De Ethiopische ambassadeur Million Samuel vertelt in zijn werkkamer dat premier Abiy Ahmed voor hem en zijn generatiegenoten een „verademing” is. Eerdere politieke leiders gedroegen zich meer als bestuursvoorzitters, zegt hij.

Foto Annabel Oosteweeghel

Interview

‘Onze missie in Ethiopië is geslaagd’

Million Samuel De regering van Ethiopië heeft de overwinning uitgeroepen in een oorlog die volgens anderen nog niet voorbij is. „In Tigray gaat het normale leven weer verder”, stelt de Ethiopische ambassadeur.

Is Ethiopië nog in oorlog? Twee dagen nadat de Ethiopische regering claimde de oorlog met de machthebbers van deelstaat Tigray gewonnen te hebben, komt uit die deelstaat nog steeds de roep tot beëindiging van diezelfde oorlog. „Stop de waanzin”, zei Debretsion Gebremichael, de voortvluchtige leider van het opstandige Tigray maandag tegen persbureau AP. Hij stelt dat de gevechten, die in een maand tijd tot honderden doden, tienduizenden vluchtelingen en een tekort aan voedsel, medicijnen en lijkzakken hebben geleid, nog altijd voortduren.

„Dat is niet waar”, stelt de 43-jarige Ethiopische ambassadeur in Nederland Million Samuel maandag telefonisch, in aanvulling op een gesprek vorige week in zijn werkkamer in Den Haag. „De militaire interventie is voorbij. Mekelle, de hoofdstad van Tigray, is helemaal onder controle van de regering. Nu moeten alleen nog de misdadigers die verantwoordelijk zijn voor dit conflict worden opgepakt.”

Tigray-leider Gebremichael is een van de belangrijkste doelwitten van de regering. „Misschien vindt hij daarom dat het conflict nog niet voorbij is”, zegt de ambassadeur.

Zoals gebruikelijk in Ethiopië noemt Samuel zijn premier bij de voornaam. „Dr. Abiy heeft de regels van onze rechtsstaat hersteld”, zegt hij trots. „Op beelden uit Tigray die de regering toonde, was te zien dat mensen rustig verder gaan met hun leven. Bij de aanval van dit weekeinde zijn logistieke doelen getroffen, geen plekken waar burgers zaten.” Het is nog onduidelijk hoeveel burgerdoden er zijn gevallen dit weekeinde.

Het militaire conflict begon op 4 november, toen gewapende eenheden in de noordelijke deelstaat Tigray kazernes van het nationale leger aanvielen. Als reactie stuurde premier Abiy Ahmed het leger erop af. Het gigantische Ethiopië, met 110 miljoen inwoners, ligt centraal in de woelige Hoorn van Afrika. De internationale gemeenschap waarschuwt al weken dat het conflict de hele regio kan destabiliseren.

Het militaire deel van het conflict is voorbij, volgens de premier. Wat gaat er nu gebeuren?

„Er staan gerechtelijke opsporingsbevelen uit tegen iets minder dan tweehonderd mensen. Naar hen wordt nu gezocht, van deur-tot-deur. En legale politieke partijen uit Tigray komen samen om te zien wat er aan wederopbouw moet gebeuren, dat is de volgende belangrijke stap.”

Premier Abiy Ahmed kreeg vorig jaar de Nobelprijs voor de Vrede. Nu ging juist hij een oorlog in. Is dat niet wrang?

„Wat had Dr. Abiy anders kunnen doen? De machthebbers in deelstaat Tigray brachten de rest van het land in gevaar. Ze dreigden de hoofdstad aan te vallen! Ja, Dr. Abiy had de Nobelprijs voor de Vrede gekregen, maar moest hij daarom de soevereiniteit van zijn land opgeven? Een man kan niet in zijn eentje voor vrede zorgen.”

Ambassadeur Samuel, die regelmatig de spleet tussen zijn tanden bloot lacht, kijkt nu ernstig, zijn ogen worden groter, zijn stem blijft kalm. „Als iemand je pacemaker uit je lijf rukt die je hart op gang houdt, ga je toch ook niet met die persoon in gesprek totdat je hem weer terug hebt? Alle staatshoofden van soevereine landen zouden hetzelfde hebben gedaan als Dr. Abiy.”

Toen Abiy Ahmed (44), de jongste leider van Afrika, in 2018 premier werd, verkeerde Ethiopië ook al in crisis. De oud-militair moest etnische spanningen onder controle houden, in ieder geval tot de verkiezingen van dit jaar. Hij maakte de economie opener en smeedde plannen voor een centralistischer bestuur die hij aan kiezers wilde voorleggen. Maar ondertussen groeide de onvrede bij verscheidene etnische groepen die Addis Abeba te dominant vonden. Deze zomer stelde Ahmed de verkiezingen uit vanwege de pandemie. Tigray hield zich er niet aan, het organiseerde in september toch verkiezingen, wat de zaak op scherp stelde.

