De hele wereld praatte na als Diego een wedstrijd had gespeeld

Afscheid van Diego Maradona Met zijn onnavolgbare dribbels en zijn fenomenale doelpunten bracht Diego Maradona fans over de hele wereld in vervoering. In Argentinië en in Napels werd hij aanbeden als een god, de voetballer die het volk alle ellende deed vergeten.

Diego Maradona in het shirt van Napoli tegen AC Milan, in het seizoen 1986-1987. Links tegenstander Filippo Galli, rechts Paolo Maldini.
Diego Maradona in het shirt van Napoli tegen AC Milan, in het seizoen 1986-1987. Links tegenstander Filippo Galli, rechts Paolo Maldini. Foto Alessandro Sabattini/Getty Images

Diego Armando Maradona was een combinatie van religie en kunst. Lang voor zijn dood alreeds relikwie geworden, een draagbaar heiligdom. Een kleine dondersteen van goed anderhalve meter die als ingeweken Napolitaan Mussolini met één glimlachje tot een epigoon herleidde. De naweeën van zijn autoritair regime werden weggeveegd in de verschijning van een Argentijnse proletenjoch.

Het lachte Diego toe als een bevlagde galg. Hij was van het volk, van de mannen in onderhemdjes en de vrouwen met plastic rozen in de haren. Zijn tussenpersoon met het Hogere was Fidel Castro, de bevlogen leider van de Cubaanse revolutie. Rebellen met elkaar. Vaak ieder in zijn donker hoekje van niet ingeloste verwachtingen.

Ellenlange wachtrijen stonden aan de Casa Rosada voor een laatste groet aan Maradona. Er werd geduwd en getrokken, gespuugd en gevloekt. Die laatste groet was een heilige plicht voor alle Argentijnen. De stervoetballer had het volk alles laten vergeten: armoede en analfabetisme, de Falklandoorlog en Videla, vernederingen van het nationale voetbalteam, de vergankelijkheid van de tennisster Gabriela Sabatini. Diego was nog een aanspreekbare god. Een halve eeuw had hij het gewicht van een nationale identiteit op zijn schouders voelen drukken. Terwijl hij voor zichzelf ook een perfect jongetje moest zijn.

Zijn guitige oogjes zijn gedoofd onder het grootste theaterdoek van de wereld. Diego Armando Maradona heeft het aardse verlaten en zit nu waar hij thuishoort: tussen engelen. Een halve engel was hij ook al in dit ondermaanse: zwaarlijvig en toch gewichtloos, bij vlagen flitsend, met voetjes als notenbalken. In het spel van Diego Armando weerklonk altijd symfonische muziek.

Een legende is heengegaan, samen met Pelé de beste voetballer ooit. Vooruit maar, Johan Cruijff mag het triumviraat aanvullen. Maar als icoon overtreft Maradona ze allemaal. Geen voetballer is bij leven zo aanbeden geweest als ‘Pluisje’. In kerken, gezinnen, achterbuurten en scholen werd hij opgevoerd als een heilige. Zijn hele leven was een mirakel.

Maradona in actie voor Napoli in 1987. Foto Alessandro Sabattini/Getty Images

Zijn dood na een hartstilstand, op zestigjarige leeftijd, komt niet onverwacht. Diego was al enige tijd uitgewoond. Onlangs kreeg hij nog een beroerte en zijn hart sputterde al jaren tegen. De tol van een overvloedig leven met drank, drugs en vrouwen. Het was hem allemaal vergeven. In Argentinië stond hij op gelijke hoogte met het andere icoon, Evita Peron. In Europa was hij de held van opeenvolgende generaties. Zijn fysieke onderstand deed niets af van zijn glorieus bestaan. Ofschoon geboren in een sloppenwijk in Buenos Aires werd hij van jongsaf beschouwd als een kind van de bezittende klasse. Bezit was in zijn geval een weergaloos talent.

Melancholie van de tango

Diego Armando heeft voor zijn doen lang geleefd. De laatste tijd was de aftakeling niet meer te stuiten: obesitas, een verward hoofd, driftbuien en overal en altijd met de melancholie van de tango. Hij mocht zich dan laten kennen als een nar met onberekenbare invallen en humeuren, dacht je er een bal bij werd hij per bliksemschicht houder van een goddelijk lichaam. Een springveer die naar alle kanten schoot. Niemand op een voetbalveld was in staat de gedachten van Maradona te lezen. Altijd weer kwam hij met een verrassing, een versnelling of vertraging, met een goddelijke ingeving. Was hij wel van vlees en bloed, deze tovenaar met de grijns van een armada na een doelpunt?

Lees ook de column van Carolina Trujillo over Maradona

Op het WK van 1986 in Mexico hebben de Rode Duivels hem van nabij leren kennen. In zijn eentje maakte hij Argentinië wereldkampioen. Eén beeld is onvergetelijk. Maradona vertrekt dribbelend aan de middellijn, stormt richting doel. Een man voorbij, twee man voorbij, drie man voorbij, de doelman voorbij. Met zijn kleine dwergpasjes rolt hij de hele verdediging op. Het was bijna een militaire raid van snelheid en elegantie. Dan juichend en schreeuwend naar de cornervlag in patriottische extase. Bij zoveel schoonheid wordt mijn hart uit het lichaam gerukt. Dan voel ik een transcendente dimensie van het leven. Gelukkig ben ik niet de enige.

Zo waren er vele doelpunten bij Barcelona, Napoli en Argentinië. Soms met een kanonskogel, soms met korte, heftige dribbels die hij als algebra uitspreidde. Zijn wendbaarheid was fenomenaal, nog meer van gedachten dan van heupen. De momenten van onnavolgbaarheid zijn legio.

