Reportage

Aanval op ‘ziel van volkstuinen’

Tuinparken Een huurverhoging van wel 400 tot 800 procent dreigt voor volkstuintjes in Amsterdam. Blijven de tuintjes betaalbaar voor de mensen voor wie ze ooit bedoeld waren?

Bestuurslid IJsbrand de Boer van volkstuincomplex Nieuw Vredelust in Amsterdam-Zuidoost, met zijn kinderen Lies en Jan. Het tuinpark dreigt te verdwijnen.
Bestuurslid IJsbrand de Boer van volkstuincomplex Nieuw Vredelust in Amsterdam-Zuidoost, met zijn kinderen Lies en Jan. Het tuinpark dreigt te verdwijnen. Melissa Fenijn

Kijk, dit tuintje is van oom Cock en tante Leny. Die daar is van een imker, die op een Harley-Davidson rijdt. Hier zit een operazangeres met haar gezin, verscholen achter een bamboeplant „die eigenlijk te hoog is”. En even verderop: het tuintje van Jaap. Ieder jaar in april, als het seizoen begint, arriveert hij met twee karren. „In de ene zit huisraad en beddengoed, in de ander veertig tuinkabouters.”

Loop met bestuurslid IJsbrand de Boer door de laantjes van volkstuinpark Nieuw Vredelust in Amsterdam-Zuidoost, en hij kan je bij ieder perceel precies vertellen wie er zit. De tuinders zijn een mix van Amsterdammers uit het arbeidersmilieu, soms al van de vierde generatie, en welvarende dertigers en veertigers, vaak met creatieve beroepen. Een lerares klassieke talen. Een scenarioschrijver. Een psychiater met haar Britse echtgenoot en kinderen. Een bekende actrice.

Dat is wat volkstuinparken zo belangrijk maakt, zegt De Boer. Er heerst een ijzersterk gemeenschapsgevoel, dat zich uit in vele uren vrijwilligerswerk. Je vindt hier mensen van alle klassen, leefstijlen en politieke voorkeuren door elkaar. „De PVV’er en de GroenLinks-stemmer schoffelen gebroederlijk het algemene pad. Waar elders vind je dat?”

De corona-epidemie maakte nog eens duidelijk hoe belangrijk de tuinen met kleine huisjes, waar je van april tot oktober mag slapen, voor de stadsbewoners zijn. De Boer: „In het eerste weekend van de lockdown waren 78 van de 103 tuintjes bezet. Dat was een fenomenaal tafereel.”

Onder de pakweg tienduizend Amsterdamse volkstuinders is grote onrust ontstaan. In het kader van ‘modernisering’ van het volkstuinbeleid wil wethouder Marieke van Doorninck (Ruimtelijke Ordening, GroenLinks) de huur van de ongeveer veertig tuinparken in Amsterdam flink verhogen. Voor de meeste complexen komt dat neer op een huurstijging van zo’n 400 procent – bij sommige kleinere ‘nutstuinen’ (waar je niet mag overnachten) bijna 800 procent. Een huurder met een tuintje van 350 vierkante meter betaalt nu zo’n 170 euro per jaar. Dat kan straks oplopen tot bijna 800 euro – exclusief de honderden euro’s aan andere kosten.

Huren ‘geharmoniseerd’

De verontwaardiging is groot. Hoe kunnen kleinbehuisde Amsterdammers met een krappe beurs, voor wie dit een toevluchtsoord is, straks nog de huur betalen? Een petitie tegen de plannen is in korte tijd al meer dan 20.000 keer ondertekend.

Dit is een aanval op de „ziel van de volkstuinen”, zegt Ralf Grevelink, voorzitter van de Bond van Volkstuinders. Ja, de gemeente heeft voorgesteld dat de rijkere leden van tuinparken via een ‘solidariteitsheffing’ meebetalen aan de huur van de minst draagkrachtigen. „Maar daarmee schuif je de lasten door naar de middeninkomens”, zegt Grevelink. „en creëer je een nieuwe groep voor wie het onbetaalbaar wordt.”

Huurverhoging is onontkoombaar, dat snappen de tuinders ook wel. De meeste parken betalen 0,47 euro huur per vierkante meter – een absurd lage grondprijs voor het peperdure Amsterdam. Maar dat de huren voor alle parken in één klap ‘geharmoniseerd’ worden naar 2,25 euro per vierkante meter, daar voelen de tuinders zich compleet door overvallen.

