Januari 2020 (detail).

Foto Lara Verheijden

Interview

Vagina op de pont: het huis-tuin-en-keukennaakt van Lara Verheijden

Naaktkalender Lara Verheijden maakt naaktkalenders met mensen in alledaagse situaties, een soort huis-tuin-en-keukennaakt. „Het model ziet er stoer uit, ze draagt uit: je mag op mij geilen. Daarom is de foto sterk.”

Wat zou er gebeuren als er op de pont naar Amsterdam-Noord opeens een giraf stond? Gewoon tussen de mensen en de fietsen en de brommers. Een giraf, zijn lange nek nog langer dan de A’dam toren, zijn vlekken een kleurige variant op de witte puzzelbekleding van het Filmmuseum.

En dat dan niemand raar op zou kijken. Dat je je afvraagt: ben ik nou de enige die hem ziet. Ben ik de enige die dit gek vindt?

Lara Verheijden fotografeerde in 2019 een meisje op de pont naar Amsterdam Noord. Een meisje op een fiets, zowat het gewoonste wat je op de pont kunt tegenkomen. Zand aan zee. Tandpasta op een tandenborstel.

Maar het meisje heeft geen onderbroek aan. Haar rokje is opgeschort en boven het zadel is schaamhaar te zien, schaamlippen, roze vlees koddig rustend op het leer. Een vagina op de pont; het is net zo gek als een giraf, ook al gaan er dagelijks duizenden vagina’s over het IJ heen en weer. We zien ze alleen niet; ze zijn verstopt onder stof omdat we hier nu eenmaal afgesproken hebben dat vagina’s onzichtbaar zijn, net als penissen, billen en borsten. Op de aanwezigheid van vagina’s mag zelfs geen toespeling te zien zijn; kamelenteen, stel je voor. Dan nog liever een giraf.

Januari 2021 Foto Lara Verheijden

„Sommige mensen kijken eerst naar haar gezicht”, zegt Lara Verheijden over deze foto. „Sofie heeft een heel sterke uitstraling. Anderen kijken direct naar beneden. Ik vind dat ze de foto draagt met haar blik. Ze is geen lijdend voorwerp. Ze ziet er stoer uit, ze draagt uit: je mag op mij geilen. Dat zie je. Daarom is de foto sterk.”

Lara Verheijden maakt sinds 2018 De Amsterdamse Naaktkalender. De kalender voor 2021, nu uit, is de derde. Het meisje op de pont is van december 2020. De kalenders zijn gevuld met doorgaans bedekte huid op herkenbare plaatsen: borsten in een wei in Waterland en in een trein bij het Muiderpoortstation, een penis op een dakterras vlakbij de Sonesta koepel, en een in een lek bootje op de Groenburgwal; billen en schaamhaar in Schiller op het Rembrandtplein; borsten tegen een boomstam in het Vondelpark, op een in de gracht gewaaide boom op de Kloveniersburgwal, en profil in het Westerpark. Op de achterkant van elke kalender zit een kaart met alle locaties.

De meeste zijn buiten, april 2021 werd genomen in het huis van Paul van Esch, de art consultant die Verheijdens foto’s in oktober exposeerde. Niet voor iedereen heette die tentoonstelling. Wanneer is naakt wel voor iedereen? Het lijkt soms alsof er maar twee soorten naakt zichtbaar zijn, het geïdealiseerde, koele naakt van reeds de Grieken en Romeinen waar je het werk van een fotograaf als Robert Mapplethorpe als uitloper van kunt zien. De tweede soort is porno.

Zeldzaam is het werk dat zich niet ergens op de lijn tussen deze twee uitersten bevindt. Dat ernaast staat. Ik moet denken aan het werk van Wolfgang Tillmans, aan zijn meesterlijke foto van een vliegtuigmaaltijd waar hij zijn eigen penis bij heeft gelegd. Humor en naakt; helemaal zeldzaam. Een dickpic die niet schoffeert maar ontwapent.

Februari 2021 Foto Lara Verheijden

Ook de foto’s van Lara Verheijden bevinden zich niet op de lijn. Het is een soort huis-tuin-en-keukennaakt, waarop ook baby’s voorkomen, want ja, een vader is wel eens naakt als hij zijn baby oppakt en je kunt je voorstellen dat de moeder dat vertederend vindt en de baby in haar wieg wordt gelegd en de vader en moeder aan het vrijen slaan en dat ik dit vast niet moet opschrijven want een zin waarin seks en baby’s allebei voorkomen dat moet wel kinderporno zijn. Zucht. Bah. Helaas.

Verleiding

Voor Verheijden gaan de grenzen niet alleen over fatsoen maar ook over kunst. Over schoonheid zelfs. Vandaar een kalender. Vandaar een kalender met vrouwen en mannen die doorgaans niet op zulke kalenders te zien zijn. Vandaar. Gewoon.

„Ik hou van verleiding en spanning en schoonheid”, zegt ze in haar flat in Amsterdam-Noord. „Naaktfoto’s hebben al die dingen in zich. Ik vind de foto’s in bijvoorbeeld de Playboy zelf niet spannend. Voor mij is het opwindender als het iets echts heeft.”

Ik laat mijn modellen sommen uitrekenen, dan vergeten ze een houding aan te nemen.

Maar hoe maak je iets echt? Verheijden blijkt vaak op ‘modellenvakantie’ te gaan. „Ik huurde bijvoorbeeld een huis in Tsjechië en dan vroeg ik mensen die ik graag wilde fotograferen om mee te gaan. Dan kom je in een grijs gebied tussen het echte en het geregisseerde leven.”

