Rotstekeningen in het Amazonewoud

Archeologie Op rotswanden in Colombia lijken typische ijstijddieren te zijn afgebeeld. Maar op die identificatie is kritiek, net als op de datering.

Rotstekeningen uit Colombia, bij Cerro Azul, met mogelijke ijstijddieren.
Rotstekeningen uit Colombia, bij Cerro Azul, met mogelijke ijstijddieren. Foto’s Morcote-Riós e.a/Quarternary International

In La Serranía La Lindosa, een afgelegen deel van het Amazonewoud in Colombia, zijn bijzondere rotstekeningen gevonden die afgelopen zondag door de Britse krant The Observer zelfs „de Sixtijnse Kapel van de prehistorie” werden genoemd. Door de (inmiddels beëindigde) burgeroorlog in Colombia is het gebied, dat beheerst werd door FARC-rebellen, nooit eerder onderzocht. De vele duizenden tekeningen zouden volgens de onderzoekers een leeftijd hebben van zo’n 12.500 jaar en zijn gemaakt door de eerste indiaanse bewoners van het gebied. Op de tekeningen zouden typische ijstijddieren zijn afgebeeld zoals paarden met een grote kop. Dat zou betekenen dat het gebied toen niet een woud maar een soort grasvlakte moet zijn geweest.

De aanleiding voor het Observer-bericht is een documentaire over de tekeningen van de Britse tv-zender Channel 4 die op 5 december wordt uitgezonden. Maar al in april publiceerden de betrokken onderzoekers, onder leiding van Gaspar Morcote-Ríos (Universidad Nacional de Colombia, Bogota), in Quaternary International een voorlopig overzicht van hun onderzoek in het 20 km2 grote gebied in Centraal-Colombia.

Reuzenlama?
Paard?
Mogelijke ijstijddieren.
Foto’s Morcote-Riós e.a/Quarternary International

De claim voor zulke oude tekeningen in Zuid-Amerika is niet absurd, want al in 1996 werden door de antropoloog Anna C. Roosevelt (University of Illinois, Chicago) samen met andere onderzoekers rotstekeningen ontdekt in de Noord-Braziliaanse Pedra Pintada, ruim 11.000 jaar oud. De eerste bewoners van beide Amerika’s trokken vanuit Azië waarschijnlijk al 20.000 à 15.000 jaar geleden over de droogliggende Beringstraat het continent binnen. In het zuidelijke puntje van Chili zijn in Monte Verde sporen van menselijke bewoning gevonden die zelfs 18.000 à 14.000 jaar oud zijn. Regelmatig zijn er claims van nog veel oudere vondsten.

Piranha’s en zwarte pacu’s

In Quaternary International beschrijven Morcote-Ríos en zijn collega’s vooral de archeologische vondsten in rotsoverhang (‘rock shelter’) Cerro Azul, waar ze veel kleine klingen aantroffen, palmpitten, resten van vissen (o.a. piranha’s en zwarte pacu’s) en prooidieren als gordeldieren en capibara’s. Op de rotstekeningen op een nabije rotswand, alle in rood oker, menen de onderzoekers uitgestorven grote dieren te herkennen: een reuzeluiaard, een soort mammoet, paarden, kameelachtigen en zelfs een reuzenlama (Macrauchenia). In de rotsoverhang zijn C14-dateringen gedaan, in de oudste archeologische lagen variërend tussen een ouderdom van 20.000 en 7.000 jaar. Twee daarvan lijken de onderzoekers voorlopig het waarschijnlijkst: circa 12.000 jaar oud. Omdat in de overhang ook een stuk oker is gevonden vermoeden ze dat de rotstekeningen even oud zullen zijn.

Paard?
Kameelachtige?
Mogelijke ijstijddieren.
Foto’s Morcote-Riós e.a/Quarternary International

Vanuit Chicago reageert Anna Roosevelt per e-mail positief op de vondsten in Cerro Azul, maar ze is behoorlijk kritisch op de datering en op de voorlopige analyse van de rotstekeningen. „Die sporen van prooidieren in Cerro Azul lijken erg op wat wij vonden in de grot van de beschilderde rots (Pedra Pintada): kleine dieren en veel vis. Het is wel duidelijk dat er in de Amazone nog steeds geen jagers op groot wild zijn gevonden!” En evenmin de savannes waar die grote ijstijddieren zouden moeten leven, „want in Cerro Azul vinden ze vooral palmresten en heel weinig grasresten, net als wij trouwens in de Pedra Pintada”.

Maar dan die C14-datering! „In feite verwerpen de onderzoekers de meeste C14-dateringen terwijl die allemaal in dezelfde laag zitten. Heel vreemd”, zegt Roosevelt. „Normaal neem je natuurlijk de meerderheid van de dateringen.” Voor een echte datering zullen we nog wel even moeten wachten, aldus de antropoloog. „Ze gooien ook alle duizenden werktuigen en dierenresten bij elkaar, maar als je goed kijkt zitten er in de oudste lagen maar een paar honderd. Dat vind ik misleidend. En waarom zou dat stukje oker eigenlijk iets te maken hebben met die tekeningen? Uit welke laag komt dat dan weer? Dat zeggen ze ook niet. Ze hebben niet eens onderzocht of het dezelfde samenstelling heeft als de oker van de tekeningen.” Roosevelt merkt fijntjes op dat zij dat indertijd in Monte Alegre, waar de Pedra Pintada ligt, allemaal wél hebben gedaan.

Mammoetachtige?
Reuzenluiaard?
Mogelijke ijstijddieren.
Foto’s Morcote-Riós e.a/Quarternary International

En de analyse van de tekeningen? Roosevelt is niet overtuigd. „Ze hebben niet goed gekeken vind ik. Een van de paarden heeft een gewei, zo lijkt het. Een ander heeft geen hoeven. En die mammoet kan net zo goed een tapir zijn, met dat kleine slurfje. En die reuzenluiaard loopt met uitgestrekte tenen! Dat konden ze helemaal niet, ik denk dat het een capibara is.”

Correctie (2 december 2020): de uitzending van de documentaire over de rotstekeningen in Colombia is zaterdag 5 december op de Britse zender Channel 4 (en niet op Channel 5, zoals aanvankelijk per abuis werd vermeld)