Een Botticelli als geldmachine

Kunstmarkt Hoe lucratief investeringen in kunst kunnen zijn, blijkt uit de veiling van oude meesters bij Sotheby’s New York. Topstuk is een Botticelli die de eigenaar al meer dan 60 miljoen dollar belastingvoordeel opleverde.

Rembrandt: ‘Abraham en de engelen’, 1646 (olieverf op paneel, 16,1×21,1 cm). Richtprijs: 20-25 miljoen dollar.
Rembrandt: ‘Abraham en de engelen’, 1646 (olieverf op paneel, 16,1×21,1 cm). Richtprijs: 20-25 miljoen dollar. Foto Sotheby’s

Het nieuwe veilingseizoen gaat volgend jaar spectaculair van start. Op een Old Master-veiling in New York biedt Sotheby’s op 28 januari twee schilderijen uit de buitencategorie aan: een bijbels tafereel van Rembrandt en een portret van een onbekende jongeman door Sandro Botticelli, de Italiaanse renaissancekunstenaar. Twee kunstwerken die onderstrepen hoe lucratief investeringen in kunst kunnen zijn.

Abraham en de engelen (1646) is een mini-Rembrandt, slechts een half A4’tje groot. Toch verwacht het veilinghuis een van de hoogste veilingopbrengsten ooit voor de Leidse schilder. Het paneeltje kreeg een richtprijs tussen de 20 en 30 miljoen dollar (17 tot 25 miljoen euro). Dat is dicht tegen het uit 2009 daterende veilingrecord voor een Rembrandt, toen een mansportret inclusief opgeld voor ruim 33 miljoen dollar van eigenaar verwisselde.

Als onderdeel van een internationale publiciteitstour hing de Rembrandt eind november enige dagen in het Amsterdamse kantoor van Sotheby’s. Oude meester-specialist Baukje Coenen somde toen de argumenten voor de hoge verwachting op: het is een meesterlijk schilderijtje met typerende Rembrandt-kenmerken. Bovendien is het een van zijn laatste bijbelse taferelen in particuliere handen. De conditie is goed en de herkomstgeschiedenis is bijna sluitend; het gaat om een van de best gedocumenteerde schilderijen van Rembrandt.

De laatste keer dat Abraham en de engelen op een veiling opdook, was in 1848 bij Christie’s in Londen. Toen bracht het 64 pond op. De huidige eigenaar is volgens ArtNet vastgoedbaas Mark Fisch. Hij kocht het schilderijtje in 2005 bij de New Yorkse kunsthandelaar Otto Naumann voor minder dan 20 miljoen dollar.

Aan het schilderij zit ook nog een smeuïge anekdote vast. In 2007 had Lucian Freud het schilderijtje drie maanden in zijn atelier. De Britse schilder probeerde van de Rembrandt een ets te maken. Tevergeefs: het lukte Freud naar eigen zeggen niet om de door hem zo bewonderde schilder naar de kroon te steken.

Sandro Botticelli: Portret van een jongeman met een medaillon, ca. 1470-1480 (tempera op paneel, 58,4×39,4 cm). Richtprijs 80 miljoen dollar. Foto Sotheby’s

Belastingbetaler

Het Botticelli-portret is het onbetwiste topstuk van de Sotheby’s-veiling. Het moet minstens 80 miljoen dollar opleveren, zo’n 67 miljoen euro. Het schilderij is begin dit jaar ingebracht door Sheldon Solow, een Amerikaanse vastgoedmiljardair die 17 november op 92-jarige leeftijd overleed.

Financieel persbureau Bloomberg publiceerde een opmerkelijk artikel over de Botticelli. Een publicatie die duidelijk maakt hoe Amerikaanse superrijken op legale wijze geld met hun kunstbezit kunnen verdienen ten koste van de belastingbetaler.

Solow kocht de Botticelli, mogelijk een portret van een lid van de Medici-familie, in 1982 op een veiling voor 1,3 miljoen dollar. In minder dan vier decennia is het schilderij dus ruim zestig keer in waarde vermeerderd. Bij verkoop had over de opbrengst daarom minstens 33 miljoen dollar vermogenswinstbelasting moeten worden afdragen.

Maar dankzij een fiscale handigheid hoeven de erven Solow straks hooguit een paar ton winstbelasting aan de Amerikaanse fiscus te betalen. In de loop der jaren doneerde de zakenman de Botticelli namelijk stukje bij beetje aan zijn stichting, de Solow Art and Architecture Foundation. De stichting is voor 99 procent eigenaar van het schilderij.

In minder dan vier decennia is het schilderij van 1,3 miljoen dollar ruim zestig keer in waarde vermeerderd

Deze constructie, die ook voor aandelen, onroerend goed en andere kostbaarheden gebruikt kan worden, biedt nóg een voordeel. Omdat de stichting een goed doel is, mocht Solow zijn donaties in mindering brengen op zijn inkomstenbelasting. Op basis van de jaarrekeningen van de stichting becijferde Bloomberg dat de jaarlijkse Botticelli-donaties Solow tot 2018 in totaal ruim 60 miljoen dollar belastingvoordeel opleverden. Niet gek op een investering van 1,3 miljoen dollar.

Lees ook: Veilinghuis Sotheby's maakt verlies door gebrek topkunst

Ter discussie

Organisaties zoals de Solow Art and Architecture Foundation staan in de Verenigde Staten al jaren ter discussie. Het algemeen nut van dit soort stichtingen is vaak beperkt. Ze zijn niet of slechts een beperkt aantal uren openbaar toegankelijk. Een onderzoekscommissie van de Senaat, concludeerde in 2016 dat private kunststichtingen zich lenen voor fiscale uitbuiting.

De Solow Art and Architecture Foundation staat geregistreerd op 9 West 57th Street, een wolkenkrabber in Manhattan uit Solows onroerendgoedportefeuille. Door de jaren heen konden passanten alleen door de glazen wand op de begane grond een glimp opvangen van Solows kunstverzameling. Bezoekers liet de stichting niet toe.

Volgens Amerikaanse media bezit de stichting voor zeker 200 miljoen dollar aan kunst en hingen in de entree van de wolkenkrabber afwisselend werken van Basquiat, Calder, Matisse, Miró en Picasso. De stichting gaf wel kunst in bruikleen. De Botticelli werd bijvoorbeeld uitgeleend aan de National Gallery of Art in Washington en het Metropolitan Museum of Art in New York.

Solows weduwe, kunstenares Mia Fonssagrives-Solow, onthulde eind november in een vraaggesprek met Artnet dat de Solow Art and Architecture Foundation op 9 West 57th Street alsnog een privémuseum gaat openen. In maart stond een eerste afspraak gepland met een architect. Door corona, vertelde Fonssagrives, besloten zij en haar man die af te zeggen.

Zodra het museum de deuren opent, kan de site solowfoundation.org uit de lucht. Die nepsite, twee jaar geleden door critici opgezet, toont werken uit de stichtingscollectie gefotografeerd vanaf de straat. Per dag somt de site de bezoektijden op: „Maandag: ontoegankelijk, Dinsdag: gesloten, Woensdag: geen openbare uren, Donderdag: niet open, Vrijdag: hetzelfde als de rest van de week, Zaterdag: geen, Zondag: Absoluut niet.”

Veiling Old Master Paintings op 28 januari bij Sotheby’s in New York. Zie voor meer informatie over de Rembrandt: sothebys.com