De ‘Meme Lords van de KB’ gaan los

Memes Middeleeuwse monniken wisten niet dat hun miniaturen eigenlijk memes waren. Maar de Koninklijke Bibliotheek had het door en lanceert de ‘meme generator’.

De heilige Antonius zit op een rotspunt lekker te lezen in ongetwijfeld stichtelijke lectuur. Helaas voor hem heeft hij bezoek van een stel duiveltjes. Met scheten, irritante geluiden en spetters water proberen ze hem uit zijn concentratie te halen. De monnik die dit beeld rond 1575 op een miniatuur in een gebedenboek vastlegde, heeft er een extra aanwijzing ingestopt om de lezer duidelijk te maken dat het hier om Antonius gaat: er staat een varken bij, het dier dat met deze heilige wordt geassocieerd.

Dat is nu eens leuk plaatje om een meme mee te maken, dachten ze bij de Koninklijke Bibliotheek (KB). Memes zijn afbeeldingen die, voorzien van een lollig bijschrift, zich snel over het internet verspreiden. En laat de bibliotheek in Den Haag nou een oneindige collectie afbeeldingen hebben én een appgroep van personeelsleden die zich de ‘Meme Lords van de KB’ noemen. Antonius kreeg het bijschrift: ‘Thuis werken be like’ – en klaar was de meme.

Dr. Kees Teszelszky is conservator digitale collecties bij de KB. Voor zijn werk tracht hij bij te houden wat er zoal wordt gepubliceerd in cyberspace en wat daarvan het bewaren waard is. „Ik heb dus elke dag te maken met de internetcultuur waarvan memes onderdeel zijn. Van huis uit ben ik echter mediëvist en ik weet dat we in de KB een prachtige collectie hebben op dit gebied. Die wilde ik graag onder de aandacht brengen bij een groter publiek.”

Het resultaat van de wens is de deze week gelanceerde Medieval Meme Generator. Het is een website waarop de bezoeker uit vijftien middeleeuwse afbeeldingen kan kiezen om die te voorzien van een gevatte tekst. Maar de site biedt meer: voor wie iets wil weten over de afbeelding, heeft kunsthistoricus Sanne Frequin korte video’s opgenomen waarin ze tekst en uitleg geeft.

Teszelszky: „Op deze manier denk ik dat we een doelgroep kunnen bereiken die we anders zouden missen. Er is al een database van deze afbeeldingen, beschreven aan de hand van een catalogus uit de negentiende eeuw, maar die is nogal saai. Jij krijgt er niet uit mee hoe leuk die illustraties zijn.”

Hij heeft goede hoop dat de meme generator een succes wordt, zegt Teszelszky. „Ik heb twee accounts op Twitter. Op het ene plaats ik doorwrochte observaties. Daar kijken 500 mensen naar. Op mijn andere account plaats ik lollige memes en gifjes [korte filmpjes]: die halen makkelijk 15.000 views. Met deze meme-site bieden we inhoud én humor. Hij is er dus ter lering ende vermaak.”