Met de VS erbij is er weer hoop voor het klimaat

Regering Biden Met de benoeming van John Kerry tot speciaal gezant toont Biden dat klimaat weer prioriteit is. Wat is het effect als de VS weer meedoen met de wereld? Vijf vragen over het klimaatbeleid van de Amerikaanse president in spe.

John Kerry ondertekende in 2015 namens de Verenigde Staten ook al het klimaatakkoord van Parijs, toen in het bijzijn van zijn kleindochter.
John Kerry ondertekende in 2015 namens de Verenigde Staten ook al het klimaatakkoord van Parijs, toen in het bijzijn van zijn kleindochter. Foto Andy Katz/Pacific Press/LightRocket via Getty Images

De Verenigde Staten zijn maar één handtekening verwijderd van hernieuwde deelname aan het Klimaatakkoord van Parijs. En dat die handtekening er komt, heeft Biden maandag duidelijk gemaakt met zijn keuze voor oud-presidentskandidaat en oud-minister van Buitenlandse Zaken John Kerry als klimaatgezant. Kerry was eind 2015 in Parijs de Amerikaanse onderhandelaar. Een paar maanden later zette hij bij de Verenigde Naties de Amerikaanse handtekening onder het akkoord. Hij droeg zijn kleindochter op de arm, een signaal dat klimaat een allesbepalend thema is voor de toekomst van de planeet en voor toekomstige generaties.

Trump moest drie jaar wachten voordat hij uit het akkoord kon stappen. daarna duurde het nog een jaar voordat het op 4 november, een dag na de verkiezingen, officieel zover was. Biden hoeft nu alleen maar een brief te schrijven aan de secretaris-generaal van de Verenigde Naties en dertig dagen later doet hij weer mee. Hij heeft aangekondigd dat snel te willen doen. In een podcast noemde hij klimaatverandering „een existentiële bedreiging voor de mensheid”. Als we niets doen wordt de planeet geroosterd, zei Biden. „Dat is niet overdreven. Dat is reëel. We hebben op dit gebied een morele verplichting.” Uit zijn plannen blijkt dat hij die morele verplichting serieus neemt.

1 Wat heeft Biden op het gebied van klimaat beloofd?

Biden beloofde, vooral op aandringen van de linkervleugel van zijn partij, dat de VS in 2050 klimaatneutraal zullen zijn. Hij heeft een verregaand voorstel omarmd: elektriciteitscentrales mogen vanaf 2035 geen broeikasgassen meer uitstoten, hij wil 2.000 miljard dollar uittrekken voor investeringen in duurzame energie en ‘groene’ banen, en er komt een einde aan subsidies op fossiele brandstoffen. Ook wil hij winning van olie en gas op federale grond verbieden en moeten auto’s een stuk zuiniger worden.

Het zou „een ommekeer betekenen als het land een einde zouden maken aan zijn verslaving aan fossiele brandstoffen”, zegt Niklas Höhne van het Duitse NewClimate Institute. Höhne is een van de initiatiefnemers van Climate Action Tracker (CAT), een index die nauwkeurig het klimaatbeleid van landen bijhoudt. Maar ook al zal dit langetermijndoel, dat aansluit bij vergelijkbare voornemens van EU en China, volgens Höhne internationaal „zeer gewaardeerd” worden, de nieuwe president moet „eerst uitleggen wat hij tot 2030 gaat doen.”

Biden en Kerry kunnen niet zomaar de draad oppakken waar Obama die liet liggen. Obama’s beleid zou de Amerikaanse uitstoot in 2025 met ruim een kwart hebben gereduceerd (ten opzichte van 2005). „Maar”, zegt Höhne, „tijdens de onderhandelingen in Parijs veranderde het doel van het akkoord: niet maximaal twee graden opwarming aan het einde van de eeuw, maar ruim onder de twee graden en het liefst in de richting van anderhalve graad.” Obama had geen tijd meer om zijn plannen aan te passen, maar Biden zal wel die forse extra stap moeten zetten.

2 Wat heeft Trump op het gebied van klimaat gedaan?

Donald Trump heeft sinds 2017 alles wat Obama van plan was teruggedraaid. De gerespecteerde Climate Deregulation Tracker van Columbia University telde meer dan honderd door Trump teruggedraaide klimaatrichtlijnen. Het affakkelen van methaan bij gas- en oliewinning werd nauwelijks nog aan banden gelegd, uitstootnormen voor kolencentrales en voor auto’s werden niet meer aangescherpt, de omstreden oliepijpleiding Keystone XL mocht worden afgemaakt. Ook de door Obama toegezegde miljarden aan klimaatgeld voor ontwikkelingslanden kwamen er niet. Het milieuagentschap EPA kreeg opdracht om voor bedrijven hinderlijke richtlijnen te versoepelen. Zelfs na zijn verkiezingsnederlaag gaat Trump daarmee door. Zo heeft hij onlangs het Arctic National Wildlife Refuge, het natuurreservaat in het noorden van Alaska, opengesteld voor olieboringen.

