Sem: „Niets kan de schade ongedaan maken.” Vanwege zijn privacy en online vindbaarheid wil hij liever niet met zijn achternaam in de krant.

Foto Tessa Posthuma de Boer

Interview

‘Toen de staat excuses maakte, voelde ik eindelijk erkenning’

Sem | transgender Sem (29) is blij met de excuses van het kabinet voor de wet die bepaalde dat transgenders verplicht een fysieke transitie en sterilisatie moesten ondergaan. „De ministers luisterden oprecht.” 

‘Ik heb ooit een aflevering van Klokhuis gezien over hoe een depressie werkt. Ze lieten het zien aan de hand van geluidjes: je had een geluidje voor blijheid, voor angst, voor boosheid en verdriet. Als je een depressie hebt, staan alle negatieve geluiden de hele tijd vol aan. Het blijdschap-geluid hoor je niet meer, dat komt er niet meer bovenuit. Dat gevoel had ik. Alles in mijn hoofd draaide. Ik wist niet meer wat ik moest voelen, wat ik moest denken.

„In november 2013 ben ik gesteriliseerd. Tegelijk met mijn borsten werd mijn baarmoeder verwijderd. Ik had de operaties gecombineerd zodat ik niet twee keer een herstelperiode zou hebben. Ik zat nog op school en had het zo geregeld dat het in de stageperiode zou vallen. Om niets te missen, heb ik dat jaar tijdens andere stages extra veel uren gewerkt.

„Ik wist niet dat het verplicht was je te laten steriliseren toen ik begon met mijn transitie. Ik zou bijna mijn rijbewijs gaan halen, en ik wilde heel graag dat mijn eigen naam en mijn eigen geslacht daarop zouden staan. Op het gemeentehuis vroeg ik of ik die kon laten wijzigen. Nee, zeiden ze. Daarvoor moet je eerst het hele traject hebben doorlopen.

„Toen ik bijkwam uit de operatie had ik last van mijn buik. Het deed echt heel veel pijn. Na twee dagen werd het gelukkig minder. Naar de borstoperatie had ik ontzettend uitgekeken. Voor mij was het belangrijk dat mijn borsten eraf gingen – dat geldt denk ik voor veel transmannen. Ik weet nog dat ik wakker werd en dacht: já, nu klopt het, nu ben ik eindelijk mens. Mijn baarmoeder en eierstokken had ik toen liever laten zitten. Ze zaten toch niet in de weg, bovendien zijn er behoorlijk wat risico’s bij zo’n operatie. Natuurlijk wist ik dat ik na de sterilisatie nooit meer kinderen zou kunnen krijgen. Maar ik was begin 20 en daar nog niet zo mee bezig. En niemand heeft me ernaar gevraagd.

Lees ook, uit 2014: De nieuwe Transgenderwet: van M naar V is vanaf vandaag zo geregeld

„Ik heb er niet te lang bij stil willen staan, want ik had toch geen keuze. Als ik de operatie niet had gedaan, zou er ‘vrouw’ op mijn diploma hebben gestaan, en zou ik me steeds moeten verantwoorden bij het solliciteren.

„Je loopt tegen veel dingen aan als je geslacht niet overeenkomt met je papieren. Als ik DUO belde met een vraag over mijn studiefinanciering, kreeg ik bijvoorbeeld geen inzage in mijn gegevens. Dan was het: ‘Je belt voor een vrouw, maar volgens mij heb ik een man aan de lijn.’ Ik moest mijn ID-kaart maar veranderen, zeiden ze. Soms liet ik een vriendin bellen en bleef ik er zelf naast zitten. Dan hielpen ze me wel.

„Ook in het ov waren er nare situaties. Voor mijn opleiding reisde ik iedere ochtend in totaal drie kwartier met de bus en een half uur met de trein. Vooral in de spits was het vaak raak. Dan zag ik ze aankomen en begon mijn hart al te bonzen. De conducteur keek eerst naar mijn kaartje en vervolgens naar mij. ‘Er staat hier een V, volgens mij ben jij geen V’, kreeg ik te horen. Dan moest ik in een volle coupé gaan uitleggen hoe het zat. Heel vernederend. En dat gebeurde niet één keer, maar jarenlang. Ik ben ook weleens uit de bus gezet omdat ze vonden dat ik zwartreed. Ik moest blij zijn dat ik geen boete kreeg.

„Ik was nog aan het herstellen van mijn operatie toen ik begin 2014 hoorde dat de wet zou wijzigen. In eerste instantie was ik opgelucht: tot die tijd was er naast verplichte sterilisatie ook een rechtszaak nodig voor het wijzigen van je geslachtsregistratie en tegen die rechtszaak zag ik erg op. Nu hoefde ik alleen een brief bij het ziekenhuis te halen. Pas later kwam de klap. Toen besefte ik dat als ik nog een paar maanden gewacht had, ze mijn baarmoeder niet hadden hoeven verwijderen.De wetswijziging betekende ook dat het nu mogelijk was je ei- of zaadcellen te laten invriezen. Dat mocht eerder niet.

„Heel lang heb ik het gevoel gehad dat ik door mijn trans-zijn minder waard ben. De overheid bevestigde dat nog eens extra: je bent zo’n gek dat je je niet mag voortplanten, mensen zoals jij mogen er in feite niet zijn. Dat gevoel heeft gemaakt dat ik steeds depressiever werd. Ik heb flink wat tijd nodig gehad om weer een beetje tot mezelf te komen. Nu gaat het gelukkig beter. Sinds kort doe ik weer vrijwilligerswerk.

Lees ook: Minister: eenvoudiger ander geslacht op paspoort transgender

„De afgelopen maanden ben ik samen met een aantal anderen twee keer uitgenodigd om mijn verhaal te vertellen aan de landsadvocaat en verschillende ministers. Ze luisterden oprecht en toonden begrip. Toen de staat maandag officieel excuses maakte, voelde ik eindelijk erkenning. Niets kan de schade ongedaan maken. Ik zal dit mijn hele leven met me meedragen. Maar het is belangrijk dat nu aan het licht komt welk leed de Transgenderwet heeft veroorzaakt. Veel mensen, merk ik, weten niet hoe het zit. Ik hoop dat dit signaal ook landen bereikt waar transgender personen nog niet als volwaardig worden gezien.”

„Uiteindelijk heb ik in 2017 een geslachtsveranderende operatie gehad, toen ik daar volledig achter stond en mentaal aan toe was. Ik ben super dankbaar dat ik het hele proces heb kunnen doorlopen. Dat ik nu de man mag zijn die ik ben. Tegelijkertijd zijn transgenders in Nederland lang weggezet als tweederangsburgers en zijn er veel mensen die daarmee worstelen. Door mijn stem te laten horen hoop ik dat ze weten dat ze niet alleen zijn. Hopelijk kan ik iets bijdragen, ook voor degenen die in transitie zijn. Gelukkig hebben zij nu een echte vrije keuze.”