Opinie

Baudet, Wilders en de term ‘omvolking’

Tom-Jan Meeus

Na de zege van Thierry Baudet bij de Statenverkiezingen in 2019 had je meteen mensen die wisten dat het verkeerd zou gaan met Forum voor Democratie. Medeoprichter Henk Otten waarschuwde al een maand later in een fameus NRC-interview dat „Baudet de partij te veel naar rechts trekt’’. Journalist Chris Aalberts typte zijn vingers blauw over de radicalisering van Forum – in Twitter-verslagen, op The Post Online en in een recent boek over Baudet, De partij dat ben ik.

Beiden zijn nadien online door honderden anonieme FVD’ers (nepnaam, veel vlaggetjes) uitgemaakt voor NSB’er of varianten daarop, en dat was achteraf wel grappig: de partijtop viel zondag uiteen toen Het Parool nieuwe aanwijzingen van – onder meer – antisemitisme en nazisympathieën onder FVD-jongeren onthulde.

Rechts-nationalistische experimenten kennen doorgaans een voorspelbaar verloop. Veelbelovende peilingen van De Hond, groeiende ego’s, krimpende ruimte voor anderen, ruzie. Alleen Geert Wilders vond hiervoor een oplossing (één baas, geen partij, geen leden) en hij profiteert electoraal ook het meest van de FVD-chaos.

Daarbij heeft hij de laatste tijd een goede pers. Toch staat hij er niet indrukwekkend voor. Vier jaar terug rond deze tijd – vijf maanden voor de verkiezingen – was hij in de Peilingwijzer de grootste met 29 zetels. Nu staat hij met 21 zetels een straatlengte achter op de VVD van Rutte.

Inhoudelijk zou het ook bijzonder zijn als een FVD-rel over nazisympathieën de PVV in de kaart speelt. Een maandje terug zette Rutte de PVV-fractievoorzitter in de senaat, Marjolein Faber, op haar nummer voor het gebruik van de term ‘omvolking’. „Omvolking komt uit de nazi-literatuur’’, zei Rutte. „Het was het verwijt van de NSDAP aan de traditionele partijen”, doceerde de premier, dat de verloochening van „klassieke Duitse waarden” leidde tot „omvolking”.

Nu betekent het gebruik van een nazi-term natuurlijk niet automatisch dat iemand een nazi is. Wel noemde de AIVD mensen die het woord gebruiken in 2018 „rechts-extremistisch” omdat ze het „‘zuiver houden’ van het blanke ras” nastreven.

En Faber was niet de eerste PVV’er die in de Kamer van ‘omvolking’ sprak. Wilders zelf gebruikte het woord nooit. Maar in het archief vond ik dat de term sinds 2015 negentienmaal door een PVV’er werd uitgesproken, met Martin Bosma als koploper; hij gebruikte de nazi-term maar liefst tien keer in vijf jaar. Het onderstreept de radicalisering op die flank en de normalisering van die radicalisering in het land. Wat dit betreft is het (voorlopige) einde van Baudet als FVD-leider een kleine gebeurtenis die deze trend vermoedelijk amper beroert.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.