Opinie

Het huidige omroepbestel vertegenwoordigt niemand meer

Publieke omroep Maar liefst negentien aspirant omroepen hebben zich gemeld dit jaar. De oude omroepen zijn blijkbaar niet divers genoeg. Tijd voor verandering, schrijft
Illustratie Hajo

Langzamerhand zijn we eraan gewend geraakt. Gewend aan de routine van het huisarrest waar jammer genoeg steeds minder mensen zich aan lijken te houden en al handenwassend op anderhalve meter afstand, wordt ons beeld van wat er buiten onze bubbel gebeurt, steeds meer bepaald door de media. En dan met name door televisie, met nog wel toegestane, maar niet altijd genode, gasten bij ons thuis. Zoals Op1, het dagelijks venster van onze publieke omroep op de wereld. Gepresenteerd door „herkauwende koeien” zoals Theodor Holman schreef in Het Parool, en met steeds dezelfde gasten.

Maar wat doet onze publieke omroep met deze kritiek? Niets. Wie bepaalt wat voor programma’s gemaakt worden door deze omroepen? Simpelweg de leden van de bestaande omroepen. En kunnen er dan geen nieuwe omroepen bij komen? Ja, sinds de jaren zestig kan dat eens in de vijf jaar. Zoals bijvoorbeeld BNN en Max deden.

Belangrijk daarbij is te weten dat de politiek niet tevreden is met de publieke omroep: volgens een recent wetsvoorstel zouden de maatschappelijke worteling en pluriformiteit van de landelijke publieke omroep onvoldoende zijn en versterkt moeten worden.

Interessant genoeg hebben zich dit jaar negentien nieuwe omroepen gemeld. Daarvan zijn er dertien overgebleven, wat onder andere is veroorzaakt doordat het moeilijk campagnevoeren is in coronatijd. Maar het blijft een recordaantal.

En wat zegt dat over de pluriformiteit van onze publieke omroep? Gek genoeg lees of zie je er weinig over. Stel je voor dat er bij de verkiezingen dertien nieuwe politieke partijen zouden worden opgericht, hoeveel aandacht zou dat krijgen?

Slager keurt eigen vlees

De wetgever wil dus meer pluriformiteit en betere maatschappelijke worteling – aan die twee eisen moet elke nieuwe omroep zien te voldoen. Ofwel: elke nieuwe omroep helpt dit wetsvoorstel te realiseren. De politiek zou in beginsel alle nieuwe omroepen moeten verwelkomen.

Maar helaas heeft de wetgever er in deze nieuwe wet ook voor gezorgd dat bestaande A-omroepen nog maar 100.000 leden nodig hebben. De reden is dat het in de praktijk, ondanks de vele gratis wervingsspotjes, voor hen momenteel vrijwel onmogelijk blijkt om nog leden te werven. Dat is een trend. Politieke partijen verliezen leden en veel kranten en tijdschriften verliezen abonnees. We voelen ons niet meer senang als we ons binden. Nieuwe omroepen moeten ondanks deze coronatijd nog steeds 50.000 leden werven om in aanmerking te komen en dan krijgen ze, in tegenstelling tot de A-omroepen, maar 2 uur tv-zendtijd en 8 uur radiozendtijd per week.

Lees ook: Voor iedere groep een eigen omroep. Dit zijn de kandidaten

Als dat krom is, wordt het nog krommer. Het aantal leden, de pluriformiteit en maatschappelijke worteling zijn niet genoeg. De minister beslist pas na advies van het Commissariaat voor de Media, de Raad voor Cultuur en jawel, van de NPO, die bestaat uit alle bestaande omroepen. Dat is de slager die zijn eigen vlees keurt. En het is een slager die ook nog eens geen aandacht besteedt aan die nieuwe omroepen. En ook niet aan de reden waarom zich zoveel nieuwe omroepen aanmelden, dat wil zeggen, aan de pluriformiteit en de maatschappelijke worteling die de wetgever wil. Is dat eigenbelang (elke nieuwe omroep betekent tenslotte minder werk) of luie journalistiek? Of bewijst het simpelweg de noodzaak van nieuwe omroepen, omdat de bestaande omroepen blind zijn voor andere onderwerpen, andere programma’s, andere gasten en andere presentatoren?

Het nieuwe Nederland

Wonder boven wonder besteedde Op1 vorige week aandacht aan vier nieuwe omroepen. In welgeteld 22 minuten mochten zij zichzelf presenteren. Geen diepgaande gesprekken, geen enkele opmerking over de negen andere, niet aanwezige, omroepen. Geen vraag waarom het er zoveel zijn en wat dit zegt over het aanbod van de huidige omroep. Of hoe het komt dat hun eigen omroepen zoveel moeite hebben om hun leden te behouden. En ook kwam niet aan de orde waarom de bestaande omroepen blijkbaar volgens de wet niet pluriform genoeg zijn noch voldoende in de maatschappij geworteld.

Het beeld van Nederland dat opdoemt uit de huidige programma’s op de NPO, komt niet meer overeen met het Nederland van nu. En dan heb ik het niet alleen over kleur, het gaat ook over leeftijd, geschiedenis en cultuur. Over de kracht die diversiteit en pluriformiteit bieden. Sommigen vinden dat het mag blijven zoals het nu is, maar ondertussen vervreemdt de publieke omroep zich van de maatschappij en herkennen steeds minder mensen zich erin en wenden zich af.

Lees ook: Publieke omroepen hebben miljoen minder leden

Wie dit ook vindt doet er goed aan nog vóór 31 december 2020 lid te worden van minimaal drie van de nieuwe omroepen. Want een nieuwe omroep krijgt immers te weinig zendtijd om zelfstandig de gewenste pluriformiteit te kunnen bieden. Voor echte verandering heb je er minimaal 3 nodig. Maar lid worden van alle 13 mag ook. Ik som ze even op: Omroep X, U-Icon, Omroep Bersama, Omroep PAC, Omroep Groen, Code Rood, Omroep Zwart, Ongehoord Nederland, Islam Omroep, Omroep EVNS, M24, Vereniging Moslim Media, Stamppot.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.