Een kind of profvoetbal moet voor vrouwen geen keuze meer zijn

Moeders Wereldvoetbalbond FIFA heeft plannen om vanaf 2021 de regels rond het zwangerschapsverlof van profspeelsters te verbeteren.

De Amerikaanse international Alex Morgan werd in mei moeder. Dit seizoen speelt ze voor de Engelse club Tottenham Hotspur.
De Amerikaanse international Alex Morgan werd in mei moeder. Dit seizoen speelt ze voor de Engelse club Tottenham Hotspur. Foto Adam Davy/Hollandse Hoogte / PA Images

Op Instagram is het een populair filmpje: de zwangere voetbalster Alex Morgan die op doel schiet tijdens een training. De 31-jarige Amerikaanse, die in mei beviel van een meisje, is een wereldster. Ze werkt voor een nationale bond met een goede regeling en bruikbare adviezen voor zwangere speelsters: ‘Blijf alleen trainen zo lang je je daar goed bij voelt’ en ‘doe geen lichamelijke oefening die de baby in gevaar brengt’.

De praktijk leert dat lang niet elke voetbalbond of -club de rechten voor zwangere speelsters gewaarborgd heeft. Te vaak wordt hun contract ontbonden, belanden ze op een zijspoor of stellen ze het krijgen van kinderen uit angst voor het vervolg van hun carrière uit. Voor die groep heeft wereldvoetbalbond FIFA nu een reeks voorstellen gedaan, die volgende maand worden voorgelegd tijdens een raadsvergadering. De regels zouden per 1 januari moeten ingaan in 211 landen.

Voetbalsters die in verwachting raken moeten bij hun club minimaal veertien weken met verlof kunnen, waarvan acht na de geboorte. In deze periode moeten zij minstens twee derde van hun salaris ontvangen. Clubs die zwangere speelsters ontslaan kunnen in financieel en sportief opzicht sancties verwachten. De FIFA wil ook dat speelsters na hun bevalling adequate medische en fysieke hulp krijgen om bij hun club op niveau terug te keren.

‘Eruit gegooid’

Hoe belangrijk goede regelgeving is weet oud-international Daphne Koster, manager vrouwenvoetbal bij Ajax. Zij verloor tijdens haar zwangerschap, in 2014, haar status bij Oranje en daarmee ook al haar rechten en vergoedingen. „Ik ben eruit gegooid omdat ik niet kon spelen en ik kon niet spelen omdat ik zwanger was”, vertelde ze deze zomer in een interview met NRC. „Toen ik terugkwam moest ik het zelf uitzoeken. Waar je met een gescheurde kruisband een revalidatieprogramma krijgt, hadden ze mij als moeder al afgeschreven.”

Haar toenmalige club Ajax reageerde tot haar opluchting anders dan de KNVB. Koster werd doorbetaald, kreeg een aangepast sportprogramma, goede medische begeleiding en werd niet onder druk gezet om snel terug te keren na haar bevalling, zoals vaak gebeurt. Daarmee effende zij de weg voor Ajacieden die na haar in verwachting raakten: Chantal de Ridder, Loïs Schenkel en, recent, Desiree van Lunteren.

Koster maakte zich als manager vrouwenvoetbal bij Ajax ook hard voor een cao, waarin onder meer de rechten rond zwangerschap verankerd zijn. „Het geeft speelsters rust”, zegt ze. „Het is heel vervelend als je een kind krijgt en tegelijk bang bent dat alles om je heen wegvalt.”

Oud-international Desiree van Lunteren komt door haar zwangerschap dit jaar niet meer in actie voor Ajax. Foto Igor Kupljenik/EPA

In de cao zijn de rechten rond zwangerschap volgens Koster beter geregeld dan in de beoogde FIFA-regels. Zo kunnen speelsters tot zes weken voor en tien weken na de bevalling van trainingen en wedstrijden worden vrijgesteld als daar lichamelijk of psychisch behoefte aan is. Voor Koster zijn de FIFA-plannen „niet zaligmakend”. Het is meer een eerste stap, zegt ze. „Belangrijk is vooral dat de bond zich uitspreekt over iets dat eigenlijk vanzelfsprekend zou moeten zijn.”

Toegang tot voorzieningen

De nieuwe regels zullen de meeste impact hebben in landen met zwakkere regelgeving voor zwangere vrouwen, los van hun professie, zegt Jaimy Vanenburg, advocaat op het gebied van (internationaal) sportrecht en arbeidsrecht. „In Nederland is het sinds jaar en dag zo dat je niet ontslagen kunt worden als je zwanger bent, maar dat geldt lang niet voor heel Europa. In die landen kunnen voetbalsters zich straks vasthouden aan sportrechtregelgeving. Het belang daarvan moet niet worden onderschat.”

Toch worden de FIFA-plannen niet overal enthousiast ontvangen. Want zijn die acht weken verlof na de geboorte wel genoeg, vroeg de Britse oud-voetbalster Helen Ward zich vorige week af in The Guardian. Zij raakte zelf twee keer zwanger tijdens haar carrière en had daarna bijna driekwart jaar nodig om weer aan spelen toe te komen. „Die acht weken verlof na de bevalling houden niet over”, aldus Ward. „We hebben gezien hoe lang het Alex Morgan heeft gekost om weer terug te komen [drie maanden] en zij is een van de beste speelsters van de wereld, met waarschijnlijk de beste toegang tot voorzieningen. Bij andere speelsters moet je uitgaan van minimaal zo’n periode, zo niet meer.”

Je zou je kunnen afvragen of overachievers als Morgan hun collega’ s niet onbedoeld onder druk zetten. Want welke speelster van een middelmatige Eredivisieclub durft nog de tijd te nemen voor haar terugkeer na een zware bevalling als de grote Alex Morgan de klus binnen drie maanden heeft geklaard? Gewichtheffen in een tot sportschool omgebouwde garage in je laatste zwangerschapsmaand – het is niet voor elke voetbalster weggelegd.