Hans Vijlbrief, staatssecretaris van Financiën: „Wat mij betreft is de vliegtaks een opmaat naar een accijns op kerosine.”

Foto Bart Maat/ANP

Interview

Vijlbrief: ‘We hebben het over een vliegtaks van 7,45 euro. Dat is geen killerheffing’

Staatssecretaris Financiën Hans Vijlbrief (D66) heeft weinig begrip voor verzet van de luchtvaartsector tegen de vliegtaks. „Ze zagen het kennelijk niet aankomen, dat verbaast mij.”

De vliegtaks is aan de lage kant, vindt staatssecretaris Hans Vijlbrief (Financiën, D66). Als het aan hem lag, was het meer dan 7,45 euro per vertrekkende passagier. „Maar het ligt niet alleen aan mij. Het gaat er ook om wat politiek haalbaar is.”

Vijlbrief is verantwoordelijk voor de invoering van de Wet Vliegbelasting per 1 januari 2021. Als achtste Europese land introduceert Nederland een tickettoeslag. De vliegtaks is omstreden: milieuorganisaties en linkse partijen vinden het bedrag te laag, luchtvaartmaatschappijen vinden het onbegrijpelijk dat ze tijdens de coronacrisis worden opgezadeld met extra kosten.

De steun bij Nederlandse burgers neemt wel toe, blijkt uit een vorige week gepubliceerd onderzoek van Motivaction. In 2018 was 34 procent van de bevolking voor een vliegtaks. Dit jaar was dat 44 procent.

Het voorstel is recent aangepast. Naast overstappende passagiers worden nu ook vrachtvluchten uitgezonderd. Om het verlies aan inkomsten uit vracht (11 miljoen van de beoogde 200 miljoen euro per jaar voor de schatkist) te compenseren, gaat de belasting van 7 euro naar 7,45 euro per passagier. Het aangepaste wetsvoorstel is al goedgekeurd door de Raad van State en ging afgelopen maandag naar de Tweede Kamer. Vijlbrief hoopt dat Tweede en Eerste Kamer half december akkoord zijn.

De belasting geldt ook voor mensen die wanneer dan ook in 2020 een ticket hebben gekocht voor een reis vanaf 1 januari. Vijlbrief: „Dat is logisch, zo werkt de heffing. Die treedt vanaf een bepaalde datum in werking, in dit geval vanaf 1 januari. Het moment van aankoop doet er niet toe.” Of de maatschappijen de toeslag met terugwerkende kracht bij hun passagiers in rekening brengen, is aan hen’

Lees ook: Buiten het kabinet maakt de vliegtaks niemand blij

De luchtvaartsector hoopte dat de invoering zou worden uitgesteld vanwege de coronacrisis. Heeft u dat overwogen?

„Zeker, daar hebben we naar gekeken. Twee overwegingen gaven de doorslag. Andere landen hebben hun vliegbelasting niet stopgezet vanwege de crisis. Oostenrijk heeft hem zelfs verhoogd. Daarnaast is er het principiële argument: de luchtvaartsector moet vergroenen en vernieuwen, crisis of niet. Alle andere vervoersvormen worden al belast, luchtvaart was de uitzondering. De belasting op CO2-uitstoot via de Europese heffing EU-ETS is te laag, die via het wereldwijde compensatieprogramma CORSIA moet nog beginnen. Je kunt het ook omdraaien: de luchtvaart heeft lange tijd het voordeel gehad van belastingvrijstelling.”

IATA, de koepelorganisatie van luchtvaartmaatschappijen, is „extremely surprised and disappointed” over de Nederlandse vliegtaks. Wat vindt u van hun kritiek?

„Ik kreeg vorige week een brief van ze. Ik vind het een rare brief, uit een andere tijd. Ze zitten nog in de groef ‘moet niet, zal niet’. Als we een taks van 500 euro zouden invoeren zou ik begrijpen dat ze een brief op poten sturen. Ze zagen het kennelijk niet aankomen, dat verbaast mij dan weer. Maar goed, ik ga niet over hun gevoelens.”

Volgens KLM zorgt de vliegtaks voor een ongelijk speelveld en is het slecht voor hun concurrentiepositie.

„We hebben het over zeven en een halve euro, dat is geen killerheffing. De luchthavens innen de taks bij de luchtvaartmaatschappijen, maar het is geen belasting voor KLM of Schiphol. Het is een belasting voor reizigers, volgens het principe dat de vervuiler betaalt. En wat dat ongelijke speelveld betreft: bijna alle omringende landen hebben ook een vliegbelasting.”

Is het niet raar dat het ministerie van Financiën staatssteun geeft aan KLM en tegelijk deze taks invoert?

„Oppervlakkig gezien lijkt dat misschien een tegenstrijdige beweging, maar het gaat om twee verschillende dingen. De staatssteun gaat over het behoud van het netwerk van KLM en Schiphol. De taks is structureel, een middel om bij te dragen aan het overheidsdoel om vervuiling te belasten.”

Waarom blijft luchtvracht bij nader inzien onbelast?

„In het Kamerdebat in maart vroegen diverse partijen om onderzoek naar mogelijk nadelige gevolgen voor het vrachtvervoer op Schiphol en Maastricht Aachen Airport. Dat hebben we laten doen en er is inderdaad een kans op verschuiving van vrachtvervoer naar Duitse en Belgische luchthavens als we de vracht belasten. Dat is niet de bedoeling.”

Transferpassagiers waren al uitgezonderd om Schiphol te sparen. Economische belangen wegen zwaarder dan het principe dat de vervuiler betaalt?

„Het uitgangspunt is dat we vervuiling gaan doorberekenen. Omdat het bedrag niet hoog is, zal het effect qua volume beperkt zijn. Maar het is een eerste stap in de richting van vergroening. Het is geen doel om Schiphol te benadelen of Maastricht Aachen Airport om zeep te helpen.”

De vliegtaks lijkt een combinatie van principes en concessies.

„Dat is een goede beschrijving van mijn karakter. En politiek: je wilt iets bereiken, maar je moet er wel een meerderheid voor zien te vinden.”

Kerosine is onbelast. Is dit een opmaat naar accijns op kerosine?

„Wat mij betreft wel. Op Europees niveau is er beweging die kant op. D66 wil dit verder uitbouwen. Ik denk dat het breder is. Zelfs de VVD noemt in hun verkiezingsprogramma een internationale kerosinebelasting.”