Congolezen hoeven wreedheid van ‘Sheka’ niet meer te vrezen

Ntabo Ntaberi De oorlogsmisdadiger en charmeur, bijgenaamd Sheka, kreeg maandag levenslang van zijn landgenoten in de DRC.

De Congolese krijgsheer Ntabo Ntaberi (links op het podium) werd maandag tot levenslang veroordeeld wegens misdaden tegen de menselijkheid.
De Congolese krijgsheer Ntabo Ntaberi (links op het podium) werd maandag tot levenslang veroordeeld wegens misdaden tegen de menselijkheid. Foto Stringer/ AFP Photo

Het gebeurde in de zomer van 2019. De rechtszaak tegen de Congolese krijgsheer Ntabo Ntaberi, beter bekend onder zijn oorlogsnaam ‘Sheka’, was al even bezig. Het ging al maanden over kindsoldaten en hoe die door Sheka op zijn strafcampagnes door Oost-Congo werden gedwongen vrouwen te verkrachten. Soms waren de ‘soldaten’ nog geen tien jaar oud.

In de pauze werd ‘Sheka’ omringd door vrouwen, hij had er meerdere, en zijn talloze kinderen. Hij stak zijn armen door de tralies van de cel die voor hem in de rechtbank was gebouwd en tilde één van de kinderen van de grond en kuste het. „Dat duurde misschien 5 seconden. Het was een moment van grote tederheid”, herinnert Elsa Taquet zich die dag. „Dat maakte me nog bozer op hem. Hoe kun je zo lief zijn voor je eigen kind, en tegelijkertijd kindsoldaten rekruteren? Het is iets wat ik nooit zal begrijpen.”

Elsa Taquet spreekt over de telefoon vanuit Goma, Democratische Republiek Congo. Ze volgde de zaak tegen Ntaberi namens de ngo Trial International. Vijf jaar onderzoek. Twee jaar rechtszaak. 178 getuigen. Maandag werd Sheka tot levenslang veroordeeld wegens misdaden tegen de menselijkheid, waaronder verkrachting, moord, seksuele slavernij en het ronselen van kindsoldaten.

Lees ook: Smartengeld voor slachtoffers oorlogsmisdaden Katanga

Materiaal voor het Strafhof

De omvang van de zaak was typisch materiaal voor het Internationaal Strafhof in Den Haag, dat al meerdere Congolese krijgsheren veroordeelde. De veroordeling van zo’n misdadiger op de plek waar de misdaden daadwerkelijk plaatsvonden, in de Noord-Kivu provincie van de DRC noemt ze „historisch”. „Er gaat een heel belangrijke boodschap van uit voor Congo. De autoriteiten zijn in staat om zo’n complexe zaak tot een goed einde te brengen. Het was al een prestatie om hem twee jaar in de cel te houden. De gemeenschap was doodsbang voor deze man. Dus om hem daar in de beklaagdenbank te zien en veroordeeld te zien worden, is nogal wat.”

De wreedheid van Ntaberi werd voor het eerst duidelijk in 2010. Soldaten van zijn militie Nduma Défense de Congo (NDC) trokken in de Noord-Kivu provincie het dorpje Luvungi binnen. Het dorp ligt in de relatief welvarende regio van Walikali in het grensgebied met Rwanda en Oeganda, waar veel goud wordt gedolven. Sheka’s soldaten zochten naar dat goud en beschuldigden de vrouwen in het dorp ervan goud in hun vagina’s te verbergen. In vier dagen tijd werden daarop 350 vrouwen verkracht, vaak door meerdere soldaten. Geen enkel huis in het dorp werd gespaard. Een paar dagen later was het naburige dorp aan de buurt.

Sheka was niet aanwezig bij die verkrachtingen, maar de rechtbank acht bewezen dat hij de operaties had gepland. Tijdens de rechtszaak was Sheka vol zelfvertrouwen. Strak in het blauwe pak, blauwe stropdas, voerde hij vaak zijn eigen verdediging, ook al had hij ook dure advocaten geregeld. „Hij is een goed pleiter”, zegt Taquet. „Hij heeft uitstraling. Hij ziet zichzelf als held, en presenteerde zichzelf als redder van de lokale bevolking tegen buitenlandse legers. Pas toen mensen uit Walikali tegen hem durfden te getuigen begon het hem te dagen dat de Congolezen dat toch anders zien.”