Gepasseerde kandidaat wil uitleg van minister Grapperhaus

Euthanasie Minister Grapperhaus (CDA) blokkeerde de benoeming van een lid in een euthanasiecommissie. Een scheidslijn tussen de christelijke en niet-christelijke partijen in de coalitie wordt weer zichtbaar.

Minister Grapperhaus (Veiligheid en Justitie, CDA) dinsdag tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer.
Minister Grapperhaus (Veiligheid en Justitie, CDA) dinsdag tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer. Foto Sem van der Wal

Minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) heeft de benoeming van Miriam de Bontridder bij een regionale toetsingscommissie euthanasie tegengehouden. Het is voor het eerst in twintig jaar tijd dat een minister dat doet.

Grapperhaus wilde dinsdag in de Tweede Kamer niet zeggen waarom hij de benoeming van De Bontridder persoonlijk heeft tegengehouden, na een bericht in de Volkskrant dat hij had geweigerd haar voordracht door de sollicitatiecommissie te bekrachtigen.

De Bontridder was tot 2019 bestuurslid van stichting de Einder, die mensen bijstaat bij hun zelfverkozen levenseinde. Ze is ook plaatsvervangend raadsheer bij het gerechtshof in Amsterdam.

De Bontridder zelf wil met de minister in gesprek, zegt ze tegen NRC. Het is haar „onduidelijk wat de onderbouwing van de minister is geweest”.

Kamerlid Pia Dijkstra van coalitiegenoot D66 had Grapperhaus in het wekelijkse vragenuur naar de Tweede Kamer geroepen voor toelichting. Die kon Grapperhaus naar eigen zeggen niet geven. Hij kon alleen zeggen dat het ging „om een optelsom van specifieke deskundigheid, geschiktheid in gevallen en de abstracte criteria die in het algemeen zouden moeten gelden.”

Euthanasie beoordelen

Nederland telt vijf regionale toetsingscommissies die beoordelen of artsen die euthanasie of hulp bij zelfdoding verleenden zich aan de regels houden. In iedere commissie zitten een arts, een ethicus en een jurist, die ook voorzitter is. De benoeming van de leden is normaliter een formaliteit. De sollicitatiecommissie zocht dit keer voor meerdere commissies naar vier juristen, vier ethici en drie artsen. De benoeming van tien kandidaten werd wel bekrachtigd. De elfde, De Bontridder, werd tegengehouden.

Tot verbazing van de coördinerend voorzitter van de euthanasiecommissies, Jacob Kohnstamm. Hij noemt haar „een uitstekende juriste die de materie door en door kent”. Kohnstamm: „Wij dachten dat ze een aanwinst was.” Grapperhaus beloofde in de Tweede Kamer om Kohnstamm voor het eind van de week een „vertrouwelijke brief’’ met nadere toelichting op zijn besluit te geven. Kohnstamm zou vervolgens De Bontridder van de overwegingen op de hoogte moeten stellen.

Hoe die ook luiden, zegt De Bontridder tegen NRC, zij wil „uitleg” van de minister. „Ik wil horen waarom hij weigert de voordracht van de sollicitatiecommissie te honoreren.” Meer commentaar wil ze niet geven. „Ik ben verbonden aan een gerechtshof, daar tracht men zoveel mogelijk uit de publiciteit te blijven. Dat zal ik ook na een eventueel gesprek met de minister doen.”

Lees ook: Wilsverklaring krijgt meer gewicht bij euthanasie

Het recht om te sterven

Dinsdag viel ook op aan de antwoorden van Grapperhaus dat hij meermaals benadrukte dat het ging om een „gezamenlijke beslissing” van hem en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Hugo de Jonge. Zijn ministerie wilde niet op inhoudelijke vragen van NRC reageren „vanwege de privacy van de betrokkene”. Waar die beslissing op gebaseerd is blijft dus in het midden.

Dat geldt ook voor de vraag of het heeft meegespeeld dat De Bontridder zich meermaals heeft uitgelaten over het recht om te sterven. In mei was ze co-auteur van een opiniestuk in NRC, waarin ze betoogde dat de levenswens van diep dementerende ouderen niet richtinggevend moet zijn voor een arts bij een verzoek tot euthanasie. „Het komt vaak voor dat iemand die zijn verstandelijke vermogens heeft verloren nadat hij schriftelijk een euthanasieverzoek heeft gedaan, uitlatingen doet die de ene keer op een levenswens en de andere keer op een doodswens lijken.”

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie spraken in 2017 af om zich terughoudend op te stellen als het gaat om medisch-ethische thema’s als abortus, euthanasie en embryoselectie. Dat was om problemen te voorkomen in de coalitie met de ChristenUnie, die uit religieuze overwegingen zeer terughoudend is op deze thema’s, en het progressieve D66.

In de wandelgangen werd dinsdag gezegd dat de ChristenUnie invloed moet hebben uitgeoefend op de blokkade door Grapperhaus. Maar uit die partij klinkt van verschillende kanten: wij wisten hier niet van en hebben ons nergens mee bemoeid.

De waterscheiding in de coalitie was in het vragenuur dinsdag duidelijk te zien. VVD-Kamerlid Ockje Tellegen noemde de antwoorden van Grapperhaus, of het gebrek daaraan, „frustrerend”. Zij vond dat „de Kamer toch recht heeft op iets meer informatie’’.

De Kamerleden van de ChristenUnie en het CDA voegden zich niet bij de interruptiemicrofoon.