Naast het centrale gezag heeft Ethiopië sinds 1995 tien deelstaten met ieder een eigen parlement. De premier wil de invloed van die regio’s verkleinen. Waarom?

„Dr. Abiy is niet tegen het etnisch federale bestuur, maar hij vindt dat die regio’s zich te veel als autonome staten zijn gaan gedragen, met eigen milities. Dat creëert vijandschap tussen groepen. Kinderen leren op school bijvoorbeeld alleen de taal van hun eigen groep. Daar is niets mis mee – maar nu kunnen landgenoten elkaar niet verstaan. Het doel van etnisch federalisme is om niet één specifieke taal aan alle kinderen op te leggen of een etnische groep de meeste macht te geven. Ook de geschiedenis van het land wordt overal verschillend uitgelegd. Dit probleem werkt overigens twee kanten op. Als je nu in de hoofdstad voor de overheid wil werken, moet je Amhaars spreken. De premier wil dat ook andere talen als voertaal geaccepteerd worden.”

Is het niet tegenstrijdig als een premier zegt dat mensen eerst Ethiopiër zijn en daarna hun eigen etnische groep, een etnische regio nu zo belangrijk maakt?

„Dat klopt niet en het is gevaarlijk om zo te denken. Dit conflict ging niet om de burgers van Tigray, maar om een kopgroep binnen het TPLF. Dr. Abiy heeft altijd met hen willen samenwerken, maar zij gedroegen zich opstandig. Zelfs toen zij zelf, tegen de regels in, verkiezingen organiseerden bleef hij kalm. Maar hij kon toch niet zomaar accepteren dat federale troepen aangevallen werden door een regionale militie?”

Million Samuel woonde als kind in buurland Eritrea, maar zijn ouders zijn Ethiopiërs, nota bene uit Tigray, dat vijf tot zes miljoen inwoners telt. Hij was veertien toen het gezin neerstreek in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba. Hij is opgeleid tot architect.

Hij voelt zich meer Ethiopiër dan Tigreeër, zegt hij. Twee jaar geleden zag hij een YouTube-filmpje van de Ethiopische premier, zijn generatiegenoot, dat als een „verademing” voelde in de gesloten politieke cultuur van Ethiopië. Als Samuel en de premier elkaar voordat de coronacrisis begon zagen, schudden ze elkaar niet alleen de hand, maar lieten ook hun schouders tegen elkaar aanbotsen. „We hebben eerder charismatische leiders gehad, maar die leidden het land als een bestuursvoorzitter, afstandelijk. Dr. Abiy is levendig en warm.”

Uw familie komt uit Tigray. Alle kanalen tot contact met die deelstaat zijn nog steeds afgesloten. Zo’n 43.000 Ethiopiërs zijn naar buurland Soedan gevlucht. Bent u niet bang dat uw tante daar tussen zit?

„Ik weet inderdaad niet of mijn familie in Tigray veilig is, maar ik wil niet te veel over mijn achtergrond praten. Of het nou Tigreeërs zijn die het moeilijk hebben of andere etnische groepen, voor mij is het even ernstig. Ik vertegenwoordig Ethiopië.”

Toen premier Abiy Ahmed begon wilde hij het land democratiseren. Politieke gevangenen werden vrijgelaten, er kwam een kabinet, met evenveel mannen als vrouwen. Hij sloot een vredesakkoord met buurland Eritrea…

„Niet alleen woorden, ook daden.”

…Maar de afgelopen weken zijn journalisten opgepakt, politieke tegenstanders vastgezet, een Ethiopië-expert van de International Crisis Group is het land uitgezet. De premier doet precies wat hij eerst zo verafschuwde.

„Als wetten worden overtreden, mogen onze instituties ingrijpen. Er zijn overigens heel veel journalisten die kritische stukken blijven schrijven, we moeten niet generaliseren.”

Lees ook: Slecht zicht op oorlog in Ethiopië

Er zijn meer opstandige groepen in Ethiopië. Bent u niet bang dat de eenheid verder weg raakt door dit conflict? Dat het etnische wrijvingen nog meer aanwakkert?

„Ik heb vertrouwen in de verdraagzaamheid van onze volkeren. Geweld lost niets op. Daarnaast komen er verkiezingen aan. Opstandige groepen kunnen campagne voeren voor hun eigen ideeën. De beste kandidaat wint.