Conflict politie en COA over privégegevens asielzoekers

Data-uitwisseling De opvangorganisatie voor asielzoekers weigert data met de politie te delen. Er bestaat grote twijfel of dat wettelijk is toegestaan.

Een opvanglocatie voor overlastgevende asielzoekers in Amsterdam.
Een opvanglocatie voor overlastgevende asielzoekers in Amsterdam. Foto Robin Utrecht

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en de Nationale Politie zijn in een conflict beland over het delen van zeer persoonlijke gegevens van asielzoekers. Het COA weigert sinds juli privacygevoelige gegevens van zijn bewoners – zoals gezondheidsgegevens en etniciteit – nog langer aan de politie te leveren. Het twijfelt of dat volgens de wet wel mag. De politie, aan de andere kant, dringt juist aan op hervatting.

Het COA en de politie willen niet op vragen van NRC reageren.

Zeker zeven jaar deelde het COA dagelijks de gegevens met de politie, die deze voor handhaving en opsporing zegt te gebruiken. Vlak na aankomst in Nederland werd asielzoekers door COA-medewerkers gevraagd een ‘toestemmingsverklaring’ voor het doorsturen van hun gegevens te tekenen. Het delen stopte deze zomer na publicaties in NRC. Juristen noemden het delen van de gegevens in strijd met de wet. Zij zeggen dat het een grote groep vluchtelingen stigmatiseert. De meeste asielzoekers worden in principe nergens van verdacht. Ook was de toestemmingsverklaring volgens juristen niet rechtsgeldig.

Voor zijn standpunt leunt het COA op een intern onderzoek dat het de afgelopen maanden liet uitvoeren door een onderzoeksbureau. In het onderzoek, in handen van NRC, staat dat „een deel van de persoonsgegevens [voor de politie] van waarde zal blijken en dus achteraf gerechtvaardigd kan worden”, maar dat dit voor een groot deel niet geldt. Het dagelijks delen van informatie over alle bewoners zal „altijd leiden tot verstrekking van gegevens van asielzoekers die zich niet hebben misdragen en dat ook niet gaan doen”.

Van Nederlandse burgers ontvangt de politie zulke gegevens ook niet, schrijven de onderzoekers ter vergelijking. „Ook al zou dat hun taak op bepaalde momenten sterk helpen.”

De politie wil alle gegevens juist zo snel mogelijk weer dagelijks ontvangen, zeggen bronnen. De politie heeft die informatie nodig voor zijn „toezichtstaak”, mailde een politiewoordvoerder een paar maanden terug. Zoals het voorkomen van geweld onder asielzoekers, de identificatie van weggelopen asielzoekers en fraudeonderzoek. Bijzondere persoonsgegevens, bijvoorbeeld godsdienst, zijn volgens een politiewoordvoerder „incidenteel relevant”. Bijvoorbeeld bij „vreemdelingen die daar hun verblijfsvergunning aan ontlenen”, zoals moslims die zich tot het christendom bekeerden.

Maar: het onderzoeksbureau adviseert het COA de „herleidbare persoonsgegevens” niet te leveren, „zolang niet op voorhand voor alle gegevens gerechtvaardigd kan worden waarvoor ze worden gebruikt”. Volgens de onderzoekers is de kans „zeer klein” dat inderdaad kan worden aangetoond dat de politie structureel alle gegevens nodig heeft.

Het COA en de politie onderzoeken hoe ze de gegevens in een ander systeem kunnen verwerken. Dat zou pas volgend jaar mogelijk zijn. Tot die tijd adviseren de onderzoekers het COA de gegevens geanonimiseerd te delen.