Opinie

Pas op voor nette mensen

Rosanne Hertzberger

De mens blijft een kuddedier. Bij zijn beslissingen spelen inhoudelijke kwesties een bijrol. Het gaat om het decor, de entourage, de andere kuddedieren. Als die eruit zien als nette mensen die met gladgestreken gezicht aan het werk gaan is het makkelijk om interne bezwaren te negeren.

Het was niet vanwege de kinderopvangtoeslagverhoren dat ik daaraan dacht deze week, maar omdat het werk van Renate Rubinstein opnieuw was uitgegeven en ik haar commentaren uit 1965 las over het proces tegen Adolf Eichmann (en het boek van Hannah Arendt daarover). Eichmann moest wennen aan het idee van de Endlösung, maar dat proces werd „vergemakkelijkt doordat er letterlijk niemand in zijn omgeving was die de Endlösung niet de gewoonste zaak van de wereld vond”, zo beschrijft Rubinstein. Bijna iedereen die hij kende was antisemiet. En zijn laatste bedenkingen verdwenen als sneeuw voor de zon „toen bleek dat niet alleen partijleden zo over die dingen dachten, maar dat ook zulke nette mensen als de staatssecretarissen die Hitler nog van de vorige regering overgenomen had geen enkel bezwaar maakten […]”.

Ik werd van kinds af aan al gewaarschuwd voor nette mensen. Antisemieten met kale koppen en confederate vlaggen, die ‘kopvod’ en ‘dobberneger’ en ‘Soros’ riepen, die herken je onmiddellijk. De stiekeme haat van keurige mannen in pak die beheerst quasi-intellectuele taal bezigen, daar moet je voor oppassen.

Professor Paul Cliteur verklaarde deze week dat Forum voor Democratie in zijn ogen „een club van hele nette mensen met hele nette opvattingen” is. Daarmee bedoelde hij: daar kunnen mensen als ik, rechtsgeleerden aan de Universiteit Leiden, zich zonder gezichtsverlies nog mee associëren.

Dat was de hamvraag deze week: konden FVD-leden die partij nog verkopen aan zichzelf en aan hun omgeving? Wat zijn de consequenties van het gedogen van nazisme binnen de partij voor de actieve leden in de provincie, in de gemeentes, in Brussel? Konden zij zich nog wel een beetje vertonen in het intellectueel-publieke leven? Wilden mensen nog dat zij naar een boekpresentatie kwamen, waren ze nog welkom in de salon, in de debatcentra? Kwam iemand jouw handje nog schudden op het boekenbal? Wilden oude vrienden nog een biertje met je drinken? Kon je moeder nog trots over je vertellen op de club? Behoorden zij dan nog wel tot de ‘nette mensen’?

Terwijl ze luisteren naar de woorden van de Grote Leider schieten hun ogen van links naar rechts om in de gezichten van hun keurige collega’s goedkeuring of afkeuring te ontwaren. In moslimhaat en racisme kon je in veel kringen best ver gaan zonder enig gezichtsverlies. Maar wanneer waren de stoute gasmopjes niet meer grappig? Die opmerking over Soros, kon je dat nog op een geloofwaardige wijze onder het tapijt vegen, het glimlachend wegwuiven met een nonchalant ‘ach, je kent Thierry, toch’?

Al die nette mensen keken deze week naar hun FVD-lidmaatschap zoals gewone mensen vandaag de dag naar die nertsmantel kijken of het grote Zwarte Pieten-boek en besluiten dat ze zich er niet meer mee kunnen vertonen. Paul Cliteur bleek tot een minderheid te behoren, een heleboel nette mensen sprongen van het schip.

Zo zie je maar, in Nederland houdt het fascisme een hardnekkig personeelsprobleem. Genoeg stemmen en leden kunnen ze vast wel verzamelen, wie hard genoeg op de anti-immigratieknopjes van de bevolking drukt wint een boel zetels.

Het werkelijke probleem is om genoeg mensen te vinden die op al die zetels plaats willen nemen. Mensen die zonder blikken of blozen de absurde uitspraken van de leider kunnen aanhoren, van nature enige onderdanigheid kennen om genoeg ruimte te bieden aan zijn ego, tegelijkertijd intelligent genoeg zijn om een Kamerlidmaatschap of andere politieke functie geloofwaardig in te vullen en bovendien representatief genoeg zijn. Niet al te overduidelijk neonazi. Nette mensen zeg maar.

Daarvan zijn er kennelijk toch niet zoveel te vinden in Nederland.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.