrapt. Driekwart eeuw na het eind van de oorlog wordt dit alsnog rechtgezet.

Spiekplaatje voor het Duitse telefoonalfabet, zoals dat in WO II binnen de Wehrmacht werd gebruikt om met namen te spellen.
Spiekplaatje voor het Duitse telefoonalfabet, zoals dat in WO II binnen de Wehrmacht werd gebruikt om met namen te spellen. Foto Alamy

In Duitsland wordt nog altijd nationaal-socialistisch gespeld, luidde vorig jaar de opmerkelijke kop boven een bericht in de Süddeutsche Zeitung. Maar daar gaat nu eindelijk verandering in te komen.

Het artikel ging over het uit 1890 daterende Duitse telefoonalfabet, de zogenoemde Buchstabiertafel, waar de nazi’s in 1934 alle van oorsprong joodse namen uit hebben geschrapt. De D van David werd de D van Dora, Nathan moest plaatsmaken voor Nordpol en Samuel voor Siegfried. Tot op heden is het officiële telefoonalfabet zo gebleven.

Hoeveel mensen het rijtje nog kennen en gebruiken is onduidelijk. Maar de man die in Baden-Württemberg belast is met bestrijding van antisemitisme, Michael Blume, heeft gehoor gevonden voor zijn pleidooi de lijst te herzien.

Het Duitse instituut voor normering zal komend najaar een formeel voorstel doen voor hervorming van de lijst. Na een publiek debat – het instituut gaat ook 75 jaar na de Tweede Wereldoorlog niet over één nacht ijs – kan de nieuwe lijst in de herfst van 2022 van kracht worden.

Beter plaatsnamen

De experts van het instituut pleiten ervoor om alle persoonsnamen vervangen door plaatsnamen – zodat de N aan de telefoon voortaan noch met Nordpol of Nathan gespeld wordt, maar met bijvoorbeeld Nürnberg. Daarmee zou een debat voorkomen worden over de vraag of de diversiteit van de samenleving wel voldoende in de lijst wordt weerspiegeld.

Tot de definitieve lijst geldt, mogen komend jaar - tijdelijk en als symbolisch gebaar - David, Nathan en Samuel terugkomen. Een „mooi signaal”, aldus Michael Blume tegenover kranten van Funke Media, „als dan tegelijk wordt stilgestaan bij het 1.700-jarig bestaan van Joods leven in Duitsland”.

Overigens hebben klinkers met een Umlaut in de Duitse lijst een eigen ‘telefoonnaam’. Zo is er behalve de O van Otto de Ö van Ökonom. De Ü heeft een aparte geschiedenis: van Übel (euvel, kwaad) in de nazitijd, tot Übermut (overmoed) sindsdien, en in het voorstel voor het komende jaar: Überfluss (overvloed).