Zijn glorie had wel een prijs. De druk en hysterie van de tifosi in Napels was soms beangstigend. Diego kon niet meer gewoon over straat lopen. Meisjes gooiden zich in gescheurde kleren voor hem neer, jongens bleven hallucineren, lang nadat hij al voorbij was. De stervoetballer heeft in Napels alleen processiegewijs geleefd. En ja, soms in de regie van de maffia die hem manipuleerde als uithangbord. Maar kunnen we dat een jongetje uit een sloppenwijk van Buenos Aires kwalijk nemen? Waar zou hij zich dan hebben leren wapenen tegen de almacht van dreiging en intimidatie? Baronnen van het regime gingen ook voor in de stoet van bandeloosheid.

Maradona in 1986 in Mexico City, voor de start van de WK-finale tegen West-Duitsland. Foto AFP

Maradona is veel, zo niet alles vergeven. De schoonheid die hij duizenden mensen heeft gebracht was avondvullend. Altijd moest er nagepraat worden als Diego een wedstrijd had gespeeld. Misschien is dat ook een meetlat voor de grootsheid van een voetballer: het napraten. Ik heb vrienden die er ’s morgens vroeg al aan beginnen en bij het slapen gaan nog steeds niet uitgeluld zijn. Voetbal nodigt uit tot het narratief. Weinig is mooier dan oude mannen die herinneringen ophalen aan de glorierijke momenten van hun club en geliefkoosde spelers. Terwijl ze aan het vertellen zijn zie je ze openbloeien en soms ontroerd. Johan Cruijff heeft vele uren van stilte gebroken in Nederlandse gezinnen. George Best deed dat in Groot-Brittannië en Maradona over de hele wereld. Een voor een mannen die een signatuur hebben achtergelaten.

Bewondering en aanbidding hebben een dubbele bodem. Het voetbal dat Diego naar de massa voerde, bracht ook veel eenzaamheid mee. De prijs van fysieke en geestelijke ontwrichting. Het geleefd worden door een ander. Daar sta je dan als Argentijns jongetje uit een sloppenwijk tussen vreemdelingen die beweren dat jij van hen bent.

Maradona kon zichzelf niet volgen. Hij vluchtte steeds meer in drank en drugs. Hartfalen als gevolg. Hij werd opgenomen in afkickklinieken en bracht rustperiodes door in Cuba, in de armen van zijn vriend Fidel Castro. Ik zag ze eens gearmd door Havana lopen. Een beeld om te schreien, de oude Fidel die zich ontfermt over een drugsverslaafde. Waar was de revolutie heen? Twee genieën schuifelend maar de overkant.

Maradona leidde Napels naar twee titels, een beker van Italië en één UEFA Cup. Maar de trots die hij in het zuidelijke roversnest heeft ontketend is vele malen groter. Niet voor niets prijken vandaag in de stad in veel winkels en huiskamers nog altijd twee afbeeldingen naast elkaar: de Madonna en Maradona. Sommigen hebben er een altaartje van gemaakt, anderen een kapel. Een Argentijn heeft het voetbal van Napoli een religieus karakter gegeven dat blijft duren. Dan hoef je niet meer te zoeken naar de betekenis van deze sport.

Lees ook: Pure passie en totale ontembaarheid onderscheidden El Diego van anderen

Napoli was als club uit Zuid-Italië bespot en geminacht. De grootheden AC Milan, Inter en Juventus hielden geen rekening met het zootje ongeregeld in armoedige kleren. De komst van Maradona bevrijdde Napels van het juk van minderwaardigheid. Het was alsof de Napolitanen een nieuwe identiteit kregen. ‘El Pibe de Oro’ had zijn gratie en grandeur afgestaan aan de club die nog niets gewonnen had. Zijn eigen leven was ontredderd en halvelings verwoest, maar dat had de Argentijn er voor over. Generositeit is een begrip dat in sport weinig voorkomt, maar dat is door Maradona bij Napoli ruimschoots goedgemaakt. Terwijl hij altijd in de weer was met zijn eigen spel.

Altijd in de schijnwerpers

Wij onderschatten de druk die clubs en supporters spelers aandoen. Er is niet alleen de wedstrijd, er is ook de representatie die aan harten vreet. Altijd in de schijnwerpers staan, kan ook dodelijk zijn. Met een wereldster als Maradona in een zuidelijke stad als Napels eindigen publieke optredens ook nog eens in een hysterie. De balkunstenaar eindigt met een worsteling over de vraag: hoe kom ik heelhuids uit deze heksenketel? Er zijn altijd ook de zesduizend vrouwen die in hun bed liggen te wachten op een streling van de maestro.

Toen bekend was dat Diego Maradona was overleden stroomden de straten van Buenos Aires vol met supporters. Dat zal zich bij de eerste wedstrijd van Napoli ook in Zuid-Italië herhalen. Er mag dan discussie zijn over wie de beste is, Pelé of Maradona, voor Napolitanen is Diego Maradona geloofsartikel numero uno. De beste, de mooiste, de sterkste. En misschien is hij dat ook wel voor de wereld.

Op de Argentijnse televisie kreeg Maradona een eigen talkshow, La noche del 10. Zijn eerste gast op de sofa: Pelé. Alle rivaliteit was uitgewoed, alle polemiek verstorven. Twee oude mannen keuvelden over elkaars wreef. Toen ik het zag stroomde ik vol met gevoelens van vrede en geluk. Er was nog hoop.