„Jarenlang zijn de huurcontracten stilzwijgend verlengd”, zegt Grevelink. „Wij vroegen regelmatig: moeten die niet eens worden aangepast? Dan was het antwoord altijd: nee, we moeten eerst nieuw beleid maken. En nu haalt de gemeente in één keer alles terug wat ze al die jaren hebben laten liggen.”

De boosheid onder de tuinders is extra groot omdat de plannen afkomstig zijn van een stadsbestuur waarin GroenLinks de boventoon voert. Die partij zegt toch te staan voor ecologie, saamhorigheid en de minder bedeelden? Geschrokken van alle kritiek heeft wethouder Van Doorninck donderdag voorstellen gedaan om de huurverhoging te verzachten. Zo zou de verhoging niet over twee maar vijf jaar uitgesmeerd kunnen worden, en zouden de tarieven voor nutstuinparken minder omhoog kunnen.

Er is ook nijdigheid over de rol van de Bond voor Volkstuinders, die driekwart van de Amsterdamse complexen vertegenwoordigt en geregeld met het stadsbestuur overlegt. Waarom heeft de koepel zich niet steviger verzet tegen de plannen? „Toen wij aan tafel zaten, zijn er nooit concrete getallen genoemd”, zegt voorzitter Ralf Grevelink. Die kwamen pas later.” Hij vindt het „ontzettend jammer dat het beeld is dat wij hier ja tegen gezegd hebben.”

De huurverhoging maakt deel uit van een ‘uitvoeringsstrategie’ die wethouder Van Doorninck eerder dit jaar presenteerde. Ze wil de tuinparken meer bestaanszekerheid geven door langdurige huurcontracten. Daar staat tegenover dat de parken, die nu ’s avonds en in de winter gesloten zijn voor publiek, toegankelijker moeten worden. De gemeente wil van twintig procent van de parken openbaar gebied maken, waar niet-leden kunnen picknicken of sporten. Ook worden fietspaden en wandelroutes door de complexen aangelegd.

Ook dat vinden veel tuinders een slecht plan. Als het hart van een tuinpark niet meer van de huurders zelf is, zeggen ze, ondermijn je de unieke kracht van de volkstuin: de collectieve verantwoordelijkheid. „Als de gemeente de regie krijgt, is het niet meer vanzelfsprekend dat wij de publieke ruimtes gaan onderhouden”, zegt IJsbrand de Boer van Nieuw Vredelust.

Lees ook over deze Amsterdamse stadsoase: Een hof van en voor designliefhebbers

Huisjes met bouwzeil

Dit tuinencomplex in Zuidoost wacht een veel droever lot dan alleen een huurverhoging: het moet straks helemaal verdwijnen. Op deze plek, ingeklemd tussen de Johan Cruijff Arena, station Duivendrecht en de A2, zullen op termijn 4.500 woningen verrijzen. Als eigenaar van de grond heeft de gemeente Amsterdam, na jarenlang getouwtrek, buurgemeente Ouder-Amstel toestemming gegeven een nieuwe wijk te bouwen. Voor de 103 tuinders op Nieuw Vredelust, en nog zo’n zestig op het naastgelegen tuincomplex, betekent dat: wegwezen.

Voor IJsbrand de Boer is die gedachte onverteerbaar. Zestig jaar noeste arbeid, familieherinneringen en sociale cohesie moeten straks wijken voor bulldozers en betonmolens. Ze kunnen straks terecht op andere tuinparken, misschien met voorrang, maar die perceeltjes zullen bijna de helft kleiner zijn. Wat hou je dan nog over voor de tuin, naast je huisje en je schuurtje?

Veel tuinders hebben het gevoel dat Nieuw Vredelust door de gemeente en de Bond van Volkstuinders is geofferd, zegt De Boer. En dat terwijl het volgens hem helemaal niet nodig is om zijn complex vol te bouwen met woningen. „Volgens de plannen komt een paar honderd meter verderop een stadspark. Waarom kunnen wij niet die functie krijgen?”

Het ergste, zegt De Boer, is de onzekerheid. Er gaan waarschijnlijk nog jaren van besluitvorming en juridische procedures overheen voordat de bulldozers arriveren. „Je ziet steeds meer huisjes met een bouwzeil. De tuinders denken: waarom zou ik nog in onderhoud investeren als we straks weg moeten?” Hij wijst naar een van de laantjes. „Over tien jaar zijn alle huisjes hier verpauperd, en staat hier nog steeds geen woonwijk.”