Ervaring met naaktzijn deed ze op tijdens vakanties bij de Rainbow Gathering, sinds de jaren zeventig bestaande samenkomsten van mensen in verafgelegen natuur. Nu gaat ze niet meer. „Die oude hippies kunnen behoorlijk rigide zijn. En niemand neemt verantwoordelijkheid, wijst er bijvoorbeeld op dat het geen goed idee is om vlak naast de keuken te gaan poepen.”

Het idee om haar foto’s onder te brengen in een kalender kreeg ze toen haar neefje haar vroeg een kalender te maken voor zijn rugbyteam. „Dat ging uiteindelijk niet door, maar de vorm van een kalender bleef hangen. Maar dan all the way. Het haalt de foto’s uit de kunstsfeer, je kunt ze op de wc hangen. En dat geeft weer extra spanning.”

Aanstoot geven de foto’s niet vaak, ook al was er in november een klein relletje toen een van de kalenderfoto’s voor het raam hing in de Van Eeghenstraat. De bewoonster van het huis kreeg een appje van haar huisbaas dat mensen erover hadden geklaagd. Ze draaide de foto om, schreef op de achterkant dat hij niet getoond werd en kreeg toen juist veel bezoek. „Mensen zijn soms bang dat iemand anders het erg gaat vinden. Maar ze zeggen zelf nooit dat ze het erg vinden”, vat Verheijden de reacties op de kalender samen.

Op de kalenders staan vooral jonge mensen. „Ja, jeugd is mooi. Maar niet alle jonge mensen zijn mooi. Binnen elk hokje dat je kunt verzinnen heb je mooie en minder mooie mensen. Ik heb bijvoorbeeld een hazenlip gehad en ik vind mezelf mooi. Maar niet alle mensen met een hazenlip vind ik mooi. Er is een hiërarchie in schoonheid. Schoonheid zie ik als een pluspunt dat je kunt inzetten, net als intelligentie. Als je het hebt kun je meer gedaan krijgen, maar er is ook jaloezie.”

Op de kalender van 2020 staat een meisje met twee ongelijke borsten, een grote en een kleine. „Haar staat dat goed, maar ik ben niet per se op zoek naar afwijkingen.” Verheijden zoekt haar modellen niet altijd zelf uit, of tenminste niet helemaal. Voor haar kalenders plaatst ze een casting call op Instagram. „Met naaktfotografie is het belangrijk dat mensen het echt zelf willen en het leuk vinden. Ik vind het niet fijn om ze over te halen, want dan voel ik me tijdens de shoot bezwaard. Dan wil ik me juist vrij voelen. Als mensen zichzelf aanmelden is dat veel prettiger werken. Dan weet ik dat ze het durven en kunnen en willen.” Is #metoo mede aanleiding om het zo aan te pakken? „Een beetje. Ik werk alleen met mensen die hier zelf voor kiezen.”

Niet poseren

Uit de aanmeldingen zoekt Verheijden vervolgens haar modellen uit. „De casting is meer dan de helft van de foto. Sommigen zien het poseren als een soort overwinning. Maar dan werkt het niet. Het gaat om de artistieke waarde. Ik wil een beeld creëren dat ik mooi vind. Dat hoeft niet samen te vallen met hoe mensen zichzelf zien. Ik bepaal.”

En dan mogen de modellen ook nog eens niet echt poseren. „Als gecultiveerd gedrag wordt gestript dan begint het spannend te worden. De meeste mensen maken hun ogen groot en tuiten hun lippen, maar daar moeten we aan voorbij. Net als aan mascara en rode lippen, dat staat veel mensen helemaal niet. Mijn shoots, die ik altijd samen doe met stilist Mark Stadman, duren vaak erg lang, pas als mensen moe worden lukt het ze om niet te poseren. Of ik laat ze sommen uitrekenen, dan vergeten ze een houding aan te nemen.”

December 2020 Foto Lara Verheijden

Verheijden is vol van februari 2021. Daarop poseert een meisje in een wei. Achter haar zijn nog net twee koeien te zien. De jonge vrouw knielt. Haar borsten en haar buik zijn te zien tussen een zwart T-shirt en een spijkerbroek, haar tepels samengetrokken van de kou. Op haar kin zijn sporen te zien van een witte vloeistof. Is het melk? Sperma? „Dat meisje ziet er voor mij heel Hollands uit, heel vruchtbaar. Zo stel ik me voor dat een vrouw eruitziet die koeien gaat melken. Zulke clichés zet ik dan naar mijn hand.”

Het idee voor de kalender is niet aan Amsterdam of Nederland gebonden. Voor 2021 maakte ze ook een Berlijnse kalender. Op de oproep reageerden nog meer mensen dan voor de Amsterdamse versies. Verheijden kijkt alweer verder. „Ik wil graag een kalender maken in Los Angeles, in Tokio, in Seoul.”

Misschien vormen alle kalenderfoto’s samen het antwoord op wat volgens Verheijden schoonheid is. Haar definitie valt niet samen met de gebruikelijke maar wijkt er ook niet te ver van af. Het luistert nauw. Het is niet onder woorden te brengen. Gewoon en ongewoon. Giraffen op het IJ.

De Kalenders zijn te koop via thenudecalendarproject.com en bij Athenaeum op het Spui, Amsterdam.