Opinie

Battle fatigue

Tommy Wieringa

De tienduizend dingen, ze buitelden over elkaar heen, er werd je geen moment gegund om even op adem te komen en er enige ordening in aan te brengen. Binnen een midweek herschiep het stabiele genie Baudet zijn Forum voor Democratie van een bloeiende politieke partij in een ruïne. Het was duizelingwekkend en onnavolgbaar. Niets was ook maar enigszins doordacht, alles was improvisatie en bluf. Ook al zijn zijn ideeën en politiek me onsympathiek, tot mijn eigen verbazing maakte ik me toch een beetje zorgen om hem. De man van twaalf ambachten en dertien ongelukken beproefde al zonder duurzaam succes zijn geluk als academicus, schrijver, columnist en partijleider, wat bleef hem hierna nog over? Misschien, dacht ik, nu zijn politieke avontuur op een troosteloos naspel afstevende en hij zich voor welke denktank dan ook overduidelijk gediskwalificeerd had, kon hij nog makelaar worden of zoiets.

Maar daar klonk alweer de bel voor de volgende ronde – nog meer getrouwen eisten zijn vertrek, steeds leger werd het om hem heen. Alleen rechts-radicale jeugdleden en zijn trouwe rechterarm, sorry, rechterhand Freek Jansen steunden hem nog. En de penningmeester. En het aangewaaide Kamerlid Van Haga. En nog wat ander schuim. Ik dacht aan Napoleon, in zijn eerste ballingschap tot keizer van Elba gekroond, en aan het hoofd gesteld van een operetteleger van zeshonderd man. Directeur van het vlooiencircus.

En als vlooien verlieten nu in allerijl senatoren, Statenleden en een Kamerlid het politieke lijk van hun voorman, bang dat de stank van het fascisme niet meer uit hun kleren zou trekken.

Senator Nicki Pouw-Verweij verliet de partij met achterlating van een brief waarin ze schrijft erg geschrokken te zijn van Baudets antisemitische en racistische filippica’s tijdens een partijtop vorige week vrijdag. Die schrik wekt dan weer verbazing. Is ze al die tijd doof en blind geweest? Heeft ze al zijn hondenfluitjes en toespelingen gemist, en het neonazistische gebral van zijn secondant en nummer zeven op de lijst als hormonale grootspraak verstaan? Heeft ze pas toen de partij kelderde in de peilingen de wasbolletjes uit haar oren gehaald?

De penningmeester en nummer zes van de inmiddels leeggelopen lijst ontkent niet dat Baudet die avond antisemitische taal uitsloeg, maar schrijft het toe aan ‘battle fatigue’. Komt vaker voor in zijn kringen, dat mensen bij vermoeidheid een hekel krijgen aan Joden.

De catwalk in Ahoy waar de tien Forum-kandidaten drie weken geleden nog met confettikanonnen en vuurwerk werden gepresenteerd, is zo binnen drie dagen verworden tot een boulevard of broken dreams. Het is een patroon, rechts-populistische partijen die na succesvolle verkiezingen en een top in de peilingen in korte tijd volledig desintegreren. Het grillige, onvoorspelbare karakter van de stichters speelt vaak een rol, hun ego en hun hybris, en, in het geval van Baudet, ook een zekere verveling. Hij houdt van applaus, van menigten die hem toejuichen, van het theater van de macht, maar mist het uithoudingsvermogen en het talent voor samenwerking die een parlementaire democratie nu eenmaal vraagt voor het daadwerkelijk verkrijgen en bestendigen van die macht. Hij had een couppleger op Madagaskar kunnen zijn, of een zwierige dictator in Latijns-Amerika, maar hem treft de vloek geboren te zijn in een klein land met een kleine politiek, waar hij zijn radicale natuur, zijn anti-humanistische gedachtegoed en ondemocratische neigingen altijd een beetje heeft moeten onderdrukken. Hij was beslist niet ironisch toen hij op een bijeenkomst voor jeugdleden in 2017 over alleenheerschappij fantaseerde: „Het allerbeste zou zijn als wij absolute heersers zijn. In het parlementarisme kun je geen grote beleidswijzigingen doorvoeren.”

Maar tussen droom en daad staan wetten in de weg, en partijgenoten die zijn ontwaakt uit de betovering en nu het hazenpad kiezen. En zo staat hij er plots alleen voor, losgezongen van de realiteit, en kijken we naar steeds vreemdere stand-upjes voor gouden gordijnen uit een Turkse interieurwinkel. In 2017 nog politicus van het jaar, nu een uitgerookte despoot in een krakkemikkig decor die verwilderd verklaart dat hij op het punt staat zijn vijanden de beslissende slag toe te brengen.

Tommy Wieringa schrijft elke week op deze plek een column.

Correctie: In een eerdere versie stond dat de penningmeester van Forum voor Democratie op de vijfde plek op de lijst staat. Hij staat zesde, dit is aangepast.