Foto Melissa Fenijn

‘Ik moest met andere ogen kijken’

NRC-fotograaf Hoe kijken NRC-fotografen naar Nederland? Melissa Fenijn fotografeerde haar opa en oma. „Hoe doe je dat, zo lang samen zijn?”

Hoe vertrouwder iets voor ons is, hoe moeilijker het wordt om er het bijzondere van te blijven zien. Nabijheid leidt al snel tot vanzelfsprekendheid, het unieke dreigt op de achtergrond te raken of soms zelfs geheel te verdwijnen. Toen Melissa Fenijn besloot om haar opa en oma tot onderwerp te maken van een fotoserie, dacht ze in eerste instantie: lekker makkelijk, ik ken ze heel goed, ik kom er al zo lang en zo vaak. Maar eenmaal binnen met haar camera, in het huis in het Noord-Hollandse dorpje Stompetoren waar haar grootouders woonden, wist ze eigenlijk niet zo goed waar ze haar lens op moest richten. „Ik merkte: juist omdat ik zo dicht bij ze sta, mis ik overzicht, een frisse blik. Ik moest met andere ogen gaan kijken.”

Melissa Fenijn rondt dit jaar de hbo-opleiding voor toegepaste fotografie en beeldcommunicatie aan de Fotovakschool af. Een van haar projecten voor die school was de serie Eeuwige liefde, over Hans en Feit Fenijn, haar grootouders: „Ik heb veel bewondering voor hoe mijn oma vijftien jaar lang thuis voor mijn zieke opa zorgde. Net na zijn pensioen kreeg hij darmkanker en een stoma, daar kwamen in de jaren daarna nog allerlei ziektes en kwalen bij. In april is opa overleden, ze zijn zestig jaar getrouwd geweest. Zelf heb ik sinds een paar jaar ook een relatie. Het maakte me nieuwsgierig: hoe doe je dat, zo lang bij elkaar zijn en het goed met elkaar hebben? Want dat was wat ik zag: een stel dat het samen rooide, in harmonie en met respect.”

Plotse intimiteit

Fenijn werkte uiteindelijk een aantal maanden aan de serie en logeerde daarvoor regelmatig bij haar opa en oma: „Ik vond: wil ik echt het bijzondere zien van hoe ze leven, dan moet ik er zijn. Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, als ze ontbijten, als ze tv kijken, als ze naar bed gaan. Dat was voor ons alle drie nogal wennen, die plotse intimiteit.”

Waar amateurfotografen hun lens doorgaans richten op feestelijke familiehoogtepunten als verjaardagen, huwelijken en vakanties, en zo een gladgestreken beeld presenteren van familiegeluk (dat tegenwoordig ook nog eens wordt uitgevent op sociale media), richten professionele beeldmakers zich vaker op ook die andere kant: de breekbare momenten, kwetsbaarheid, sterfelijkheid. Denk aan de iconische beelden die Richard Avedon maakte van zijn oude, broze vader, of aan Richard Billinghams ontluisterende portretten van zijn alcoholistische ouders.

Eeuwige liefde is gemaakt in deze traditie. Fenijn fotografeerde haar grootouders bij het verwisselen van de stoma, tijdens opa’s scheerbeurt, ze maakte een poëtisch stilleven van een bh die over een stoel op een slaapkamer hangt. Het ontroerende portret van haar opa, waarin hij in zijn blauw-wit gestreepte trui onzeker de camera in kijkt, toont een fragiele man, de oude ogen bijna weerloos. Of: open en zonder reserve? Want: het is immers zijn kleindochter die daar staat.

Haar oma, nu 81, komt naar voren als de sterke, trotse vrouw zoals Fenijn haar typeert. „Misschien is deze serie ook wel een ode aan mijn oma geworden. Dat intensieve zorgen voor een ander, dat doe je gewoon, je stelt jezelf niet de vraag of je dat wel of niet wilt, vond zij.”

En? Wat was het geheim van hun huwelijk? „Altijd blijven praten, zei oma, zodat je je over problemen en irritaties heen kunt blijven zetten. Water bij de wijn doen. En daar vervolgens ook niet meer over zeuren.”

Foto Melissa Fenijn

Foto Melissa Fenijn

Foto Melissa Fenijn

Foto Melissa Fenijn

Foto Melissa Fenijn

Foto Melissa Fenijn

Foto Melissa Fenijn

Foto Melissa Fenijn