Een bruiloftsknuffel maakte einde aan politieke ambities

Justitie en veiligheid Ferd Grapperhaus (CDA) groeide in zijn rol. Net toen hij een hoge plaats op de kandidatenlijst zag zitten, kreeg hij problemen.

DEN HAAG - Minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid en voorzitter van het Veiligheidsberaad Hubert Bruls staan de pers te woord na afloop van een overleg over de coronamaatregelen op het ministerie van Justitie. ANP SEM VAN DER WAL
DEN HAAG - Minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid en voorzitter van het Veiligheidsberaad Hubert Bruls staan de pers te woord na afloop van een overleg over de coronamaatregelen op het ministerie van Justitie. ANP SEM VAN DER WAL Sem van der Wal

Als zelfverzekerde Zuidas-advocaat arriveerde Ferd Grapperhaus najaar 2017 op het Binnenhof. Met stevige tred en bravoure zou hij het door incidenten en affaires geplaagde ministerie tot rust laten komen. En tegelijkertijd de zware criminaliteit aanpakken.

Dat was de opdracht. Donderdag verdedigt hij in de Tweede Kamer zijn erfenis, tijdens zijn laatste begrotingsbehandeling.

Zijn ambities botsten al in de eerste twee maanden op de realiteit. Slechts weken na zijn aantreden, de zeer kritische evaluatie van de invoering van de Nationale Politie. Conclusie: eigenlijk moest de centralisering weer wat worden teruggedraaid en moest de minister minder macht krijgen.

Kort erop viel het eerste lijk uit de kast: de WODC-affaire. Ambtenaren bleken wetenschappelijke onderzoekers naar het softdrugsbeleid onder druk gezet te hebben om politiek wenselijke conclusies te schrijven. Hij gelastte drie onderzoeken in om de omvang van de affaire in kaart te brengen. De Tweede Kamer was boos over de cultuur op het ministerie, mild over de minister: hij zat er pas net.

Moeilijke start

Grapperhaus leek zoekende naar zijn rol als minister. Zo suggereerde hij in Pauw dat Nederland kinderen van jihadisten in Irak en Syrië het beste kon terughalen, terwijl het kabinetsbeleid was dit níet te doen. Hoewel hij als nieuwkomer nog veel krediet had, klonk op het Binnenhof de vraag of hij wel geschikt was als minister.

Maar Grapperhaus groeide in zijn rol en werd hét gezicht van de rechtsstaat toen op 18 september 2019 advocaat Derk Wiersum werd doodgeschoten. Het was de dag van de Algemene Politieke Beschouwingen, maar alle aandacht richtte zich op de minister. Toen hij halverwege de middag een haag van camera’s inliep, trilde hij. Met bevende stem en natte ogen had hij het over „een aanslag op onze rechtsstaat”.

De moord bevestigde waar Grapperhaus al sinds het begin van zijn ministerschap voor waarschuwde: de zware drugscriminaliteit die de Nederlandse samenleving ondermijnt.

Lees ook: Met Grapperhaus op pad in zijn strijd tegen ondermijning

Hoe effectief zijn beleid daadwerkelijk is, moet nog blijken. Regionaal zijn er nu projecten tegen ondermijning, vooralsnog tijdelijk. In 2019 liet de Algemene Rekenkamer al zien dat van de 65 miljoen euro die Grapperhaus in 2018 wilde uitgeven aan vijfhonderd extra agenten, nog niet de helft daadwerkelijk daaraan was uitgegeven. Eerder dit jaar bleek bovendien dat de politietop agenten niet effectief genoeg inzet, wat het capaciteitstekort vergroot. Eigenlijk lukte het hem niet die problemen op te lossen, gaf Grapperhaus in de Kamer toe.

Toch bracht het hem niet echt in de problemen. Dat kwam ook door zijn zichtbare rol in de coronacrisis, als ferm geluid tegen burgers die de coronaregels overtraden. Het ministerschap waarvan het vroegtijdige einde nogal eens voorspeld was, leek ineens het begin te zijn van zijn politieke carrière. Grapperhaus zag een hoge plaats op de kandidatenlijst van het CDA wel zitten.

En toen gaf hij, aan het einde van de zomer, zijn schoonmoeder een knuffel op zijn bruiloft. Daarvan kwamen foto’s naar buiten. Grapperhaus zei in een Kamerdebat geëmotioneerd dat het niet goed was gegaan en ze thuis tegen elkaar hadden gezegd: hadden we het maar met z’n tweeën gedaan. Hij overleefde het debat, maar verdween uit beeld. Een vervolg aan zijn Haagse carrière lijkt er na maart niet te komen: Grapperhaus is lijstduwer voor het CDA.