Analyse

OM blaakt van zelfvertrouwen, de verdediging in het MH17-proces lijkt nog zoekende

MH17 De regiefase is ten einde, de rechtbank kan op 1 februari 2021 beginnen met de inhoudelijke behandeling van de zaak.

Advocaten Boudewijn van Eijck en Sabine ten Doesschate op weg naar de MH17-rechtszaal op Schiphol-Oost.

Advocaten Boudewijn van Eijck en Sabine ten Doesschate op weg naar de MH17-rechtszaal op Schiphol-Oost.

Foto Remko de Waal/ANP

De inhoudelijke behandeling is nog niet eens begonnen, maar de afgelopen weken ging het er al vinnig aan toe in het MH17-proces.

Begin maart begon de rechtszaak tegen drie Russische en een Oekraiense verdachte van het neerschieten van de Boeing 777 van Malysia Airlines op 17 juli 2014. Maar in de afgelopen negen maanden ging niet over de inhoud, maar over hoe het proces zou worden ingericht.

Toch sloeg nu al de vlam in de pan, na een toevallige ontmoeting op het damestoilet van de zwaar beveiligde rechtszaal op Schiphol-Oost. Silene Fredriksz (die haar zoon Bryce verloor tijdens de vliegramp), had vanwege de mondkapjes niet in de gaten wie ze zoëven vriendelijk had gegroet. Toen ze advocate Sabine ten Doesschate herkende schrok ze, vertelde ze tegen het AD. „Ik zei: ‘Oh nee, ik wil niet vriendelijk zijn. Ik ben nabestaande en heb moeite met jullie’.”

Na de pauze verscheen Ten Doesschate niet in de rechtszaal – volgens collega Boudewijn van Eijck moest ze ‘even bijkomen’. De advocaat gaf het Openbaar Ministerie de schuld van het incident en klaagde over de „toonzetting” en „opruiend taalgebruik” van de officieren van justitie. „Het OM is onnodig grievend in de richting van de verdediging.”

Frustratie

Van Eijcks irritatie werd mogelijk ingegeven door frustratie. Daar waar het OM blaakt van zelfvertrouwen, leek de verdediging van de Russische beroepsmilitair Oleg Poelatov soms nog zoekende in het strafdossier van ruim 36.000 pagina’s. De officieren wezen de advocaten op foutjes: wat u hier vraagt staat toch gewoon in het dossier? Soms liet het OM zich verleiden tot een schampere opmerking. „Een Boek-installatie is niet bedoeld om een komkommer mee te snijden of om een band mee te plakken”, zei Ward Ferdinandusse.

Achter het steekspel gingen belangrijke vragen schuil over de manier waarop het MH17-proces moet worden ingericht. Volgens het OM staat het vast dat het vliegtuig is neergehaald met een Russische Boek-raket. De advocaten van verdachte Oleg Poelatov wilden echter dat ook andere scenario’s nader zouden worden onderzocht: of MH17 is neergeschoten door een Oekraïens gevechtsvliegtuig bijvoorbeeld, of door een Boek-installatie van de Oekraïense strijdkrachten. In de afgelopen maanden dienden advocaten Van Eijck en Ten Doesschate een groot aantal verzoeken in om de ‘alternatieve scenario’s’ nader te laten bekijken.

In opdracht van het Kremlin?

Het toewijzen van al deze verzoeken zou het MH17-proces niet alleen hebben vertraagd, het zou ook de focus van de verdediging enorm hebben verbreed. Van Eijck en Ten Doesschate benadrukken slechts te handelen in het belang van hun cliënt. Maar de verdediging van Poelatov, de enige van de vier verdachten die zich laat vertegenwoordigen in de rechtszaal, kon gemakkelijk uitlopen op een discussie over de rol van de Russische Federatie. Niet uit te sluiten valt dat Poelatov, wiens niet geringe proceskosten worden betaald door een anonieme Russische ‘stichting’, handelt in opdracht van het Kremlin.

De rechtbank weigerde woensdag mee te gaan met een dergelijke ‘brede’ verdediging van Poelatov. Bijna alle onderzoekswensen die betrekking hadden op ‘alternatieve scenario’s’ werden afgewezen. Het is aan het OM wettig bewijs te leveren voor de stelling dat MH17 is neergeschoten met een Russische Boek-raket, zei rechtbankvoorzitter Steenhuis. Anders worden de verdachten vrijgesproken. Het bespreken van andere versies van wat er kan zijn gebeurd, is daarmee juridisch niet relevant.

Lees ook:Nederlandse MH17-blogger aangestuurd door Russische geheime dienst

Met de beslissingen die woensdag werden bekendgemaakt, is de regiefase van het MH17-proces ten einde gekomen en kan de rechtbank op 1 februari 2021 beginnen met de inhoudelijke behandeling van de zaak. Daarbij zullen drie vragen centraal staan, zo zei voorzitter Steenhuis. Ten eerste: is MH17 inderdaad neergehaald met een Russische Boek-raket? Ten tweede: is dat inderdaad gebeurd vanaf een landbouwveld bij het gehucht Pervomajski? En ten slotte: waren de drie Russische en een Oekraïense verdachte hier bij betrokken?

Tijdens de regiefase bleek onder meer dat twee getuigen aanwezig waren op de afvuurlocatie. Of daarmee ook kan worden aangetoond dat verdachten Girkin, Doebinski, Poelatov en Chartsjenko verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor de vliegramp, is een andere vraag.