Dat er in de VS toch nog klimaatbeleid overbleef, waardoor de uitstoot onder Trump tenminste niet fors is toegenomen, was te danken aan staten, onder aanvoering van Californië, steden en ook een deel van het bedrijfsleven. Het lukte Trump niet de zieltogende kolenindustrie te reanimeren, maar fracking (olie- en gaswinning uit gesteente) nam onder zijn bewind een hoge vlucht. De VS zijn inmiddels een grote exporteur van vloeibaar gas. De bijbehorende infrastructuur, zegt Hohne „leg je niet voor een paar jaar aan”.

3 Hoe groot is straks de armslag van Biden en Kerry voor klimaatbeleid?

Het is een ingewikkelde erfenis die de twee wacht, bleek al tijdens de verkiezingscampagne. Toen Biden een verbod op fracking suggereerde, werd dat meteen gecorrigeerd door zijn campagneteam: hij had slechts bedoeld dat hij geen nieuwe licenties zou geven voor fracking op federale grond. Dat stelt weinig voor want slechts een paar procent van de Amerikaanse olie en gas wordt gewonnen op federaal land. Toen Biden hier in het tv-debat met Trump iets over zei, luidde diens reactie: „Wat hij hier eigenlijk zegt is, dat hij de olie-industrie gaat vernietigen.”

Nog steeds verzetten veel Republikeinen zich tegen klimaatbeleid. Biden en Kerry kunnen daarom klimaatbeleid waarschijnlijk alleen in wet verankeren met een Democratische meerderheid in de Senaat. Of zij die meerderheid krijgen, hangt af van een tweede ronde in de strijd om de twee senaatszetels van Georgia. De Democraten moeten in januari beide zetels winnen voor een nipte meerderheid.

Gebeurt dat niet dan kunnen Biden en Kerry alleen decreten van Trump terugdraaien, richtlijnen aanscherpen, en andere kleine stappen zetten. Republikeinen zullen die dan via de rechter aanvechten – en Trump wist in de afgelopen jaren veel nieuwe rechters te benoemen.

4 Hoe denken Amerikanen inmiddels over klimaatbeleid?

In Nevada maakten kiezers op 3 november niet alleen een keuze tussen Biden (die 50,2 procent van de stemmen kreeg) en Trump, ze konden zich in een referendum ook uitspreken over de vraag of elektriciteitsbedrijven vanaf 2030 de helft van de stroom duurzaam moeten winnen: 57,6 procent stemde voor – meer dan er op Biden stemden.

In een opiniepeiling van het Pew Research Center noemde twee derde van de Amerikanen klimaatverandering een belangrijk verkiezingsthema, ruim 40 procent vond het zelfs ‘heel belangrijk’. Maar op de vraag door welke onderwerpen ze zich lieten leiden in het stemhokje, scoorde klimaatverandering met 42 procent een stuk lager dan economie (79 procent), gezondheidszorg (68 procent) en corona (62 procent).

Niet voor niets besteedde Biden volgens Niklas Höhne in zijn verkiezingscampagne veel aandacht aan de gevolgen van de energietransitie en de ‘verliezers’ daarvan. „Biden erkent dat er banen zullen verdwijnen”, zegt Höhne. „Hij beloofde mensen te helpen bij het vinden van nieuw werk en regio’s die sterk afhankelijk zijn van de fossiele industrie te compenseren.”

5 Wat betekent de terugkeer van de VS voor klimaatverandering?

„Sinds een paar weken ben ik optimistisch”, zegt Höhne. Hij verwacht dat er nieuw momentum ontstaat voor het internationale klimaatoverleg. „Na het akkoord van Parijs hebben we via Climate Action Tracker de gevolgen voor de opwarming berekend. Met de beloftes uit 2015 zou de temperatuur aan het eind van de eeuw naar schatting 2,7 graden hoger liggen. De EU besluit binnenkort over klimaatneutraliteit in 2050, Japan en Zuid-Korea hebben vergelijkbare plannen en China volgt in 2060. Daarmee komen we uit op 2,2 of 2,3 graden. Met de VS erbij valt de stijging nog eens 0,1 graad lager uit. Dat brengt het anderhalve graden doel 25 tot 40 procent dichterbij. Langzaam bereiken we een kantelpunt.”

Lees ook over de andere benoemingen binnen het team van Biden