Demonstranten in Manila eisten in oktober de vrijlating van de gevangen mensenrechtenactivist Reina Mae Nasino. Ze mocht even de cel uit om de uitvaart van haar overleden baby bij te wonen.

Foto Rolex dela Peña/EPA

Interview

Een Filippijnse advocaat is al snel een ‘terrorist’

Czarina Musni Het Hooggerechtshof op de Filippijnen buigt zich over een omstreden terreurwet. Advocaten en activisten staan er steeds meer onder druk, zegt de Filippijnse mensenrechtenadvocaat Czarina Musni. „Deze regering duldt geen tegenspraak.”

In de rechtszaal maken militairen foto’s of filmen ze haar. Ze volgen haar als ze bij cliënten vandaan komt. En er hing eens een flyer aan het hek voor haar huis, met de waarschuwing dat zij en haar familie „terroristen” waren. „Die werden altijd al overal in de stad verspreid. Maar bij ons húís, dat was nieuw.”

Mensenrechtenadvocaat Czarina Musni (36) heeft in de Filippijnen bijna dagelijks met intimidatie en onderdrukking te maken. Onder de regering van president Rodrigo Duterte neemt de druk op advocaten zoals zij toe. Op dit moment is ze tijdelijk in Rotterdam, waar ze deelneemt aan een programma voor mensen die zich inzetten voor mensenrechten en die in eigen land onder druk worden gezet.

Duizenden verdedigers van mensenrechten zijn gearresteerd sinds Duterte aantrad in 2016, veel meer dan onder vorige regimes. Moorden gebeurt ook. In augustus werden twee bekende activisten neergeschoten, Randall Echanis en Zara Alvares. „Na haar dood kreeg een collega berichtjes: jij bent de volgende.”

Musni vertelt in een telefonisch interview over de groeiende problemen van red tagging, zoals in de Filippijnen het publiekelijk belasteren van advocaten, politici van de oppositie en journalisten wordt genoemd. Ze worden tot communisten of terroristen bestempeld. „Het is een waarschuwing: we houden je in de gaten. Als je niet onder de zoden wilt komen te liggen, als je geen valse aanklacht aan je broek wilt, stop dan met waar je mee bezig bent.”

Red tagging bestaat al langer in de Filippijnen. Wat is er nu anders?

„Het alarmerende is dat ze het nu hebben geïnstitutionaliseerd. Een speciale taskforce gaat als jachthonden achter progressieve organisaties aan. Het is bij ons allang niet meer strafbaar om communistisch te zijn, dat is gewoon een politieke overtuiging. Maar Duterte heeft de communistische partij CPP en haar militaire tak de New People’s Army uitgeroepen tot terroristische organisaties. Zij kiezen voor een gewapende strijd. Wij advocaten natuurlijk niet. Door ons als terroristen te bestempelen, schilder je ons af als criminelen, als vijanden van de staat.”

Het red taggen overkwam u ook?

„Meerdere keren. Bij een persconferentie in 2018 kwam een clubje strak geschoren mannen binnen. Ze lieten flyers achter met een lijst namen van zogenaamde communisten en terroristen. Inclusief de mijne. Later gingen nog andere flyers rond in de stad. Mijn moeder, ook mensenrechtenadvocaat, zou een hooggeplaatste commandant zijn en ik een financier van de New People’s Army. Ik kan zelf amper rondkomen, dus hoe verzin je het? Maar het stigma dat door het red taggen ontstaat, is een serieus probleem. Burgers vertrouwen je minder, ze passen wel op om met je geassocieerd te worden. En advocaten trekken zich terug, ze durven geen zaken meer aan te nemen. Logisch, het gebeurde ook met een collega van me. Hij wil zijn gezin beschermen, zei hij: ‘Als ik word neergeschoten, wat moeten zij dan?’ Alleen het betekent ook dat onze cliënten hun recht op rechtsbijstand verliezen als wij niet meer durven.”

Lees ook: Rodrigo Duterte: populair bij de middenklasse, gevreesd door de armen

Een omstreden antiterreurwet verslechtert de positie van mensenrechtenverdedigers verder, zegt Musni. De wet ging in juli in, maar bij het Hooggerechtshof loopt nu een zaak om de wet nog tegen te houden. Onder de nieuwe wet kunnen zelfs demonstraties terrorisme zijn. En niet de politie, maar een speciale Anti Terror Council waar vooral militairen in zitten, bepaalt wie gearresteerd moet worden. Zonder arrestatiebevel kan iemand tot wel 24 dagen worden vastgezet.

Hoe controversieel is deze wet?

„Die wet gaat onze geschiedenis in als de meest omstreden ooit. Normaal worden bij het Hooggerechtshof vier, vijf petities ingediend over een wet waar veel kritiek op is. Nu zijn het er 37. Ik hoop dat het Hooggerechtshof besluit de wet op te schorten tot het zijn oordeel heeft geveld. De wet is niet werkelijk bedoeld tegen terreur, maar om tegenspraak tegen de regering gemakkelijker te kunnen neerslaan.”

Maar president Duterte benoemde dertien van de vijftien rechters. Hoe onafhankelijk is het Hooggerechtshof nog?

„Een moeilijke vraag. Ik hoop dat ze de moed hebben om op te staan. Ze voelen vast loyaliteit voor de president, maar ze zouden ook loyaal moeten zijn aan het volk, aan het recht, aan de grondwet. Ik hoop dat ze bij zinnen komen en een schorsing van de wet aankondigen.”

U blijft wel optimistisch.

Ze lacht. „Ik moet wel, anders is de zaak verloren. Dan kunnen ze ons als terrorist veroordelen zonder enige vorm van bewijs. De wet is al voor het eerst gebruikt, tegen twee inheemse inwoners uit Zambales, er was een conflict over grondgebied van hun voorouders. Ze worden verdacht van terrorisme en illegaal wapenbezit. Inheemsen die de overheid terroriseren? Kom op. Deze regering kan tegenspraak gewoon niet aan. Net kleine kinderen, ze krijgen een driftaanval als ze hun zin niet krijgen.”

Uw programma in Rotterdam stopt deze maand. Bent u bang om terug te gaan?

„Natuurlijk ben ik bang. Ook mijn familie is verdeeld, mijn zussen zeggen dat ik alles moet aangrijpen om niet terug te hoeven komen. Ik zoek naar mogelijkheden, misschien kan ik een beurs krijgen of nog een ander programma volgen. Maar mijn moeder is daarop tegen. Ons gevecht is híer bij de mensen, zegt ze. Zelfs als dat onze dood betekent. Dat voel ik óók, dat ik nodig ben in de Filippijnen.”

Maar wat als u de volgende bent?

„Ik ben niet bang voor de dood. Neergeschoten worden zou betekenen dat je geen pijn lijdt. Wat me wel vreselijk lijkt is om vast komen te zitten op grond van valse beschuldigingen. Dat gebeurt regelmatig. En de rechtsgang is niet eerlijk, omdat het leger ook de officieren van justitie en rechters intimideert. Als ik word neergeschoten, tel ik nog mee in de statistieken, dat helpt onze zaak. Maar vastzitten in een cel waar je niets voor iemand kunt betekenen? Nee.”